Adhyaya 17

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच यस्त्वयाभिहित: पूर्वं धर्मस्त्वद्भ‍‍क्तिलक्षण: । वर्णाश्रमाचारवतां सर्वेषां द्विपदामपि ॥ १ ॥ यथानुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर्नृणां भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दाक्ष तन् ममाख्यातुमर्हसि ॥ २ ॥

ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ಹಿಂದೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರ ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಲಕ್ಷಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಕಮಲನಯನ! ಈಗ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಮಯ ಸೇವಾಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.

Verse 2

श्रीउद्धव उवाच यस्त्वयाभिहित: पूर्वं धर्मस्त्वद्भ‍‍क्तिलक्षण: । वर्णाश्रमाचारवतां सर्वेषां द्विपदामपि ॥ १ ॥ यथानुष्ठीयमानेन त्वयि भक्तिर्नृणां भवेत् । स्वधर्मेणारविन्दाक्ष तन् ममाख्यातुमर्हसि ॥ २ ॥

ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ಹಿಂದೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರ ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವರಿಗೂ ಭಕ್ತಿಲಕ್ಷಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಕಮಲನಯನ! ಈಗ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಮಯ ಸೇವಾಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.

Verse 3

पुरा किल महाबाहो धर्मं परमकं प्रभो । यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्यात्थ माधव ॥ ३ ॥ स इदानीं सुमहता कालेनामित्रकर्शन । न प्रायो भविता मर्त्यलोके प्रागनुशासित: ॥ ४ ॥

ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು ಪ್ರಭು! ಹೇ ಮಾಧವ, ಹಿಂದೆ ನೀವು ಹಂಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖ ನೀಡುವ ಪರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಶತ್ರುದಮನ! ಈಗ ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಆ ಉಪದೇಶ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.

Verse 4

पुरा किल महाबाहो धर्मं परमकं प्रभो । यत्तेन हंसरूपेण ब्रह्मणेऽभ्यात्थ माधव ॥ ३ ॥ स इदानीं सुमहता कालेनामित्रकर्शन । न प्रायो भविता मर्त्यलोके प्रागनुशासित: ॥ ४ ॥

ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು ಪ್ರಭು! ಹೇ ಮಾಧವ, ಹಿಂದೆ ನೀವು ಹಂಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಪರಮ ಸುಖ ನೀಡುವ ಪರಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಹೇ ಶತ್ರುದಮನ! ಈಗ ಬಹಳ ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಆ ಉಪದೇಶ ಮর্ত್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ.

Verse 5

वक्ता कर्ताविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । सभायामपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्तिधरा: कला: ॥ ५ ॥ कर्त्रावित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन । त्यक्ते महीतले देव विनष्टं क: प्रवक्ष्यति ॥ ६ ॥

ಉದ್ದವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಅಚ್ಯುತ! ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವಕ್ತಾ, ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕನು ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು ಮೂರ್ತಿಧರ ಕಲಾರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿರುವಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಸಮಾನನು ಇಲ್ಲ. ಹೇ ಮಧುಸೂದನ! ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಕ ನೀವೇ; ದೇವಾ, ನೀವು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಈ ನಷ್ಟವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಹೇಳುವರು?

Verse 6

वक्ता कर्ताविता नान्यो धर्मस्याच्युत ते भुवि । सभायामपि वैरिञ्च्यां यत्र मूर्तिधरा: कला: ॥ ५ ॥ कर्त्रावित्रा प्रवक्त्रा च भवता मधुसूदन । त्यक्ते महीतले देव विनष्टं क: प्रवक्ष्यति ॥ ६ ॥

ಹೇ ಅಚ್ಯುತ! ಧರ್ಮದ ವಕ್ತಾ, ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕನು ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ವೇದಗಳು ಮೂರ್ತಿಧರ ಕಲೆಗಳಾಗಿ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ। ಹೇ ಮಧುಸೂದನ! ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರವಕ್ತ; ನೀನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಈ ನಷ್ಟವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಹೇಳುವರು?

Verse 7

तत्त्वं न: सर्वधर्मज्ञ धर्मस्त्वद्भ‍‍क्तिलक्षण: । यथा यस्य विधीयेत तथा वर्णय मे प्रभो ॥ ७ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು, ನೀನು ಸರ್ವಧರ್ಮಜ್ಞನು; ನಮ್ಮ ನಿಜ ಧರ್ಮವು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಗುರುತಾಗುತ್ತದೆ। ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು—ಯಾರು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು?

Verse 8

श्रीशुक उवाच इत्थं स्वभृत्यमुख्येन पृष्ट: स भगवान् हरि: । प्रीत: क्षेमाय मर्त्यानां धर्मानाह सनातनान् ॥ ८ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಉದ್ಧವನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಹರಿ (ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ) ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಮರಣಶೀಲ ಜೀವಿಗಳ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು।

Verse 9

श्रीभगवानुवाच धर्म्य एष तव प्रश्न‍ो नै:श्रेयसकरो नृणाम् । वर्णाश्रमाचारवतां तमुद्धव निबोध मे ॥ ९ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಹೇ ಉದ್ಧವ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ—ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆಗೂ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೆಗೂ. ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ.

Verse 10

आदौ कृतयुगे वर्णो नृणां हंस इति स्मृत: । कृतकृत्या: प्रजा जात्या तस्मात् कृतयुगं विदु: ॥ १० ॥

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ (ಸತ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ) ಮಾನವರ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ವರ್ಣವಿತ್ತು—‘ಹಂಸ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ಕೃತಕೃತ್ಯರು, ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತರು ಅದನ್ನು ‘ಕೃತಯುಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದ ಯುಗ.

Verse 11

वेद: प्रणव एवाग्रे धर्मोऽहं वृषरूपधृक् । उपासते तपोनिष्ठा हंसं मां मुक्तकिल्बिषा: ॥ ११ ॥

ಸತ್ಯಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಕ್ತ ವೇದವು ‘ಓಂ’ ಪ್ರಣವರೂಪದಲ್ಲೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕೈಕ ವಿಷಯವೂ ನಾನೇ. ನಾನು ಧರ್ಮರೂಪ ಚತುಷ್ಪಾದ ವೃಷಭವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದೆ; ತಪೋನಿಷ್ಠರು, ಪಾಪಮುಕ್ತರು ನನ್ನನ್ನು ‘ಹಂಸ’ ಪ್ರಭುವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರು.

Verse 12

त्रेतामुखे महाभाग प्राणान्मे हृदयात्‍त्रयी । विद्या प्रादुरभूत्तस्या अहमासं त्रिवृन्मख: ॥ १२ ॥

ಓ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಆಧಾರವಾದ ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯೆ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ—ಋಗ್, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಯಜುರ್—ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ನಾನು ತ್ರಿವಿಧ ಯಜ್ಞರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದೆ.

Verse 13

विप्रक्षत्रियविट्‍शूद्रा मुखबाहूरुपादजा: । वैराजात् पुरुषाज्जाता य आत्माचारलक्षणा: ॥ १३ ॥

ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷರೂಪದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮುಖದಿಂದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಭುಜಗಳಿಂದ, ವೈಶ್ಯರು ತೊಡೆಯಿಂದ, ಶೂದ್ರರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದರು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

Verse 14

गृहाश्रमो जघनतो ब्रह्मचर्यं हृदो मम । वक्ष:स्थलाद्वनेवास: संन्यास: शिरसि स्थित: ॥ १४ ॥

ನನ್ನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದ ಕಟಿಭಾಗದಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಹೃದಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ. ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಿಂದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ (ವನವಾಸ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಸನ್ನ್ಯಾಸವು ನನ್ನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದ ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಯಿತು.

Verse 15

वर्णानामाश्रमाणां च जन्मभूम्यनुसारिणी: । आसन् प्रकृतयो नृणां नीचैर्नीचोत्तमोत्तमा: ॥ १५ ॥

ಮಾನವರ ವರ್ಣಗಳೂ ಆಶ್ರಮಗಳೂ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಹೀನ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರವೇ ಉಂಟಾದವು—ಕೆಲವರು ಹೀನ, ಕೆಲವರು ಹೀನೋತ್ತಮ, ಕೆಲವರು ಉತ್ತಮ, ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ಉತ್ತಮೋತ್ತಮ ಸ್ವಭಾವದವರು.

Verse 16

शमो दमस्तप: शौचं सन्तोष: क्षान्तिरार्जवम् । मद्भ‍‍क्तिश्च दया सत्यं ब्रह्मप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १६ ॥

ಶಮ, ದಮ, ತಪಸ್ಸು, ಶೌಚ, ಸಂತೋಷ, ಕ್ಷಮೆ, ಆರ್ಜವ, ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ—ಇವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಹಜ ಗುಣಗಳು.

Verse 17

तेजो बलं धृति: शौर्यं तितिक्षौदार्यमुद्यम: । स्थैर्यं ब्रह्मण्यमैश्वर्यं क्षत्रप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १७ ॥

ತೇಜಸ್ಸು, ಬಲ, ಧೃತಿ, ಶೌರ್ಯ, ತಿತಿಕ್ಷೆ, ಔದಾರ್ಯ, ಮಹಾ ಉದ್ಯಮ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ प्रति ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ—ಇವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸಹಜ ಗುಣಗಳು.

Verse 18

आस्तिक्यं दाननिष्ठा च अदम्भो ब्रह्मसेवनम् । अतुष्टिरर्थोपचयैर्वैश्यप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १८ ॥

ವೈದಿಕ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಕ್ಯ, ದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ, ದಂಭರಹಿತತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸೇವೆ, ಮತ್ತು ಧನಸಂಚಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿರಂತರ ಆಸೆ—ಇವು ವೈಶ್ಯರ ಸಹಜ ಗುಣಗಳು.

Verse 19

शुश्रूषणं द्विजगवां देवानां चाप्यमायया । तत्र लब्धेन सन्तोष: शूद्रप्रकृतयस्त्विमा: ॥ १९ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗೋವುಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪೂಜ್ಯರಿಗೆ ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಆ ಸೇವೆಯಿಂದ ದೊರಕಿದುದರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ—ಇವು ಶೂದ್ರರ ಸಹಜ ಗುಣಗಳು.

Verse 20

अशौचमनृतं स्तेयं नास्तिक्यं शुष्कविग्रह: । काम: क्रोधश्च तर्षश्च स भावोऽन्त्यावसायिनाम् ॥ २० ॥

ಅಶೌಚ, ಅಸತ್ಯ, ಕಳ್ಳತನ, ನಾಸ್ತಿಕ್ಯ, ವ್ಯರ್ಥ ಕಲಹ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ತೃಷ್ಣೆ—ಇವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಹೊರಗಿನ ಅತೀನೀಚ ಸ್ಥಿತಿಯವರ ಸ್ವಭಾವ.

Verse 21

अहिंसा सत्यमस्तेयमकामक्रोधलोभता । भूतप्रियहितेहा च धर्मोऽयं सार्ववर्णिक: ॥ २१ ॥

ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಕಾಮ‑ಕ್ರೋಧ‑ಲೋಭಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತತೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖ‑ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವುದು—ಇದು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮ.

Verse 22

द्वितीयं प्राप्यानुपूर्व्याज्जन्मोपनयनं द्विज: । वसन् गुरुकुले दान्तो ब्रह्माधीयीत चाहूत: ॥ २२ ॥

ದ್ವಿಜನು ಶುದ್ಧಿಕರ್ಮಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರೀ‑ಉಪನಯನದಿಂದ ‘ಎರಡನೇ ಜನ್ಮ’ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಗುರು ಕರೆಯುವಾಗ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 23

मेखलाजिनदण्डाक्षब्रह्मसूत्रकमण्डलून् । जटिलोऽधौतदद्वासोऽरक्तपीठ: कुशान् दधत् ॥ २३ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಕುಶಮೇಖಲೆ ಮತ್ತು ಮೃಗಚರ್ಮ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು; ಜಟೆ ಇಟ್ಟು, ದಂಡ ಮತ್ತು ಕಮಂಡಲು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅಕ್ಷಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿರಬೇಕು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಕುಶ ಹುಲ್ಲು ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ವೈಭವದ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು; ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲು ಮೆರುಗುಗೊಳಿಸಬಾರದು, ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸಿ ಇಸ್ತ್ರಿ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 24

स्‍नानभोजनहोमेषु जपोच्चारे च वाग्यत: । न च्छिन्द्यान्नखरोमाणि कक्षोपस्थगतान्यपि ॥ २४ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಸ್ನಾನ, ಭೋಜನ, ಹೋಮ, ಜಪೋಚ್ಚಾರ ಮತ್ತು ಮಲ‑ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಅವನು ನಖ ಮತ್ತು ಕೂದಲು—ಕಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ ಉಪಸ್ಥ ಭಾಗದ ರೋಮಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ—ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು.

Verse 25

रेतो नावकिरेज्जातु ब्रह्मव्रतधर: स्वयम् । अवकीर्णेऽवगाह्याप्सु यतासुस्‍त्रिपदां जपेत् ॥ २५ ॥

ಬ್ರಹ್ಮವ್ರತಧಾರಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಎಂದಿಗೂ ವೀರ್ಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ವೀರ್ಯಸ್ರಾವವಾದರೆ, ತಕ್ಷಣ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 26

अग्‍न्यर्काचार्यगोविप्रगुरुवृद्धसुराञ्शुचि: । समाहित उपासीत सन्ध्ये द्वे यतवाग् जपन् ॥ २६ ॥

ಶುಚಿಯಾಗಿಯೂ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಆಚಾರ್ಯ, ಗೋವುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಗುರು, ವೃದ್ಧ ಪೂಜ್ಯರು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾತಃ‑ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.

Verse 27

आचार्यं मां विजानीयान्नावमन्येत कर्हिचित् । न मर्त्यबुद्ध्यासूयेत सर्वदेवमयो गुरु: ॥ २७ ॥

ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ನನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಯಾವಾಗಲೂ ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು. ಅವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಸೂಯೆಪಡಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಗುರು ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.

Verse 28

सायं प्रातरुपानीय भैक्ष्यं तस्मै निवेदयेत् । यच्चान्यदप्यनुज्ञातमुपयुञ्जीत संयत: ॥ २८ ॥

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಭಿಕ್ಷ್ಯವನ್ನೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಂದು ಗುರುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಸಂಯಮದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯನು ಅನುಮತಿಸಿದಷ್ಟನ್ನೇ ತನ್ನ ಪಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.

Verse 29

शुश्रूषमाण आचार्यं सदोपासीत नीचवत् । यानशय्यासनस्थानैर्नातिदूरे कृताञ्जलि: ॥ २९ ॥

ಗುರುವಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸದಾ ವಿನೀತ ಸೇವಕನಂತೆ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು. ಗುರು ನಡೆಯುವಾಗ, ಮಲಗುವಾಗ ಅಥವಾ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕೂತಿರುವಾಗ ತುಂಬ ದೂರ ಇರದೆ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹತ್ತಿರ ನಿಂತು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಯಬೇಕು.

Verse 30

एवंवृत्तो गुरुकुले वसेद् भोगविवर्जित: । विद्या समाप्यते यावद् बिभ्रद् व्रतमखण्डितम् ॥ ३० ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಭೋಗಸukhoಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರ ಇರಬೇಕು. ವೇದವಿದ್ಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಅಖಂಡವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

Verse 31

यद्यसौ छन्दसां लोकमारोक्ष्यन् ब्रह्मविष्टपम् । गुरवे विन्यसेद् देहं स्वाध्यायार्थं बृहद्‍व्रत: ॥ ३१ ॥

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಹರ್ಲೋಕ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಏರಲು ಬಯಸಿದರೆ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಗುರುವಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ನಿತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಮಹಾವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇದಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ತಾನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 32

अग्नौ गुरावात्मनि च सर्वभूतेषु मां परम् । अपृथग्धीरुपासीत ब्रह्मवर्चस्व्यकल्मष: ॥ ३२ ॥

ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ನಾನು ಇರುವೆನು—ಎಂದು ಭೇದಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕು; ಗುರುಸೇವೆಯಿಂದ ವೇದಜ್ಞಾನ ಪಡೆದವನು ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

स्‍त्रीणां निरीक्षणस्पर्शसंलापक्ष्वेलनादिकम् । प्राणिनो मिथुनीभूतानगृहस्थोऽग्रतस्त्यजेत् ॥ ३३ ॥

ಗೃಹಸ್ಥರಲ್ಲದವರು—ಸನ್ನ್ಯಾಸಿ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ—ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ನೋಡುವುದು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು, ಮಾತುಕತೆ, ಹಾಸ್ಯ-ವಿನೋದ ಅಥವಾ ಆಟ-ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಗ ಮಾಡಬಾರದು; ಹಾಗೆಯೇ ಮೈಥುನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯ ಸಂಗವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 34

शौचमाचमनं स्‍नानं सन्ध्योपास्तिर्ममार्चनम् । तीर्थसेवा जपोऽस्पृश्याभक्ष्यासम्भाष्यवर्जनम् ॥ ३४ ॥ सर्वाश्रमप्रयुक्तोऽयं नियम: कुलनन्दन । मद्भ‍ाव: सर्वभूतेषु मनोवाक्कायसंयम: ॥ ३५ ॥

ಪ್ರಿಯ ಉದ್ಧವನೇ, ಶೌಚ, ಆಚಮನ, ಸ್ನಾನ, ಪ್ರಾತಃ-ಮಧ್ಯಾಹ್ನ-ಸಾಯಂ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ, ನನ್ನ ಅರ್ಚನೆ, ತೀರ್ಥಸೇವೆ, ಜಪ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ-ಅಭಕ್ಷ್ಯ-ಅಸಂಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸುವುದು—ಇವು ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ನಿಯಮಗಳು; ಮತ್ತು ಮನ-ವಾಣಿ-ಕಾಯ ಸಂಯಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 35

शौचमाचमनं स्‍नानं सन्ध्योपास्तिर्ममार्चनम् । तीर्थसेवा जपोऽस्पृश्याभक्ष्यासम्भाष्यवर्जनम् ॥ ३४ ॥ सर्वाश्रमप्रयुक्तोऽयं नियम: कुलनन्दन । मद्भ‍ाव: सर्वभूतेषु मनोवाक्कायसंयम: ॥ ३५ ॥

ಕುಲನಂದನ ಉದ್ಧವನೇ, ಈ ನಿಯಮ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ—ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿ ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮನ-ವಾಣಿ-ಕಾಯ ಸಂಯಮ; ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 36

एवं बृहद्‍व्रतधरो ब्राह्मणोऽग्निरिव ज्वलन् । मद्भ‍क्तस्तीव्रतपसा दग्धकर्माशयोऽमल: ॥ ३६ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹಾವ್ರತ (ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ) ಧರಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೌತಿಕ ಕರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಆಸೆಯ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 37

अथानन्तरमावेक्ष्यन् यथा जिज्ञासितागम: । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा स्‍नायाद् गुर्वनुमोदित: ॥ ३७ ॥

ನಂತರ ವೇದಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಬಯಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಗುರುವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಗುರುಗಳ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಕೇಶಛೇದನಾದಿ ಮಾಡಿ, ಯೋಗ್ಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಬೇಕು.

Verse 38

गृहं वनं वोपविशेत् प्रव्रजेद् वा द्विजोत्तम: । आश्रमादाश्रमं गच्छेन्नान्यथामत्परश्चरेत् ॥ ३८ ॥

ಭೌತಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬಯಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ; ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಗೃಹಸ್ಥನು ವಾನಪ್ರಸ್ಥವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ; ಶುದ್ಧನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿ. ನನಗೆ ಶರಣಾಗತನಲ್ಲದವನು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬಾರದು.

Verse 39

गृहार्थी सद‍ृशीं भार्यामुद्वहेदजुगुप्सिताम् । यवीयसीं तु वयसा यां सवर्णामनुक्रमात् ॥ ३९ ॥

ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸುವವನು ತನ್ನ ವರ್ಣದ, ದೋಷಾರೋಪಣೆಗೆ ಅತೀತವಾದ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯಳಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅನೇಕ ಪತ್ನಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬಯಸಿದರೆ ಮೊದಲ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪತ್ನಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಣದವಳಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 40

इज्याध्ययनदानानि सर्वेषां च द्विजन्मनाम् । प्रतिग्रहोऽध्यापनं च ब्राह्मणस्यैव याजनम् ॥ ४० ॥

ಯಜ್ಞ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ದಾನ—ಇವು ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಿಜರಿಗೆ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ) ಕರ್ತವ್ಯಗಳು. ಆದರೆ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ವೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇತರರ ಪರವಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು—ಇವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೇ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರಗಳು.

Verse 41

प्रतिग्रहं मन्यमानस्तपस्तेजोयशोनुदम् । अन्याभ्यामेव जीवेत शिलैर्वा दोषद‍ृक् तयो: ॥ ४१ ॥

ಇತರರ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೇದಾಧ್ಯಾಪನ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ಮ—ಈ ಎರಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು. ಅವುಗಳೂ ಆತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಾನಿಕರವೆಂದು ಕಂಡರೆ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ಬಿದ್ದಿರುವ ತ್ಯಜಿತ ಧಾನ್ಯಕಣಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ, ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿಸದೆ ಬದುಕಬೇಕು.

Verse 42

ब्राह्मणस्य हि देहोऽयं क्षुद्रकामाय नेष्यते । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानन्तसुखाय च ॥ ४२ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಈ ದೇಹವು ಕ್ಷುದ್ರ ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು, ಹಾಗೆಯೇ ಮರಣಾನಂತರ ಅನಂತ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 43

शिलोञ्छवृत्त्या परितुष्टचित्तो धर्मं महान्तं विरजं जुषाण: । मय्यर्पितात्मा गृह एव तिष्ठ- न्नातिप्रसक्त: समुपैति शान्तिम् ॥ ४३ ॥

ಹೊಲಗಳಲ್ಲೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ಬಿದ್ದಿರುವ ತ್ಯಜಿತ ಧಾನ್ಯಕಣಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುವ (ಶಿಲೋಞ್ಛ) ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡ ಗೃಹಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಮಹತ್ತಾದ ನಿರ್ಮಲ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ತನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

समुद्धरन्ति ये विप्रं सीदन्तं मत्परायणम् । तानुद्धरिष्ये नचिरादापद्‍भ्यो नौरिवार्णवात् ॥ ४४ ॥

ದಾರಿದ್ರ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತವಾದ ವಿಪ್ರನನ್ನು ಎತ್ತಿ ನೆರವಾಗುವವರನ್ನು ನಾನು ಶೀಘ್ರವೇ ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ—ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರನ್ನು ಹಡಗು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ.

Verse 45

सर्वा: समुद्धरेद् राजा पितेव व्यसनात् प्रजा: । आत्मानमात्मना धीरो यथा गजपतिर्गजान् ॥ ४५ ॥

ತಂದೆ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸಂಕಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಗಜಪತಿ ತನ್ನ ಗುಂಪಿನ ಆನೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ತಾನೂ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಧೀರನಾದ ನಿರ್ಭಯ ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನನ್ನೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 46

एवंविधो नरपतिर्विमानेनार्कवर्चसा । विधूयेहाशुभं कृत्‍स्‍नमिन्द्रेण सह मोदते ॥ ४६ ॥

ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ತನ್ನನ್ನೂ ಪ್ರಜೆಯನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ನೃಪತಿ, ಸೂರ್ಯಪ್ರಭ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

सीदन् विप्रो वणिग्वृत्त्या पण्यैरेवापदं तरेत् । खड्‍गेन वापदाक्रान्तो न श्ववृत्त्या कथञ्चन ॥ ४७ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ನಿಯತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲಾರದೆ ದುಃಖಪಟ್ಟರೆ, ವ್ಯಾಪಾರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಖರೀದಿ-ಮಾರಾಟದಿಂದ ಆಪತ್ತನ್ನು ದಾಟಬಹುದು. ಅದರೂ ತೀವ್ರ ದಾರಿದ್ರ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕ್ಷತ್ರಿಯವೃತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ನಾಯಿಯಂತೆ ಪರಾಧೀನ ಸೇವೆ ಮಾಡಬಾರದು।

Verse 48

वैश्यवृत्त्या तु राजन्यो जीवेन्मृगययापदि । चरेद् वा विप्ररूपेण न श्ववृत्त्या कथञ्चन ॥ ४८ ॥

ಹೇ ರಾಜನೇ, ರಾಜನ್ಯನು ತನ್ನ ಸಹಜ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದರೆ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೈಶ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು, ಬೇಟೆಯಿಂದ ಬದುಕಬಹುದು ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಶೂದ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು।

Verse 49

शूद्रवृत्तिं भजेद् वैश्य: शूद्र: कारुकटक्रियाम् । कृच्छ्रान्मुक्तो न गर्ह्येण वृत्तिं लिप्सेत कर्मणा ॥ ४९ ॥

ವೈಶ್ಯನು ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದರೆ ಶೂದ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು; ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಯಜಮಾನ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಬುಟ್ಟಿ, ಚಾಪೆ ಮುಂತಾದ ಸರಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಮೇಲೆ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹೀನ ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಯೋಗ್ಯ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರಳಬೇಕು; ನಿಂದನೀಯ ಕೆಲಸದಿಂದ ಜೀವನ ಬಯಸಬಾರದು।

Verse 50

वेदाध्यायस्वधास्वाहाबल्यन्नाद्यैर्यथोदयम् । देवर्षिपितृभूतानि मद्रूपाण्यन्वहं यजेत् ॥ ५० ॥

ಗೃಹಸ್ಥನು ಪ್ರತಿದಿನ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ಋಷಿಗಳನ್ನು, ‘ಸ್ವಧಾ’ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪಿತೃಗಳನ್ನು, ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಜಪದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಭೋಜನದ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ನೀಡಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದೇವರು, ಋಷಿ, ಪಿತೃ, ಭೂತಜಾತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರು—ಇವರೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟನೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ಐದು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು।

Verse 51

यद‍ृच्छयोपपन्नेन शुक्लेनोपार्जितेन वा । धनेनापीडयन् भृत्यान् न्यायेनैवाहरेत् क्रतून् ॥ ५१ ॥

ಗೃಹಸ್ಥನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ದೊರಕಿದ ಅಥವಾ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನದಿಂದ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನು ಪೀಡಿಸದೆ ಸುಖವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಬೇಕು. ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಯಜ್ಞಾದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 52

कुटुम्बेषु न सज्जेत न प्रमाद्येत् कुटुम्ब्यपि । विपश्चिन्नश्वरं पश्येदद‍ृष्टमपि द‍ृष्टवत् ॥ ५२ ॥

ಅನೇಕ ಅವಲಂಬಿತ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಗೃಹಸ್ಥನಾದರೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಬಾರದು; ‘ನಾನೇ ಸ್ವಾಮಿ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಜಾಗರೂಕನಾಗಬಾರದು. ವಿವೇಕಿ ಗೃಹಸ್ಥನು ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕಾಣದ ಸುಖವನ್ನೂ, ಕಂಡ ಸುಖದಂತೆ ನಶ್ವರವೆಂದು ಕಾಣಬೇಕು.

Verse 53

पुत्रदाराप्तबन्धूनां सङ्गम: पान्थसङ्गम: । अनुदेहं वियन्त्येते स्वप्नो निद्रानुगो यथा ॥ ५३ ॥

ಮಗ, ಹೆಂಡತಿ, ಬಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಂಗವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಕ್ಷಣಿಕ ಭೇಟಿಯಂತಿದೆ. ದೇಹ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವರಿಂದ ವಿಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿದ್ರೆ ಮುಗಿದಾಗ ಕನಸಿನ ಭೋಗಗಳು ಮಾಯವಾಗುವಂತೆ.

Verse 54

इत्थं परिमृशन्मुक्तो गृहेष्वतिथिवद् वसन् । न गृहैरनुबध्येत निर्ममो निरहङ्कृत: ॥ ५४ ॥

ಹೀಗೆ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ ಮುಕ್ತಾತ್ಮನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ವಾಸಿಸಬೇಕು—ಮಮಕಾರವೂ ಅಹಂಕಾರವೂ ಇಲ್ಲದೆ. ಆಗ ಗೃಹಕಾರ್ಯಗಳು ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 55

कर्मभिगृहमेधीयैरिष्ट्वा मामेव भक्तिमान् । तिष्ठेद् वनं वोपविशेत् प्रजावान् वा परिव्रजेत् ॥ ५५ ॥

ಗೃಹಧರ್ಮದ ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ನನ್ನನ್ನೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವ ಗೃಹಸ್ಥಭಕ್ತನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು, ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳ/ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹೊಣೆಗಾರ ಮಗನಿದ್ದರೆ ಸನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪರಿವ್ರಾಜಕನಾಗಬಹುದು.

Verse 56

यस्त्वासक्तमतिर्गेहे पुत्रवित्तैषणातुर: । स्‍त्रैण: कृपणधीर्मूढो ममाहमिति बध्यते ॥ ५६ ॥

ಯಾವನು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಪುತ್ರ‑ಧನಾಸೆಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡವನು, ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಾತುರನು, ಕೃಪಣಬುದ್ಧಿಯ ಮೂಢನು, ‘ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನದು, ನಾನೇ ಎಲ್ಲವೂ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವನೋ—ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮಾಯಾಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ।

Verse 57

अहो मे पितरौ वृद्धौ भार्या बालात्मजात्मजा: । अनाथा मामृते दीना: कथं जीवन्ति दु:खिता: ॥ ५७ ॥

ಅಯ್ಯೋ! ನನ್ನ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ‑ತಾಯಿ, ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಿರುವ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಇತರ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು—ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಅನಾಥರು, ದೀನರು, ದುಃಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ?

Verse 58

एवं गृहाशयाक्षिप्तहृदयो मूढधीरयम् । अतृप्तस्ताननुध्यायन् मृतोऽन्धं विशते तम: ॥ ५८ ॥

ಹೀಗೆ ಕುಟುಂಬಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೃದಯ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯ ಗೃಹಸ್ಥನು ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧುಗಳನ್ನೇ ನಿರಂತರ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಸತ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ।