Adhyaya 278

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ಪುರುವಂಶವರ್ಣನ” ಎಂಬ ೨೭೭ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ೨೭೮ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ—“ಸಿದ್ಧೌಷಧಗಳು”—ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಯಮನು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ದೇವ ಧನ್ವಂತರಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಾರ, ‘ಮೃತಸಂಜೀವನಿ’ ಎಂಬ ಜೀವಪುನರುಜ್ಜೀವನ ತತ್ತ್ವ।

Verse 2

सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्

ಸುಶ್ರುತನು ಹೇಳಿದರು: ನನಗೆ ಆಯುರ್ವೇದವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ—ಮಾನವ, ಕುದುರೆ, ಆನೆಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸಿದ್ಧಯೋಗಗಳು (ಔಷಧೋಪಾಯಗಳು) ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ, ‘ಮೃತಸಂಜೀವನಿ’ಯಾಗಿ ಮೃತನಿಗೂ ಜೀವ ನೀಡುವವುಗಳನ್ನು।

Verse 3

धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ರೋಗಿಯ ಬಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತ ವೈದ್ಯನು ಜ್ವರಪೀಡಿತನಿಗೆ ಲಂಘನ (ಉಪವಾಸ/ಲಘು ಆಹಾರ) ನಂತರ ಆಹಾರ ನೀಡಬೇಕು. ‘ವಿಶ್ವ’ (ಒಣ ಶುಂಠಿ) ಸೇರಿಸಿದ ಲಾಜಮಂಡ (ಅಕ್ಕಿ ಕಷಾಯ) ಕೊಡಬೇಕು; ದಾಹ ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಶಮನಕ್ಕೆ ಕುದಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಸಬೇಕು.

Verse 4

मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं

ಮುಸ್ತಾ, ಪರ್ಪಟ, ಉಶೀರ, ಚಂದನ, ಉದೀಚ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರ (ಒಣಶುಂಠಿ) ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ—ಆರು ದಿನಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ (ರೋಗಿಗೆ) ತಿಕ್ತಕ ಕಷಾಯವನ್ನು ಕುಡಿಸಬೇಕು.

Verse 5

स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु ततस्तञ्च विरेचयेत् जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः

ಮಜ್ಜಿಗೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ದೋಷರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಿಗೆ ಮೊದಲು ಸ್ನೇಹನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ವಿರೇಚನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಚಿಕಿತ್ಸೋತ್ತರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಷಷ್ಟಿಕ ಅಕ್ಕಿ, ನೀವಾರ ಅಕ್ಕಿ, ರಕ್ತಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಹಗುರವಾದ ಪ್ರಮೋದಕ (ಕೇಕು)ಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 6

तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः

ಇಂತಹ ವಿಧದ ತಯಾರಿಗಳು ಜ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಯವದ ಸಂಸ್ಕೃತ ರೂಪಗಳು, ಮತ್ತು ಮುದ್ಗ, ಮಸೂರ, ಚಣಕ, ಕುಲತ್ಥ—ಕುಷ್ಠದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದವು—ಪ್ರಶಂಸಿತವಾಗಿವೆ.

Verse 7

पक्वदोषन्त्विति ञ आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे

ಪಕ್ವದೋಷ ಸ್ಥಿತಿಯ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಟಕೀ-ನಾರಕಾದಿ ಗಣವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಕೋಟಕ ಮತ್ತು ಕಟೋಲ್ವಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಫಲಸಹಿತ ನಿಂಬ, ಪಟೋಲ, ಪರ್ಪಟ ಮತ್ತು ದಾಡಿಮ (ದಾಳಿಂಬೆ) ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 8

अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्

ವ್ಯಾಧಿ ಅಧೋಗತವಾಗಿದ್ದರೆ ವಮನ ಶಸ್ತ; ಊರ್ಧ್ವಗತವಾಗಿದ್ದರೆ ವಿರೇಚನ. ಹಾಗೆಯೇ ರಕ್ತಪಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಶುಂಠಿಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಷಡಂಗ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಾನವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು.

Verse 9

शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः

ಶಕ್ತು (ಸತ್ತು), ಗೋಧೂಮ, ಲಾಜಾ (ಉಬ್ಬಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ), ಹಾಗೆಯೇ ಯವ, ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಮಸೂರ; ಕುಷ್ಠದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಚಣಕ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗ—ಇವು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು. ಗೋಧೂಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರ ಹಿತಕರ.

Verse 10

साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं

ಅತಿಸಾರದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಆಡುಸೋಗೆ ರಸದ ಸೇವನೆ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಊಟ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ.

Verse 11

अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा

ಅಭಿಷ್ಯಂದಿಯಲ್ಲದ (ನಾಳಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚದ) ಮತ್ತು ಲೋಧ್ರದ ತೊಗಟೆಯುಕ್ತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಗುಲ್ಮ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾತವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಲು ಸರ್ವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯत्नಿಸಬೇಕು.

Verse 12

वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ

ಉದರ ರೋಗಿಗಳು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ವಾಟ್ಯ (ಜವೆಗೋಧಿಯ ಖಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಗೋಧಿ, ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಿತಕರ.

Verse 13

गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः

ಗೋಧಿ, ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ಹೆಸರು ಬೇಳೆ, ಕಗ್ಗಲಿ, ಅಳಲೆಕಾಯಿ, ಪಂಚಕೋಲ, ಜಾಂಗಲ ಮಾಂಸ, ಬೇವು, ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಪಡವಲಕಾಯಿ (ಹಿತಕರ).

Verse 14

मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं

ಕುಷ್ಠ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮಾದಳದ ರಸ, ಜಾಜಿ, ಒಣ ಮೂಲಂಗಿ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಲವಣ ಹಾಗೂ ಕುಡಿಯಲು ಕಗ್ಗಲಿಯ ನೀರು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.

Verse 15

मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः

ಪೇಯ (ತೆಳುವಾದ ಗಂಜಿ)ಗಾಗಿ ಮಸೂರ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರುಬೇಳೆ) ಯುಕ್ತ; ಹಳೆಯ ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯೂ ಭೋಜ್ಯ. ಬೇವು ಮತ್ತು ಪರ್ಪಟಕಯುಕ್ತ ಶಾಕಗಳು ಪ್ರಶಸ್ತ; ಹಾಗೆಯೇ ಜಾಂಗಲ (ಒಣ ಪ್ರದೇಶ) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸರಸ/ಶೋರಬವೂ ಪಥ್ಯ.

Verse 16

विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः

ವಿಡಂಗ, ಮರಿ್ಚ, ಮುಸ್ತಾ, ಕುಷ್ಠ, ಲೋಧ್ರ, ಸುವರ್ಚಿಕಾ, ಮನಃಶಿಲಾ—ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಲೇಯವನ್ನು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನುಣ್ಣಗೆ ಅರೆದು ತಯಾರಿಸಿದರೆ ಅದು ಕುಷ್ಠ (ದೀರ್ಘ ಚರ್ಮರೋಗ) ನಾಶಕ ಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 17

अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः

ಮೇಹ (ಪ್ರಮೇಹ) ಪೀಡಿತರಿಗಾಗಿ ಅಪೂಪ (ಪಕ್ವಾನ್ನ), ಕುಲ್ಮಾಷ (ಹುರಿದ ಕಾಳುಗಳು), ಯವಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಹಿತ. ಹಾಗೆಯೇ ಯವಾನ್ನದ ವಿಧಗಳು, ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರು), ಕುಲತ್ಥ (ಕುದುರೆಕಾಳು) ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಪಥ್ಯ.

Verse 18

तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च

ಕಹಿ ಮತ್ತು ರುಕ್ಷ ಶಾಕಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕಹಿಯಾದ ಹಸಿರು ಸೊಪ್ಪುಗಳು; ಮತ್ತು ತೈಲಗಳು—ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ, ಶಿಗ್ರು (ನುಗ್ಗೆ) ಎಣ್ಣೆ, ವಿಭೀತಕ ಎಣ್ಣೆ, ಇಂಗುದೀ ಎಣ್ಣೆ—ಬಳಕೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ.

Verse 19

मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां

ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮ (ಕ್ಷಯ) ಪೀಡಿತರಿಗಾಗಿ ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರು), ಯವ (ಬಾರ್ಲಿ), ಗೋಧೂಮ (ಗೋಧಿ) ಸೇರಿದ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಾಗೂ ಮಳೆಗಾಲವಿಡೀ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧಾನ್ಯ ಹಿತ. ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಜಾಂಗಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸರಸ/ಶೋರಬವೂ ಶಸ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 20

कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः

ಕುಲತ್ಥ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರುಕಾಳು) ರಾಸ್ನಾ, ಒಣ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಜಾಂಗಲ (ಅರಣ್ಯ/ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶ) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸದೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿ; ಅಥವಾ ಪೂಪ (ಪುವ) ಅಥವಾ ವಿಸ್ಕರ (ಹಗುರವಾದ ವನ್ಯ ಪಕ್ಷಿ)ಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ದಧಿ ಮತ್ತು ದಾಡಿಮ (ದಾಳಿಂಬೆ)ಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದುದು—ಚಿಕಿತ್ಸಾಹಾರವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 21

मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं

ಮಾತುಲಂಗ ರಸ, ಕ್ಷೌದ್ರ (ಜೇನು), ದ್ರಾಕ್ಷೆ, ವ್ಯೋಷ (ತ್ರಿಕಟು) ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಯವ, ಗೋಧೂಮ ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಅನ್ನದಿಂದ ಶ್ವಾಸ-ಕಾಸ ಪೀಡಿತನಿಗೆ ಭೋಜನ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 22

दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः

ದಶಮೂಲ, ವಲಾ, ರಾಸ್ನಾ, ಕುಲತ್ಥಗಳಿಂದ ಉಪಸಾಧಿತ ಪೇಯ (ಗಂಜಿ), ಪೂಪರಸ (ಪೂಪದ ಸಾರ/ಸೂಪ್) ಮತ್ತು ಕ್ವಾಥ—ಇವು ಶ್ವಾಸ ಹಾಗೂ ಹಿಕ್ಕಾ (ಹಿಕ್ಕಳಿಕೆ) ನಿವಾರಕಗಳು।

Verse 23

शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्

ಒಣ ಮೂಲಕ, ಕುಲತ್ಥ, ಔಷಧೀಯ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಂಗಲ (ವನ್ಯ) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸ-ರಸ/ಸೂಪ್ ಜೊತೆಗೆ ಯವ, ಗೋಧೂಮ, ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವಂತೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಉಶೀರ (ವೆಟಿವರ್) ಸಹಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು।

Verse 24

सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ

ಶೋಥ (ಊತ) ಇರುವವನು ಬೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದ ಪಥ್ಯಾ (ಹರೀತಕಿ) ತಿನ್ನಬೇಕು; ಅಥವಾ ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ನಾಗರ (ಒಣಶುಂಠಿ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಕ್ರ (ಮಜ್ಜಿಗೆ) ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕ—ಇವೆರಡೂ—ಗ್ರಹಣಿ ರೋಗನಾಶಕಗಳು।

Verse 25

पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च

ಹಳೆಯ ಯವ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ; ಜಾಂಗಲ (ಒಣಭೂಮಿ) ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸರಸ; ಹಾಗೆಯೇ ಮುದ್ಗ (ಹೆಸರುಬೇಳೆ), ಆಮಲಕಿ, ಖರ್ಜೂರ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ (ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ) ಮತ್ತು ಬದರಿ—ಇವು ಪಥ್ಯ ಆಹಾರವೆಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 26

मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् तक्रारिष्टाश् च शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्

ವಾತರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸೇವನೆಗಾಗಿ ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಶಕ್ರ (ಬಲವರ್ಧಕ ಪಾನೀಯ), ಬೇವು ಮತ್ತು ಪರ್ಪಟಕ, ವೃಷ (ವಾಸಾ), ಹಾಗೆಯೇ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಆಧಾರಿತ ಅರಿಷ್ಟಗಳು (ಕಿಣ್ವ ಔಷಧ) ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 27

हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा

ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವಿರೇಚನ (ಶೋಧನ) ಮಾಡಬೇಕು; ಹಿಕ್ಕಿ (ಹಿಚ್ಚು) ಇರುವವರಿಗೆ ಪಿಪ್ಪಲಿ ಹಿತಕರ. ಮಜ್ಜಿಗೆ, ಆವಲಾಲ (ಹುಳಿ ಗಂಜಿ) ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪು—ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು।

Verse 28

मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः

ಮದಾತ್ಯಯ (ಅತಿನಶೆ) ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮುಕ್ತಾ, ಸೌವರ್ಚಲಾದಿಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಮದ್ಯ ಶಸ್ತ. ಗಾಯಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜೇನು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಲಾಕ್ಷಾವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು।

Verse 29

भद्राविष्टाश्चेति ख सदामये इति ञ दमात्यये इति ट क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः

ಪಾಠಭೇದಗಳು—‘ಭದ್ರಾವಿಷ್ಟಾಶ್ಚ’ (ಖ), ‘ಸದಾಮಯೇ’ (ಞ), ‘ದಮಾತ್ಯಯೇ’ (ಟ)। ಕ್ಷಯವನ್ನು ಮಾಂಸರಸವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಪೋಷಿಸುವುದರಿಂದ ಜಯಿಸಬಹುದು; ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ನೀವಾರ, ಕಲಮ ಮೊದಲಾದ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 30

यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा

ಅರ್ಶಸ್‌ (ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ) ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿ, ಮಾಷ (ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ), ಸೊಪ್ಪು, ಸೌವರ್ಚಲ (ಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪು), ಶಟೀ, ಪಥ್ಯಾ ಹಿತಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಂಡ (ಅಕ್ಕಿಯ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಕಂಜಿ) ಮತ್ತು ತಕ್ರ (ಮಜ್ಜಿಗೆ) ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಉಪಕಾರಿ।

Verse 31

मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्

ಮುಸ್ತಾವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಕ ಮತ್ತು ಹರಿದ್ರೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಲೇಪ; ಯವಾನ್ನವಿಕೃತಿ; ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿ, ವಾಸ್ತೂಕ (ಬಥುವಾ ಸೊಪ್ಪು) ಸೌವರ್ಚಲದೊಂದಿಗೆ—ಇವೆಲ್ಲ ಹಿತಕರ ಉಪಾಯಗಳು।

Verse 32

त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः

ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರ (ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ)ದಲ್ಲಿ ತ್ರಪುಷ (ಸೊರಕಾಯಿ), ಏರ್ವಾರು (ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಮತ್ತು ಗೋಧೂಮ (ಗೋಧಿ) ಹಾಲು, ಕಬ್ಬಿನ ರಸ, ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸುವುದು ಶಸ್ತ; ಪಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಂಡ, ಸುರಾ ಮೊದಲಾದ ಪೇಯಗಳು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 33

लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च

ಲಾಜಾ (ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿ), ಶಕ್ತು (ಹುರಿದ ಧಾನ್ಯಪುಡಿ) ಮತ್ತು ಕ್ಷೌದ್ರ (ಜೇನು); ಕೊಬ್ಬಿಲ್ಲದ ಮಾಂಸ, ಪರೂಷಕ ಫಲ; ಹಾಗೆಯೇ ವಾರ್ತಾಕ (ಬದನೆಕಾಯಿ), ಕುಲಾವ (ಕ್ವೇಲ್) ಮತ್ತು ಶಿಖಿನ್ (ನವಿಲು) ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪಾನಕಗಳು—ಇವು ವಾಂತಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವವು।

Verse 34

शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता

ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ—ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೂ—ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅಥವಾ ಮುಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲದ ಸಣ್ಣ ಗುಟಿಕೆಯನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ದಾಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 35

यवान्नविकृतिः पूपं शुष्कमूलकजन्तथा शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्

ಯವಮಂಡದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥ, ಯವದ ಪೂಪ (ಕೇಕ್), ಹಾಗೆಯೇ ಒಣ ಮೂಲಕ; ಮತ್ತು ಶಾಕಪಾಕಗಳು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟೋಲ ಹಾಗೂ ವೇತ್ರಾಗ್ರ (ಕಬ್ಬು/ಬೇತಿನ কোমಲ ತುದಿ)—ಉರುಸ್ತಂಭ (ತೊಡೆಯ ಕಟ್ಟಿತನ)ವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 36

मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः

ಮುದ್ಗ, ಕುಲ್ಥ (ಹಾರ್ಸ್‌ಗ್ರಾಂ), ಮಸೂರಗಳ ಯೂಷ/ಸಾರು—ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಜಾಂಗಲ (ಒಣಭೂಮಿ) ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾಂಸರಸದೊಂದಿಗೆ—ಸೈಂಧವ ಲವಣ, ತುಪ್ಪ, ದ್ರಾಕ್ಷೆ, ಶುಂಠಿ, ಆಮಲಕಿ, ಕೋಲ (ಬೇರುಹಣ್ಣು) ಸೇರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 37

यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्

ವಿಸರ್ಪ (ಹರಡುವ ಚರ್ಮರೋಗ) ಇರುವ ರೋಗಿಯು ಯೂಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಳೆಯ ಗೋಧೂಮ, ಯವ ಮತ್ತು ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಸಕ್ಕರೆ, ಜೇನು, ದ್ರಾಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಾಳಿಂಬೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾನೀಯವನ್ನೂ ಕುಡಿಯಬೇಕು।

Verse 38

रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला

ರಕ್ತಯಷ್ಟಿಕಾ, ಗೋಧೂಮ, ಯವ, ಮುದ್ಗ ಮೊದಲಾದವು ಲಘು (ಸುಲಭ ಜೀರ್ಣ) ದ್ರವ್ಯಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಕಮಾರಿ, ವೇತ್ರಾಗ್ರ (ಕಬ್ಬು/ಬೇತಿನ কোমಲ ತುದಿ), ವಾಸ್ತುಕ (ಬಥುವಾ ಸೊಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಸುವರ್ಚಲಾ ಕೂಡ ಲಘು।

Verse 39

वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख , ञ , च यूषमिति ख , ज च नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्

ವಾತಶೋಣಿತ (ವಾತದೋಷಸಹಿತ ರಕ್ತದುಷ್ಟಿ) ಶಮನಕ್ಕೆ ನೀರು ಶಸ್ತ; ಹಾಗೆಯೇ ಸಕ್ಕರೆ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಪಥ್ಯಾ (ಹರೀತಕಿ) ಕೂಡ. ಕಾಶ (ಅಕ್ಕಿ) ಮಂಡ, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾರುಣಿ (ಕಿಣ್ವಿತ ಪಾನೀಯ) ಹಿತ—ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ‘ಯೂಷ’ (ಬೇಳೆಸಾರು) ಎಂದು ಇದೆ. ನಾಸಾರೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದುರ್ವಾ-ಸಂಸ್ಕೃತ ತುಪ್ಪ ಉಪಕಾರಿ।

Verse 40

भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च

ಭೃಂಗರಾಜರಸದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತೈಲವು, ಅಥವಾ ಧಾತ್ರೀ (ಆಮಲಕಿ) ರಸದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ತೈಲವು ನಸ್ಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಇದು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಶಿರೋಭಾಗದ ಜಂತು/ಕೃಮಿಜನ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಕಾರಿ।

Verse 41

शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಅನ್ನಪಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೀತಲ ಜಲವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಎಳ್ಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು—ಇವು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ಬಲ-ದಾರ್ಢ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವವುಗಳೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಕರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 42

गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने

ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಿಂದ ಗಂಡೂಷ (ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಕುಲುಕುವುದು) ಮಾಡುವುದು ದಂತಗಳನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಾಯ. ವಿಡಂಗ ಚೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಗೋಮೂತ್ರವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೃಮಿನಾಶಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 43

धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्

ಧಾತ್ರೀಫಲಗಳು (ಆಮಲಕಿ) ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ—ಇವು ಶಿರೋಲೇಪನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಶಿರೋರೋಗ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಹಾಗೂ ಉಷ್ಣ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು।

Verse 44

तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि वा द्विज

ತೈಲ ಅಥವಾ ಮೇಕೆಯ ಮೂತ್ರ—ಕರ್ಣಪೂರಣ (ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸುವುದು/ಹನಿಗೊಳಿಸುವುದು)ಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಕರ್ಣಶೂಲ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಇಂತಹ ಎಲ್ಲ ಉಪಾಯಗಳು (ಯೋಗ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳು) ಪ್ರಯೋಜನಕರ।

Verse 45

गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा

ಗಿರಿಮೃತ್ತಿಕೆ (ಖನಿಜ ಮಣ್ಣು), ಚಂದನ, ಲಾಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ಮಾಲತೀ ಕಳಿಗಳು—ಇವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಔಷಧೀಯ ವರ್ತಿ ಕ್ಷತ (ಗಾಯ/ಕ್ಷರಣ) ದೋಷವನ್ನೂ ಶುಕ್ರದೋಷವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 46

व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं

ವ್ಯೋಷ (ತ್ರಿಕಟು) ಅನ್ನು ತ್ರಿಫಲೆಯೊಂದಿಗೆ, ತುಚ್ಛಕ ಮತ್ತು ಜಲ ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಯೋಗವು ಎಲ್ಲಾ ಕಣ್ಣಿನ ರೋಗಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಸಾಂಜನವೂ ಸರ್ವ ನೇತ್ರವ್ಯಾಧಿಗಳಿಗೆ ಶಮನಕಾರಿ।

Verse 47

आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्

ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಹುರಿದು, ನಂತರ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಅರೆದು, ಲೋಧ್ರ, ಕಾಂಜಿಕ (ಹುಳಿ ಕಿಣ್ವಿತ ದ್ರವ) ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಲವಣದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಈ ತಯಾರಿ ಆಶ್ಚ್ಯೋತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಸರ್ವ ನೇತ್ರರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ।

Verse 48

गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा

ನೇತ್ರರೋಗಗಳ ನಿವಾರಣಾರ್ಥ ಕಣ್ಣಿನ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಗಿರಿಮೃತ್ತಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಂದನದ ಲೇಪನವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನೇತ್ರವ್ಯಾಧಿ ತಡೆಯಲು ತ್ರಿಫಲೆಯನ್ನು ಸದಾ ಸೇವಿಸಬೇಕು/ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 49

रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ

ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಬಯಸುವವನು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಶತಾವರಿ ರಸದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ವೃಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಬಲವರ್ಧಕವೆಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 50

कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा सर्वशुक्लान्नीति ख आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता

ಕಲಂಬಿಕಾ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಷ (ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ) ವೃಷ್ಯಕರ; ಹಾಗೆಯೇ ಹಾಲು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವೂ. ಸಂಪೂರ್ಣ ‘ಶ್ವೇತ’ ಆಹಾರ ಸೇವನವೂ ಪ್ರಶಂಸಿತ. ತ್ರಿಫಲಾ ಆಯುಷ್ಯವರ್ಧಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಪೂರ್ವವಿಧಿಯಂತೆ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ ಮಧುಕ (ಯಷ್ಟಿಮಧು) ಜೊತೆಗೆ ಸೇವಿಸಬೇಕು.

Verse 51

मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्

ಓ ವಿಪ್ರ! ಮಧುಕಾದಿ ದ್ರವ್ಯರಸಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವಚಾ-ಸಿದ್ಧ ತುಪ್ಪವು ಮಡಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪಲಿತ (ಬಿಳಿ ಕೂದಲು) ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಭೂತದೋಷ (ಆಗಂತುಕ/ಗ್ರಹಜನ್ಯ ವ್ಯಾಧಿ)ವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 52

कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव तथा सर्वार्थसाधनम् वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्

ಈ (ಪ್ರಯೋಗ) ಬುದ್ಧಿಪ್ರದವೂ ಹಾಗೂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧನವೂ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಲಾ ಕಲ್ಕದ ಕಷಾಯದಿಂದ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದ (ತೈಲ/ತುಪ್ಪ) ಅಭ್ಯಂಜನ (ಎಣ್ಣೆಮರ್ಧನ)ಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ.

Verse 53

रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते

ವಾತವಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಸ್ನಾ ಮತ್ತು ಸಹಚರ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರಶಂಸಿತ. ಹಾಗೆಯೇ ಅನಭಿಷ್ಯಂದಿ (ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟದ) ಅನ್ನವು ವ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತಕರವೆಂದು ಹೊಗಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 54

शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे

ಶಕ್ತುಪಿಣ್ಡೀ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಾ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿತ. ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ವವಾದ ವಿದ್ರಧಿ/ಫೋಡೆಯ ಭೇದನಕ್ಕೆ (ತೆರೆದು ಒಡೆದು ಹೊರಬರುವಂತೆ) ಮತ್ತು ರೋಪಣಕ್ಕೆ (ಗಾಯ ಗುಣಪಡಿಸಲು) ಬೇವುಚೂರ್ಣವೂ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 55

तथा शूच्युपचारश् च बलिकर्म विशेषतः सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶೌಚಾಚಾರಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಲಿಕರ್ಮ, ಪ್ರಸೂತೆಯ (ಸೂತಿಕಾ) ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಹಿತಕರವಾಗಿವೆ।

Verse 56

भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्

ಸರ್ಪದಷ್ಟನಿಗೆ ಬೇವು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವುದು ಔಷಧ. ಜೊತೆಗೆ ತಾಳ-ನಿಂಬ ಎಲೆಗಳ ತಯಾರಿ, ಹಳೆಯ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿದ ಯವ (ಜೋಳ) ನೀಡಬೇಕು।

Verse 57

धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं

ವೃಶ್ಚಿಕದಷ್ಟನಿಗೆ ಧೂಪ (ಔಷಧೀಯ ಹೊಗೆ) ಮಾಡಬೇಕು—ಪಲಾಶಜನ್ಯ ಲೋಪಾ-ಬೀಜವನ್ನು ಶಿಖೀ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಅರ್ಕಕ್ಷೀರದೊಂದಿಗೆ ಅರೆದು ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 58

वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्

ವೃಶ್ಚಿಕಪೀಡಿತನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಾ (ಕರಿಮೆಣಸು/ಪಿಪ್ಪಲಿ) ಅಥವಾ ಶಿವಾ (ಹರೀತಕಿ) ಫಲಸಹಿತವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಅರ್ಕಕ್ಷೀರ, ಎಳ್ಳು, ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆ, ಪಲಲ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲ—ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಸಮಭಾಗವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಿಸಿ ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 59

पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा

ಇದನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿದರೆ ದುರ್ವಾರವಾದ ಶ್ವವಿಷವೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಡುಲೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ತ್ರಿವೃತ್ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಕುಡಿಯಬೇಕು।

Verse 60

सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः

ಸರ್ಪ ಹಾಗೂ ಕೀಟಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ವಿಷಗಳೂ ಚಂದನ, ಪದ್ಮಕ, ಕಾಂಕುಷ್ಠ, ಲತಾ, ಅಂಬು, ಉಶೀರ (ವೆಟಿವೇರು) ಮತ್ತು ಪಾಟಲಾ ಇವುಗಳಿಂದ ಶೀಘ್ರ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ।

Verse 61

कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख प्रत्युपचारैश्चेति ख कलसंयुतेति क निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज

‘ಇದು ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವೂ ಪೋಷಣ-ವೃದ್ಧಿಕರವೂ’—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರತ್ಯುಪಚಾರಗಳ (ಪಶ್ಚಾತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ)ೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕು’—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಕಲಶದೊಂದಿಗೆ (ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ) ಸಂಯುಕ್ತ’—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಶಾರಿವಾ, ಸೆಲುಗಳ ಸಂಯೋಗವು ಜೇಡದ ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಔಷಧ. ಶಿರೋವಿರೇಚನಕ್ಕೆ ಗುಡ-ನಾಗರಕ (ಬೆಲ್ಲ-ಸೊಂಟಿ) ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಓ ದ್ವಿಜ।

Verse 62

स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्

ಸ್ನೇಹಪಾನದಲ್ಲಿಯೂ ವಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತೈಲ ಮತ್ತು ಘೃತ ಅನುತ್ತಮ. ಸ್ವೇದನಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಪರಮ ಸಾಧನ; ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ (ಸ್ರಾವ ತಡೆಯಲು) ಶೀತಜಲವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ।

Verse 63

त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं

ವಿರೇಚನಕ್ಕೆ ತ್ರಿವೃತ್ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ವಮನಕ್ಕೆ ಮದನ (ಫಲ) ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ವಸ್ತಿ, ವಿರೇಚನ, ವಮನಗಳಲ್ಲಿ—ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ (ಕಫ) ಬಲಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೈಲ, ಘೃತ, ಮಧು ಪರಮ ಔಷಧ-ಅನುಪಾನಗಳು।