Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

स च क्रुद्ध्यति हसति स्त्रीणां मध्यगतः क्वचित् । एवं विचरतस्तस्य ऋषिपत्न्यः समंततः

Transliteration

sa ca kruddhyati hasati strīṇāṃ madhyagataḥ kvacit | evaṃ vicaratastasya ṛṣipatnyaḥ samaṃtataḥ

Translation

ហើយខ្លះពេល ទ្រង់ដើរលេងនៅកណ្ដាលស្ត្រីទាំងឡាយ ទ្រង់ក៏ខឹង ហើយបន្ទាប់មកសើច។ ដូច្នេះពេលទ្រង់វង្វេងដើរទៅមក ប្រពន្ធរបស់ឥសីទាំងឡាយបានព័ទ្ធជុំវិញទ្រង់គ្រប់ទិស។

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• क्रुद्ध्यति: gets angry
• क्रुद्ध्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• हसति: laughs
• हसति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular)

• स्त्रीणाम्: of women
• स्त्रीणाम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Feminine, Genitive, Plural)

• मध्यगतः: having gone into the midst; in the middle
• मध्यगतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य + गत (गम्-धातु, क्त कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); समासः—मध्यं गतः (द्वितीया-तत्पुरुष)

• क्वचित्: sometimes
• क्वचित्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: काल/देशवाचक-अव्यय (sometimes)

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus/in this manner)

• विचरतः: of him who was roaming
• विचरतः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: वि + चर् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular); तस्य इति सम्बद्धम्

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)

• ऋषिपत्न्यः: the sages' wives
• ऋषिपत्न्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Feminine, Nominative, Plural); समासः—ऋषेः पत्नी (षष्ठी-तत्पुरुष)

• समन्ततः: from all sides; all around
• समन्ततः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: परितोऽर्थक-अव्यय (adverb: on all sides)

Speaker

Narrator (Purāṇic storyteller, likely Sūta/Lomaharṣaṇa in māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The enchanting figure moves among women; his face alternates between sudden anger and sudden laughter; the sages’ wives cluster around him, captivated.

Characters & Entities

• Ṛṣipatnyaḥ (wives of sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unsteady fascination and emotional turbulence (anger/laughter) signal māyā at work; dharma requires vigilance of mind and senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya framework; the specific tīrtha is not named in this single shloka excerpt.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is narrative setup describing the situation.