Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

स एवं स्थानमुद्धृत्य चकारायतनं शुभम् । त्रिजातेश्वरनाम्ना च देवदेवस्य शूलिनः

Transliteration

sa evaṃ sthānamuddhṛtya cakārāyatanaṃ śubham | trijāteśvaranāmnā ca devadevasya śūlinaḥ

Translation

ដោយបានស្ដារឡើងវិញនូវទីសក្ការៈនោះហើយ គាត់បានសាងសង់អាយតនៈដ៏មង្គលមួយ សម្រាប់ព្រះសូលិន—ព្រះដ៏ជាព្រះនៃទេវទាំងអស់—ហើយបានដាក់ព្រះនាមថា «ត្រីជាតេស្វរ»។

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• स्थानम्: the place
• स्थानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• उद्धृत्य: having lifted/raised
• उद्धृत्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उद्+हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया (having done)

• चकार: made
• चकार: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आयतनम्: a shrine/abode
• आयतनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying आयतनम्)

• त्रिजातेश्वरनाम्ना: by the name ‘Trijāteśvara’
• त्रिजातेश्वरनाम्ना: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: त्रिजातेश्वर-नामन् (प्रातिपदिक); घटकाः: त्रिजात-ईश्वर + नामन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग (नामन्-शब्द), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; नाम्ना = 'by the name'

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; 'देवः देवः' = देवदेवः

• शूलिनः: of the trident-bearer (Śiva)
• शूलिनः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; विशेष्य (refers to Śiva)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trijāteśvara (as installed Śiva)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (Naimiṣāraṇya frame typical)

Visual Art Cues

Scene: A devotee/kingly patron clears and restores an overgrown sacred spot, then raises a bright stone shrine and installs Śiva as a trident-bearing Devadeva, naming Him Trijāteśvara; priests perform consecration rites with lamps and Vedic chant.

Characters & Entities

• Trijāteśvara
• Śūlin (Śiva)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restoring a sacred place culminates in establishing worship—temple-building and naming the deity become acts that anchor dharma in the land.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra is the māhātmya context, with the specific shrine-name Trijāteśvara highlighted.

What ritualistic prescription is mentioned?

Temple establishment (āyatana-karaṇa) and naming/installation of Śiva as Trijāteśvara are implied, though no step-by-step ritual is detailed.