Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

Transliteration

tasmādvimarśaḥ kartavyaḥ puruṣeṇa vipaścitā | vimarśajjāyate jñānaṃ jñānānmokṣo bhaviṣyati

Translation

«ដូច្នេះ បុរសមានប្រាជ្ញា គួរធ្វើការពិចារណាឲ្យជ្រាលជ្រៅ។ ពីការពិចារណា កើតមានចំណេះដឹង; ពីចំណេះដឹង នឹងមានមោក្សៈ (ការរួចផុត)»។

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन; सर्वनाम

• विमर्शः: reflection, deliberation
• विमर्शः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विमर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कर्तव्यः: to be done, should be done
• कर्तव्यः: Vidhi (Obligation)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेयविशेषण (विमर्शः इति)

• पुरुषेण: by a person
• पुरुषेण: Kartr-karana (Agent/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), एकवचन

• विपश्चिता: wise, discerning
• विपश्चिता: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विपश्चित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd), एकवचन; विशेषण (पुरुषेण इति)

• विमर्शात्: from reflection
• विमर्शात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विमर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन

• जायते: arises, is born
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ज्ञानात्: from knowledge
• ज्ञानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/अपादान), एकवचन

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भविष्यति: will be, will occur
• भविष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Indra (didactic conclusion within his speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A teacher-like figure delivers a compact mokṣa teaching: reflection births knowledge; knowledge yields liberation. The scene is quiet, with a contemplative posture and minimal action.

Characters & Entities

• Mokṣa
• Jñāna
• Vimarśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-inquiry and thoughtful reflection generate true knowledge, which becomes the cause of liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it provides a universal teaching embedded in Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external ritual; the prescribed practice is internal—vimarśa (discernment/reflection).