Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

Transliteration

ya iṃdra kṛmireva syātkṛmiraṃdro hi jāyate | tasmāddānātparataraṃ nānyadastīha mocanam

Translation

សូម្បីតែឥន្ទ្រ ក៏អាចក្លាយជាពពួកដង្កូវបាន ហើយពីដង្កូវ ក៏អាចកើតជា «ម្ចាស់ក្នុងចំណោមដង្កូវ» បានដែរ។ ដូច្នេះ ក្នុងលោកនេះ មិនមានការរំដោះណាខ្ពស់ជាង ទាន (ការប្រទាន) ទេ។

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कृमिः: a worm
• कृमिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण-निपात (emphatic: just/only)

• स्यात्: would be, may become
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• कृमिरन्द्रः: lord of worms
• कृमिरन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृमि + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: कृमिणाम् इन्द्रः (lord of worms)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात

• जायते: is born, arises
• जायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय-प्रयोग (ablatival adverb): तस्मात् = 'therefore/from that'

• दानात्: than giving, from charity
• दानात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• परतरम्: greater, superior
• परतरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परतर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अस्ति: exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb: here/in this world)

• मोचनम्: release, liberation
• मोचनम्: Karta (Predicate nominative/विधेय)
• Type: Noun
• Root: मोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), speaking to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas (vipra)

Visual Art Cues

Scene: Striking metamorphosis motif: a crowned Indra figure fading into a small worm; beside it, a worm rising to a ‘lord among worms’—a visual of karmic inversion; rishi points to dāna as the remedy.

Characters & Entities

• Indra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly rank is unstable; dāna is praised as a supreme means of inner release and purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching occurs within Kedārakhaṇḍa, associated with Kedāra/Kedarnath’s Śaiva sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dāna (charity) is upheld as the foremost salvific practice here.