Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 197

Devanagari script

तवाग्निरास्यं वसुधांघ्रियुग्मं नभः शिरश्चंद्ररवी च नेत्रे । समस्तलोका जठरं भुजाश्च दिशश्चतस्रो भगवन्नमस्ते

Transliteration

tavāgnirāsyaṃ vasudhāṃghriyugmaṃ nabhaḥ śiraścaṃdraravī ca netre | samastalokā jaṭharaṃ bhujāśca diśaścatasro bhagavannamaste

Translation

មាត់ព្រះអង្គជាភ្លើង; ផែនដីជាគូជើងព្រះអង្គ; មេឃជាក្បាលព្រះអង្គ; ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យជាព្រះនេត្រ។ ពិភពទាំងអស់ជាពោះព្រះអង្គ; ទិសទាំងបួនជាព្រះបាហុ—ឱ ព្រះអម្ចាស់ សូមនមស្ការចំពោះព្រះអង្គ។

Word by Word

• tava: your
• tava: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• agniḥ: fire
• agniḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: agni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• āsyam: mouth
• āsyam: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: āsya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• vasudhā: earth
• vasudhā: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vasudhā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• aṅghri-yugmam: pair of feet
• aṅghri-yugmam: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: aṅghri (प्रातिपदिक) + yugma (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्घ्र्योः युग्मम्)

• nabhaḥ: sky
• nabhaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: nabhas (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• śiraḥ: head
• śiraḥ: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: śiras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• candraravī: moon and sun
• candraravī: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: candra (प्रातिपदिक) + ravi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (चन्द्रः च रविः)

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपातः (conjunction)

• netre: two eyes
• netre: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: netra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन

• samasta-lokāḥ: all worlds
• samasta-lokāḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: samasta (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (समस्ताः लोकाः)

• jaṭharam: belly
• jaṭharam: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: jaṭhara (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• bhujāḥ: arms
• bhujāḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhuj (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• ca: and
• ca: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपातः (conjunction)

• diśaḥ: directions
• diśaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: diś (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• catasraḥ: four
• catasraḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: catur (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

• bhagavan: O Lord
• bhagavan: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: bhagavat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• namas: salutation
• namas: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: namas (प्रातिपदिक)
• Form: निपात/अव्ययम् (salutation particle)

• te: to you
• te: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/सम्प्रदान), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) or devotee-voice within the narrative (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśvarūpa (cosmic kṣetra-bhāvanā)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A towering cosmic deity whose mouth blazes as fire; feet rest upon the earth; head merges into the sky; sun and moon shine as eyes; the worlds appear within the belly; four directions extend as mighty arms.

Characters & Entities

• Bhagavān
• Agni
• Candra
• Ravi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

See the Divine as immanent in the cosmos; reverence arises from recognizing the world as the Lord’s body.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named; the teaching supports tīrtha-vision by sanctifying all directions and worlds as divine.

What ritualistic prescription is mentioned?

A contemplative practice is implied: meditate on the Lord’s viśvarūpa (cosmic form) while offering namaskāra.