Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तत्रापि भोगभवनमनर्घ्यमणिनिर्मितम् । मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः प्रासादो मेति शर्मभूः

Transliteration

tatrāpi bhogabhavanamanarghyamaṇinirmitam | mokṣalakṣmīvilāsākhyaḥ prāsādo meti śarmabhūḥ

Translation

នៅទីនោះក៏មានគេហដ្ឋាននៃសេចក្តីរីករាយ សាងសង់ដោយមណីដ៏មានតម្លៃមិនអាចវាស់បាន; ព្រះប្រាសាទរបស់ខ្ញុំមាននាម ‘មោក្សលក្ខ្មីវិលាស’ ជាប្រភពនៃសេចក្តីសុខសាន្តដ៏ធំសម្រាប់ខ្ញុំ។

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षाबोधक अव्यय (also/even)

• भोगभवनम्: a pleasure-mansion; enjoyment-house
• भोगभवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग + भवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भोगस्य भवनम्) (neuter nom/acc singular)

• अनर्घ्यमणिनिर्मितम्: built of priceless gems
• अनर्घ्यमणिनिर्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनर्घ्य + मणि + निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मा (धातु) with निर्-उपसर्ग)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनर्घ्य-मणिभिः निर्मितम्) (neuter nom/acc sg; PPP used adjectivally)

• मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः: named ‘Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa’
• मोक्षलक्ष्मीविलासाख्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मोक्ष + लक्ष्मी + विलास + आख्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ख्या (धातु) ‘to name/call’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (मोक्षलक्ष्मीविलास इति आख्यः = named ‘Mokṣa-Lakṣmī-Vilāsa’)

• प्रासादः: palace, mansion
• प्रासादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (masculine nominative singular)

• मे: my; for me
• मे: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (genitive/dative singular: ‘my/for me’)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिबोधक अव्यय (quotative particle)

• शर्मभूः: bringer of happiness; bliss-giver
• शर्मभूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शर्मन् + भू (प्रातिपदिक; compound)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (शर्म भूः = happiness-causing/bringing comfort; lit. ‘source of bliss’)

Speaker

Character voice likely the Kāśī-rāja (king of Kāśī) being quoted/reported within the narration

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mokṣalakṣmīvilāsa (prāsāda)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A jewel-built palace rises with shimmering walls, gem-inlaid pillars, and luminous courtyards; an inscription-like aura suggests the name ‘Mokṣalakṣmīvilāsa’; the atmosphere blends luxury with sanctity.

Characters & Entities

• Kāśī
• Mokṣalakṣmīvilāsa (palace name)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even worldly splendor in Kāśī is framed in the light of mokṣa, suggesting the city’s prosperity is subordinate to liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī’s sacred urban landscape, including a famed palace named Mokṣalakṣmīvilāsa within the trailokya-nagara setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a descriptive passage about place and structure.