Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

कः प्रार्थ्यः प्रार्थनीयं किं को वा प्रार्थयिता प्रिये । न पृथग्जनवत्किंचिद्वर्तनं नौ कलावति

Transliteration

kaḥ prārthyaḥ prārthanīyaṃ kiṃ ko vā prārthayitā priye | na pṛthagjanavatkiṃcidvartanaṃ nau kalāvati

Translation

«នាងជាទីស្រឡាញ់ អើយ តើត្រូវអង្វរអ្នកណា? តើត្រូវសុំអ្វី? ហើយអ្នកសុំជានរណា? កលាវតី អើយ រវាងយើង មិនមានការប្រតិបត្តិដូចមនុស្សធម្មតាដែលបែកពីគ្នាទេ»។

Word by Word

• कः: who? what (person)?
• कः: कर्ता/विधेय (interrogative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• प्रार्थ्यः: to be asked for
• प्रार्थ्यः: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्रार्थ्य (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: यत्/ण्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be requested’

• प्रार्थनीयम्: a thing to be requested
• प्रार्थनीयम्: विधेय/कर्म (interrogative complement)
• Type: Noun
• Root: प्रार्थनीय (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘something to be requested’

• किम्: what?
• किम्: प्रश्न-पूर्ति
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• कः: who?
• कः: कर्ता/विधेय
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वा: or
• वा: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)

• प्रार्थयिता: one who requests
• प्रार्थयिता: कर्ता/विधेय
• Type: Noun
• Root: प्रार्थयितृ (प्रातिपदिक; कर्तृवाचक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-नाम (agent noun)

• प्रिये: O beloved
• प्रिये: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• न: not
• न: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• पृथग्जनवत्: like ordinary people
• पृथग्जनवत्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पृथग्जन + वत् (प्रातिपदिक + तद्धित)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (adverbial ‘-वत्’ = like); तत्पुरुषाधार: पृथग् + जन (ordinary people)

• किञ्चित्: anything; something
• किञ्चित्: कर्म/विधेय
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अल्पार्थ/अनिश्चित (something)

• वर्तनम्: conduct; dealing; practice
• वर्तनम्: कर्ता/विधेय (subject of implied ‘is’)
• Type: Noun
• Root: वर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नौ: of us; our
• नौ: सम्बन्ध (Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (Genitive/Locative dual) ‘of us / in us’; अत्र षष्ठी (our) अधिक

• कलावति: O accomplished lady
• कलावति: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: कलावती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

King

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical)

Visual Art Cues

Scene: The king speaks of no separation between them—no petitioner, no petition—suggesting intimate unity; the couple is shown close, calm, and synchronized in posture.

Characters & Entities

• King
• Kalāvatī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Within dharmic partnership, unity and shared purpose are exalted over transactional or self-centered relations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named; the passage remains within the Kāśī Khaṇḍa framework connected with Vārāṇasī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.