Sarga 23
कामाश्रम-प्रवेशः / Entry into Kāma’s Hermitage at the Sarayū–Gaṅgā Confluence
बालकाण्ड
នៅពេលព្រឹកព្រលឹម វិශ්វាមិត្រ ប្រោសឲ្យព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍ ភ្ញាក់ឡើង ហើយបញ្ជាឲ្យបំពេញពិធីសន្ធ្យា និងកិច្ចប្រចាំថ្ងៃឲ្យគ្រប់។ បន្ទាប់ពីងូតទឹក ធ្វើតර්បណៈ/បូជាទឹក និងសូត្រជបៈ រួចហើយ ព្រះកុមារទាំងពីរ ឈររង់ចាំដំណើរដោយក្តីគោរព។ ពួកគេដំណើរទៅមុខ ហើយបានឃើញសង្គមដ៏មង្គល នៃទន្លេសរាយូ ជាមួយទន្លេគង្គាដ៏ទេវីយ៍ដែលមានបីស្ទ្រីម ហើយក៏សង្កេតឃើញអាស្រមមួយដ៏គួរគោរព ដែលព្រះមុនីអ្នកតបស្យាដ៏យូរអង្វែង បានធ្វើតបៈយ៉ាងតឹងរឹងអស់ពាន់ឆ្នាំ។ ព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍ សួរថា អាស្រមនេះជារបស់អ្នកណា។ វិශ්វាមិត្រ ពន្យល់ថា ទីនេះពាក់ព័ន្ធនឹង កន្ទរព/កាមៈ ដែលមុននេះបានរំខានព្រះសិវៈ ខណៈព្រះអង្គកំពុងធ្វើសមាធិតបៈ; ដោយព្រះនេត្រដ៏កាចសាហាវ ព្រះសិវៈបានដុតកាមៈឲ្យក្លាយជាអសារីរ (គ្មានរាងកាយ) ហេតុនេះគេហៅថា អនង្គៈ ហើយដែននេះក៏ល្បីថាជាភូមិដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអនង្គៈ។ បន្ទាប់មក តាមវិន័យអាស្រម ក្រុមបានស្នាក់រាត្រីនៅចន្លោះទន្លេសក្ការៈទាំងពីរ។ មុនីនៅទីនោះ ស្គាល់ពួកគេដោយទស្សនៈកើតពីតបៈ ហើយថ្វាយអរឃ្យ និងបាទ្យា ទទួលភ្ញៀវតាមពិធី; ពិធីសន្ធ្យាពេលល្ងាចត្រូវបានអនុវត្ត ហើយវិශ්វាមិត្រ ប្រាប់រឿងបង្រៀនឲ្យព្រះកុមាររីករាយ ដោយលើកឡើងអំពីវិន័យពិធីការ ភូមិសាស្ត្រសក្ការៈ និងផលវិបាកនៃកាមនៈដែលលើសលប់។
Shlokas
Verse 1
प्रभातायां तु शर्वर्यां विश्वामित्रो महामुनि:।अभ्यभाषत काकुत्स्थौ शयानौ पर्णसंस्तरे।।।।
ពេលរាត្រីប្រែទៅជាព្រលឹមភ្លឺ មហាមុនី វិශ්วามិត្រ បានមានព្រះវាចាហៅកាកុតស្ថទាំងពីរ (ព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍) ខណៈពួកគេកំពុងដេកលើកម្រាលស្លឹកឈើ។
Verse 2
कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वा सन्ध्या प्रवर्तते।उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम्।।।।
ឱ ព្រះរាម ព្រះបុត្រដ៏ប្រសើរនៃព្រះនាងកោសល្យា សន្ធ្យាព្រឹកបានចូលមកហើយ។ ចូរត្រៀមក្រោកឡើង ឱ សីហៈក្នុងចំណោមមនុស្ស; ពិធីកិច្ចប្រចាំថ្ងៃ និងការថ្វាយបង្គំដល់ទេវតាត្រូវអនុវត្ត។
Verse 3
तस्यर्षे: परमोदारं वचश्श्रुत्वा नृपात्मजौ ।स्नात्वा कृतोदकौ वीरौ जेपतु: परमं जपम्।।।।
ពេលបានស្តាប់ព្រះវាចាដ៏ឧត្តម និងសប្បុរសរបស់ព្រះឥសីនោះ ព្រះរាជកុមារទាំងពីរ បានងូតទឹកបរិសុទ្ធ ប្រតិបត្តិឧទកកម្ម (ថ្វាយទឹក) ហើយបន្ទាប់មកបានសូត្រជបមន្ត្រដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 4
कृताह्निकौ महावीर्यौ विश्वामित्रं तपोधनम्।अभिवाद्याभिसंहृष्टौ गमनायाभितस्थतु:।।।।
ក្រោយពេលបំពេញពិធីកិច្ចប្រចាំថ្ងៃរួច ព្រះរាជកុមារទាំងពីរដែលមានពលកម្លាំងដ៏អស្ចារ្យ បានក្រាបបង្គំថ្វាយបង្គំព្រះវិស្វាមិត្រ ព្រះមហាមុនីតបោធនៈ ដែលទ្រព្យសម្បត្តិគឺតបៈ ហើយដោយចិត្តរីករាយក្លៀវក្លា ក៏ឈរត្រៀមចេញដំណើរ។
Verse 5
तौ प्रयातौ महावीर्यौ दिव्यां त्रिपथगां नदीम्।ददृशाते ततस्तत्र सरय्वास्सङ्गमे शुभे।।।।
ពេលដំណើរទៅមុខបន្តិចទៀត មហាវីរទាំងពីរ បានឃើញទន្លេទិព្វ ត្រីបថគា (គង្គា) នៅទីនោះ ត្រង់សង្គមដ៏មង្គលជាមួយទន្លេសរាយូ។
Verse 6
तत्राश्रमपदं पुण्यमृषीणामग्य्रतेजसाम् ।बहुवर्षसहस्राणि तप्यतां परमं तप:।।।।
នៅទីនោះ ពួកគេបានឃើញទីដីអាស្រមដ៏បរិសុទ្ធ របស់ព្រះឥសីទាំងឡាយដែលមានពន្លឺធម៌ដ៏លើសលប់ ហើយបានបំពេញតបៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត អស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំជាច្រើន។
Verse 7
तं दृष्ट्वा परमप्रीतौ राघवौ पुण्यमाश्रमम्।ऊचतुस्तं महात्मानं विश्वामित्रमिदं वच:।।।।
ពេលបានឃើញអាស្រមដ៏បុណ្យនោះ រមណីយភាពធ្វើឲ្យរាឃវទាំងពីររីករាយយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានទូលព្រះមហាត្មា វិស្វាមិត្រ ដោយពាក្យដូចនេះ។
Verse 8
कस्यायमाश्रम: पुण्य: कोन्वस्मिन्वसते पुमान्।भगवन् श्रोतुमिच्छाव: परं कौतूहलं हि नौ।।।।
“បពិត្រព្រះបគវន្ត! អាស្រមដ៏បុណ្យនេះជារបស់អ្នកណា? ហើយអ្នកណាដែលស្នាក់នៅទីនេះពិតប្រាកដ? ពួកយើងទាំងពីរចង់ស្តាប់ណាស់ ព្រោះសេចក្តីចង់ដឹងរបស់យើងខ្លាំងក្លា។”
Verse 9
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गव:।अब्रवीच्छ्रूयतां राम यस्यायं पूर्व आश्रम:।। ।।
ពេលបានឮពាក្យរបស់ពួកគេហើយ មុនីដ៏ប្រសើរបំផុតបានញញឹមស្រាលៗ រួចមានព្រះវាចាថា៖ «ឱ ព្រះរាម សូមស្តាប់—ទីនេះជាអាស្រមដែលកាលពីមុនៗធ្លាប់ជាកម្មសិទ្ធិរបស់គាត់»។
Verse 10
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधै:।तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम्।।।।कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गगणम्।धर्षयामास दुर्मेधा हुङ्कृतश्च महात्मना।।।।
នៅទីនេះ កន្ទរពៈធ្លាប់មានរូបកាយ; បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅគាត់ថា ‘កាម’។ នៅទីនេះ ពេលព្រះស្ថាណុ (ព្រះសិវៈ) ជាព្រះអធិទេវ នៃទេវតាទាំងឡាយ កំពុងសមាធិធ្វើតបស្យា តាមនិយមយ៉ាងតឹងរឹង—ជាមួយព្រះមហេសីដែលទើបរៀបការ—កាមដែលមានចិត្តល្ងង់ បានរំខានព្រះអង្គ ខណៈឆ្លងកាត់ជាមួយកងទ័ពមារុត; ហើយព្រះមហាត្មាបានបន្លឺសំឡេងគំហុកដ៏គួរឱ្យខ្លាច។
Verse 11
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधै:।तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम्।।1.23.10।। कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गगणम्।धर्षयामास दुर्मेधा हुङ्कृतश्च महात्मना।।1.23.11।।
នៅទីនេះ កន្ទរពៈធ្លាប់មានរូបកាយ; បណ្ឌិតទាំងឡាយហៅគាត់ថា ‘កាម’។ នៅទីនេះ ពេលព្រះស្ថាណុ (ព្រះសិវៈ) ជាព្រះអធិទេវ នៃទេវតាទាំងឡាយ កំពុងសមាធិធ្វើតបស្យា តាមនិយមយ៉ាងតឹងរឹង—ជាមួយព្រះមហេសីដែលទើបរៀបការ—កាមដែលមានចិត្តល្ងង់ បានរំខានព្រះអង្គ ខណៈឆ្លងកាត់ជាមួយកងទ័ពមារុត; ហើយព្រះមហាត្មាបានបន្លឺសំឡេងគំហុកដ៏គួរឱ្យខ្លាច។
Verse 12
अवदग्धस्य रौद्रेण चक्षुषा रघुनन्दन।व्यशीर्यन्त शरीरात्स्वात्सर्वगात्राणि दुर्मते:।।।।
ឱ កូនចៅរបស់រាឃុ! ពេលត្រូវឆេះដោយភ្នែកដ៏កាចសាហាវនោះ អវយវៈទាំងអស់របស់កាមដែលមានចិត្តអាក្រក់ បានរលួយរលាក ធ្លាក់ចេញពីរាងកាយខ្លួនឯង ហើយត្រូវបានបំផ្លាញអស់។
Verse 13
तस्य गात्रं हतं तत्र निर्दग्थस्य महात्मना।अशरीर: कृत: काम: क्रोधाद्देवेश्वरेण हि।।।।
នៅទីនោះ មហាបុរសបានដុតគាត់ឲ្យឆេះអស់សព្វ; កាយរបស់កាមទេវតាត្រូវបានបំផ្លាញ។ ពិតប្រាកដ ដោយព្រះពិរោធ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយបានធ្វើឲ្យកាមទេវតាក្លាយជាអសារីរ។
Verse 14
अनङ्ग इति विख्यातस्तदाप्रभृति राघव।स चाङ्गविषयश्श्रीमान्यत्राङ्गं प्रमुमोच ह।।।।
ឱ រាឃវៈ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គាត់ល្បីឈ្មោះថា «អនង្គ» គឺអ្នកគ្មានកាយ; ហើយដែនដីដ៏ស្រស់ស្អាតដែលគាត់បានបោះបង់កាយនោះ ត្រូវបានហៅថា «អង្គវិសយៈ»។
Verse 15
तस्यायमाश्रम: पुण्यस्तस्येमे मुनय: पुरा।शिष्या धर्मपरा नित्यं तेषां पापं न विद्यते।।।।
នេះជាអាស្រមដ៏បរិសុទ្ធរបស់គាត់ ហើយមុននេះ ព្រះមុនីទាំងនេះជាសិស្សរបស់គាត់។ ពួកគេតែងតែប្រកាន់ធម៌ ដូច្នេះមិនមានបាបណាអាចកើតសន្សំលើពួកគេឡើយ។
Verse 16
इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन।पुण्ययोस्सरितोर्मध्ये श्वस्तरिष्यामहे वयम्।।।।
ឱ ព្រះរាម អ្នកមានទស្សនៈដ៏មង្គល សូមយើងស្នាក់នៅទីនេះយប់នេះ នៅចន្លោះទន្លេបរិសុទ្ធទាំងពីរ; ថ្ងៃស្អែកយើងនឹងឆ្លងទៅ។
Verse 17
अभिगच्छामहे सर्वे शुचय: पुण्यमाश्रमम्।स्नाताश्च कृतजप्याश्च हुतहव्या नरोत्तम।।।।
ឱ បុរសប្រសើរ បន្ទាប់ពីយើងទាំងអស់បានបរិសុទ្ធ—បានងូតទឹក ប្រតិបត្តិជបៈ និងថ្វាយអាហូតិចូលក្នុងភ្លើងបូជា—យើងនឹងចូលទៅកាន់អាស្រមបរិសុទ្ធនេះ។
Verse 18
तेषां संवदतां तत्र तपोदीर्घेण चक्षुषा।विज्ञाय परमप्रीता मुनयो हर्षमागमन्।।।।
នៅទីនោះ ខណៈពួកគេកំពុងសន្ទនាគ្នា ព្រះឥសីទាំងឡាយ ដោយទស្សនៈឆ្ងាយដែលកើតពីតបៈ បានស្គាល់ពួកគេ ហើយមានអានន្ទៈរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 19
अर्घ्यं पाद्यं तथाऽतिथ्यं निवेद्य कुशिकात्मजे।रामलक्ष्मणयो: पश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम्।।।।
បន្ទាប់ពីថ្វាយអឃ្យៈ បាទ្យៈ និងការទទួលភ្ញៀវតាមគួរដល់ព្រះវិશ્વាមិត្រ ព្រះបុត្រនៃកុសិកៈ រួចហើយ ទើបពួកគេបានប្រតិបត្តិពិធីទទួលភ្ញៀវសម្រាប់ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ។
Verse 20
सत्कारं समनुप्राप्य कथाभिरभिरञ्जयन्।यथार्हमजपन् सन्ध्यामृषयस्ते समाहिता:।।।।
ក្រោយទទួលបានការគោរពសក្ការៈតាមគួរ និងរីករាយដោយសន្ទនានោះ ព្រះឥសីទាំងឡាយដែលមានចិត្តសមាធិ បានសូត្រសន្ធ្យាវន្ទនៈតាមរបៀបសមរម្យ។
Verse 21
तत्र वासिभिरानीता मुनिभिस्सुव्रतै: सह।न्यवसन् सुसुखं तत्र कामाश्रमपदे तदा।।।।
នៅទីនោះ ប្រជាជនអ្នកស្នាក់នៅបាននាំពួកគេចូលទៅ ជាមួយមុនីទាំងឡាយដែលស្មោះត្រង់ចំពោះវ្រតៈល្អ ហើយពួកគេបានស្នាក់នៅដោយសុខសាន្តយ៉ាងខ្លាំង នៅទីនោះ—ជាទីតាំងអាស្រមរបស់កាមៈនៅពេលនោះ។
Verse 22
कथाभिरभिरामाभिरभिरामौ नृपात्मजौ।रमयामास धर्मात्मा कौशिको मुनिपुङ्गव:।।।।
កៅសិកៈ (វិશ્વាមិត្រ) អ្នកមានព្រលឹងប្រកបដោយធម៌ និងជាមុនីដ៏ប្រសើរបំផុត បានធ្វើឲ្យព្រះរាជបុត្រទាំងពីរដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ រីករាយដោយរឿងរ៉ាវដ៏ពិរោះរីករាយ។
Verse 23
ពេលដំណើរទៅមុខបន្តិចទៀត មហាវីរទាំងពីរ បានឃើញទន្លេទិព្វ ត្រីបថគា (គង្គា) នៅទីនោះ ត្រង់សង្គមដ៏មង្គលជាមួយទន្លេសរាយូ។
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts disciplined ritual conduct (sandhyā, japa, hospitality) with Kāma’s impulsive disrespect toward an ascetic vow; the pivotal action is Kāma’s affront to Śiva during tapas, resulting in immediate moral-ritual consequence.
Upadeśa centers on the governance of desire by dharma: tapas and self-restraint sustain cosmic and social order, while unregulated kāma—especially when it violates sacred boundaries—leads to diminution (the Anaṅga, ‘bodiless,’ condition) and lasting moral memory in place-names and tradition.
The Sarga highlights the Sarayū–Gaṅgā saṅgama, the sacred āśrama complex identified as Kāma’s hermitage, and the tradition that the locality is famed as Aṅgadeśa/Ananga-associated terrain, alongside āśrama customs such as arghya-pādya hospitality and sandhyā observance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.