Sarga 55
चित्रकूटमार्गोपदेशः — Instructions for the Chitrakuta Route and the Yamuna Crossing
अयोध्याकाण्ड
បន្ទាប់ពីស្នាក់រាត្រីនៅអាស្រមរបស់ព្រះឥសី ភរទ្វាជា ព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍បានគោរពបូជាសូមលា។ ព្រះឥសីបានណែនាំផ្លូវទៅចិត្រកូដយ៉ាងច្បាស់លាស់៖ ឲ្យទៅដល់កន្លែងប្រសព្វរវាងទន្លេគង្គា–យមុនា បន្តដើរតាមមាត់កាលិនទី (យមុនា) ដែលហូរទៅទិសលិច រកកន្លែងឆ្លងទឹកបុរាណ បង្កើតក្បូនហើយឆ្លង។ ព្រះឥសីក៏បញ្ជាក់អំពីដើមញគ្រធ (ដើមប៉ោ/ប៉ាន់យ៉ាន់) ដ៏លេចធ្លោ ដែលជឿថាមានវត្តមានសិទ្ធៈ ហើយណែនាំឲ្យព្រះនាងសីតា អំពាវនាវមង្គល និងអធិស្ឋាននៅទីនោះ។ បន្ទាប់មក ការណែនាំក្លាយជាការអនុវត្ត។ ព្រះរាម និងព្រះលក្ខមណ៍ចងកំណាត់ឈើធំៗជាក្បូន ប铺ឫស្សីលើ ហើយគ្របដោយស្មៅឧសីរៈ; ព្រះលក្ខមណ៍រៀបចំកន្លែងអង្គុយឲ្យស្រួលសម្រាប់ព្រះនាងសីតា។ ព្រះរាមជួយព្រះនាងសីតាដែលខ្មាស់អៀនឡើងលើក្បូន ហើយដាក់សម្លៀកបំពាក់ គ្រឿងអលង្ការ ឧបករណ៍ និងអាវុធទាំងឡាយឡើងជាមួយ។ នៅកណ្ដាលទន្លេ ព្រះនាងសីតាបានគោរពសំពះទន្លេ និងប្តេជ្ញាថា បើឆ្លងដោយសុវត្ថិភាព ហើយបានត្រឡប់មកវិញ នឹងមកបូជាថ្វាយទៀត; បន្ទាប់មកពួកគេបានដល់ឆ្នេរខាងត្បូង។ ក្រោយឆ្លងទន្លេ ព្រះនាងសីតាប្រទក្សិណជុំវិញដើមប៉ោ ហើយអធិស្ឋានឲ្យព្រះរាមសម្រេចព្រះបំណង និងឲ្យបានជួបព្រះនាងកោសល្យា និងសុមិត្រាវិញ។ ព្រះរាមបញ្ជាព្រះលក្ខមណ៍ឲ្យដើរនាំមុខជាមួយព្រះនាងសីតា បំពេញសំណួរអំពីរុក្ខជាតិ ខណៈព្រះអង្គតាមក្រោយដោយកាន់អាវុធ។ ចុងសರ್ಗ ព្រះនាងសីតារីករាយនឹងសម្រស់ទន្លេយមុនា បងប្អូនទាំងពីររកផ្លែឈើព្រៃ និងជ្រើសទីលំនៅសមរម្យជិតមាត់ទន្លេ—បញ្ចូលធម៌ កាយវិការពិធីបូជា និងភាពច្បាស់លាស់នៃផ្លូវដំណើរ។
Shlokas
Verse 1
उषित्वा रजनीं तत्र राजपुत्रावरिन्दमौ।महर्षिमभिवाद्याथ जग्मतुस्तं गिरिं प्रति।।।।
ក្រោយពីស្នាក់នៅទីនោះមួយរាត្រី ព្រះរាជបុត្រទាំងពីរ—អ្នកបំបាក់សត្រូវ—បានគោរពវន្ទនាមហាឥសី ហើយចេញដំណើរទៅកាន់ភ្នំនោះ (ចិត្រកូដ)។
Verse 2
तेषां चैव स्वस्त्ययनं महर्षि स्स चकार ह।प्रस्थितांश्चैव तान्प्रेक्ष्य पिता पुत्रानिवान्वगात्।।।।
មហាឥសីនោះបានប្រទានពរ សូមឲ្យដំណើររបស់ពួកគេសុខសាន្តសុវត្ថិ; ហើយពេលឃើញពួកគេចេញដំណើរ គាត់ក៏ដើរតាមទៅដែរ—ដូចឪពុកដើរតាមកូនប្រុសរបស់ខ្លួន។
Verse 3
ततः प्रचक्रमे वक्तुं वचनं स महामुनिः।भरद्वाजो महातेजा रामं सत्यपराक्रमम्।।।।
បន្ទាប់មក មហាមុនី ភរទ្វាជ អ្នកមានពន្លឺដោយអំណាចតបស្យា បានចាប់ផ្តើមមានព្រះវាចនៈទៅកាន់ព្រះរាម អ្នកមានវីរភាពឈរលើសច្ចៈ។
Verse 4
गङ्गायमुनयो स्सन्धिमासाद्य मनुजर्षभौ।कालिन्दीमनुगच्छेतां नदीं पश्चान्मुखाश्रिताम्।।।।
ក្រោយពីទៅដល់ចំណុចប្រសព្វរវាងទន្លេគង្គា និងយមុនា ឱ ព្រះបុរសប្រសើរបំផុត សូមបន្តដើរតាមទន្លេកាលិនទី (យមុនា) ដែលនៅទីនេះហូរទៅទិសលិច។
Verse 5
अथाऽसाद्य तु कालिन्दी शीघ्रस्रोतसमापगाम्।तस्यास्तीर्थं प्रचलितं पुराणं प्रेक्ष्य राघवौ।।।।तत्र यूयं प्लवं कृत्वा तरतांशुमतीं नदीम्।
បន្ទាប់មក ពេលអ្នកទាំងឡាយទៅដល់ទន្លេ កាលិនទី (យមុនា) ដែលហូរលឿន នឹងឃើញកន្លែងឆ្លងទឹកបុរាណ ដែលមនុស្សទៅមកជាញឹកញាប់នៅលើច្រាំង។ នៅទីនោះ ចូរធ្វើក្បូន ហើយឆ្លងទន្លេ អំសុមតី ដែលជាកូនស្រីនៃព្រះសូរ្យ។
Verse 6
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।।।
បន្ទាប់មក ពេលទៅដល់ដើមន្យគ្រូធ (ដើមពោធិ៍/ដើមប៉េង) ធំមួយ មានស្លឹកបៃតងស្រស់ សម្បូរដោយដើមឈើជាច្រើន ងងឹតដោយសារការរីកដុះដាលក្រាស់ និងមានព្រះសិទ្ធ (siddha) មកគោរពបម្រើ—សីតា គួរប្រណមដៃជាអញ្ជលិ ហើយបួងសួងពរមង្គលដ៏សុភមង្គល។
Verse 7
ततो न्यग्रोधमासाद्य महान्तं हरितच्छदम्।।2.55.6।।विवृद्धं बहुभिर्वृक्षै श्श्यामं सिद्धोपसेवितम्।तस्मै सीताञ्जलिं कृत्वा प्रयुञ्जीताशिषश्शिवाः।।2.55.7।।
បន្ទាប់មក ពេលទៅដល់ដើមន្យគ្រូធធំមួយនោះ ដែលមានស្លឹកបៃតងស្រស់ ងងឹតដោយសារការរីកដុះដាលក្រាស់ និងមានព្រះសិទ្ធមកប្រមូលផ្តុំ—សីតា គួរប្រណមដៃជាអញ្ជលិ ហើយថ្វាយពាក្យបួងសួងពរមង្គល។
Verse 8
समासाद्य तु तं वृक्षं वसेद्वातिक्रमेत वा।क्रोशमात्रं ततो गत्वा नीलं द्रक्ष्यथ काननम्।।।।पलाशबदरीमिश्रं रम्यं वंशैश्च यामुनैः।
ពេលទៅដល់ដើមឈើនោះ អ្នកទាំងឡាយអាចស្នាក់នៅទីនោះ ឬក៏បន្តដំណើរទៅមុខក៏បាន។ ពីទីនោះដើរទៅមួយក្រូសៈ នឹងឃើញព្រៃស្រស់ស្អាតមួយ មានពណ៌ងងឹតខៀវៗ លាយឡំដោយដើមប៉ាឡាស និងដើមបដារី ហើយមានព្រៃឫស្សីតាមច្រាំងយមុនាផងដែរ។
Verse 9
स पन्थाश्चित्रकूटस्य गत स्सुबहुशो मया।।।।रम्यो मार्दवयुक्तश्च वनदावैर्विवर्जितः।
នោះហើយជាផ្លូវទៅកាន់ ចិត្រកូដ; ខ្ញុំបានដើរតាមផ្លូវនេះជាច្រើនដងហើយ។ វាជាផ្លូវស្រស់ស្អាត ងាយដើរ ទន់ភ្លន់ និងគ្មានគ្រោះថ្នាក់ពីភ្លើងព្រៃ។
Verse 10
इति पन्थानमावेद्य महर्षिस्सन्यवर्तत।।।।अभिवाद्य तथेत्युक्त्वा रामेण विनिवर्तितः।
ក្រោយពីបានពន្យល់ផ្លូវដូច្នេះ មហាឥសីក៏ត្រឡប់ក្រោយវិញ; ព្រះរាមបាននិយាយថា «ដូច្នោះហើយ» ហើយគោរពវន្ទនា សូមឲ្យព្រះឥសីត្រឡប់ទៅវិញ។
Verse 11
उपावृत्ते मुनौ तस्मिन्रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।कृतपुण्याः स्म सौमित्रे मुनिर्यन्नोऽनुकम्पते।
ពេលមុនីនោះបានត្រឡប់ទៅវិញ ព្រះរាមបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះលក្ខ្មណៈថា «ឱ សោមិត្រី យើងពិតជាមានបុណ្យណាស់ ព្រោះមុនីបានមេត្តាករុណាចំពោះយើង»។
Verse 12
इति तौ पुरुषव्याघ्रौ मन्त्रयित्वा मनस्विनौ।सीतामेवाग्रतः कृत्वा कालिन्दीं जग्मतुर्नदीम्।।।।
ដូច្នេះ បុរសដ៏ប្រសើរដូចខ្លាធំទាំងពីរ ដែលមានចិត្តខ្ពង់ខ្ពស់ បានពិភាក្សាគ្នា ហើយដាក់ព្រះនាងសីតានៅខាងមុខ រួចធ្វើដំណើរទៅកាន់ទន្លេកាលិន្ទី (យមុនា)។
Verse 13
अथाऽसाद्य तु कालिन्दीं शीघ्रस्रोतोवहां नदीम्।चिन्तामापेदिरे सर्वे नदीजलतितीर्षवः।।।।
បន្ទាប់មក ពេលទៅដល់ទន្លេកាលិន្ទីដែលហូរលឿន ពួកគេទាំងអស់—ដែលប្រាថ្នាចង់ឆ្លងទឹក—ក៏ចូលទៅក្នុងការពិចារណាគិតគូរ។
Verse 14
तौ काष्ठसङ्घातमथो चक्रतु स्सुमहाप्लवम्।शुष्कैर्वंशै स्समास्तीर्णमुशीरैश्च समावृतम्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះទាំងពីរបានចងកំណាត់ឈើជាច្រើនធ្វើជាក្បូនធំមួយ ប铺ដោយឫស្សីស្ងួត ហើយគ្របដណ្តប់ដោយឫសស្មៅអុសីរៈដែលមានក្លិនក្រអូប។
Verse 15
ततो वेतसशाखाश्च जम्बूशाखाश्च वीर्यवान्।चकार लक्ष्मणश्छित्वा सीताया स्सुखमासनम्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះលក្ខ្មណៈដ៏ក្លាហាន បានកាត់សាខាវេតស និងសាខាជំបូ ហើយធ្វើកន្លែងអង្គុយសុខស្រួលសម្រាប់ព្រះនាងសីតា។
Verse 16
तत्र श्रियमिवाचिन्त्यां रामो दाशरथिः प्रियाम्।ईषत्संलज्जमानां तामध्यारोपयतप्लवम्।।।।
នៅទីនោះ ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ បានជួយព្រះនាងសីតា ជាទីស្រឡាញ់—ភ្លឺរលោងដូចព្រះស្រី (លក្ខ្មី) ក្នុងសិរីល្អដែលពិពណ៌នាមិនអស់—ឲ្យឡើងលើក្បូន ខណៈព្រះនាងដើរទៅដោយភាពអៀនខ្មាសបន្តិច។
Verse 17
पार्श्वे च तत्र वैदेह्या वसने भूषणानि च।प्लवे कठिनकाजं च रामश्चक्रे सहायुधैः।।।।
ហើយលើក្បូននោះ នៅជិតព្រះនាងវៃទេហី ព្រះរាមបានដាក់សម្លៀកបំពាក់ និងគ្រឿងអលង្ការ ព្រមទាំងដែកច្រាន (ក្រូបារ) និងកន្ត្រក រួមទាំងអាវុធរបស់ពួកគេ។
Verse 18
आरोप्य प्रथमं सीतां सङ्घाटं परिगृह्य तौ।तत प्रतेरतुर्यत्तौ वीरौ दशरथात्मजौ।।।।
ពួកគេបានជួយព្រះនាងសីតាឡើងលើក្បូនជាមុន ហើយកាន់ក្បូនឲ្យមាំ; បន្ទាប់មក វីរបុរសទាំងពីរ ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ បានឆ្លងទៅដោយការប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 19
कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।।।
ពេលព្រះនាងសីតាមកដល់កណ្ដាលចរន្តនៃកាលិនទី (យមុនា) ព្រះនាងបានកោតគោរពបួងសួងដល់ទេវីនៃទន្លេ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា៖ “សូមសេចក្តីសុខសាន្តមានដល់ទ្រង់ ឱ ទេវី! ខ្ញុំកំពុងឆ្លងកាត់ទ្រង់—សូមឲ្យវ្រត (ព្រហ្មចរិយា/ព្រះបន្ទូលសច្ចា) របស់ស្វាមីខ្ញុំបានសម្រេច។ ពេលព្រះរាមត្រឡប់មកដោយសុវត្ថិភាពទៅអយោធ្យា នគរដែលវង្សឥក្ស្វាគុថែរក្សា ខ្ញុំនឹងបូជាទ្រង់ដោយគោមួយពាន់ក្បាល និងក្រឡុកសុរាមួយរយ។”
Verse 20
कालिन्दीमध्यमायाता सीता त्वेनामवन्दत।स्वस्ति देवि तरामि त्वां पारये न्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.19।।यक्ष्ये त्वां गोसहस्रेण सुराघटशतेन च।स्वस्ति प्रत्यागते रामे पुरी मिक्ष्वाकुपालिताम्।।2.56.20।।
ដូច្នេះ សីតា—អ្នកមានពណ៌សម្បុរល្អ—នៅតែអធិស្ឋានដោយបូជាអញ្ជលីចំពោះ កាលិន្ទី (យមុនា) ហើយបានមកដល់ច្រាំងខាងត្បូង។
Verse 21
कालिन्दी मथ सीता तु याचमाना कृताञ्जलिः।तीरमेवाभिसम्प्राप्ता दक्षिणं वरवर्णिनी।।।।
ដូច្នេះ សីតា—អ្នកមានពណ៌សម្បុរល្អ—នៅតែអធិស្ឋានដោយបូជាអញ្ជលីចំពោះ កាលិន្ទី (យមុនា) ហើយបានមកដល់ច្រាំងខាងត្បូង។
Verse 22
तत प्लवेनांशुमतीं शीघ्रगामूर्मिमालिनीम्।तीरजै र्बहुभिर्वृक्षै स्सन्तेरुर्यमुनां नदीम्।।।।
បន្ទាប់មក ដោយក្បូន ពួកគេបានឆ្លងទន្លេយមុនា—កូនស្រីព្រះអាទិត្យ—ដែលហូរលឿន មានរលកដូចកម្រងផ្កា ហើយមានដើមឈើជាច្រើនលើច្រាំង។
Verse 23
ते तीर्णाः प्लवमुत्सृज्य प्रस्थाय यमुनावनात्।श्यामं न्यग्रोध मासेदु श्शीतलं हरितच्छदम्।।।।
ពេលឆ្លងរួច ពួកគេបានទុកក្បូនចោល ហើយចេញដំណើរពីព្រៃជិតទន្លេយមុនា ទៅដល់ដើមន្យក្រោធ (ដើមប៉េងប៉ោះ/ប៉េងប៉ោះព្រៃ) ពណ៌ងងឹត ត្រជាក់ និងសម្បូរដោយស្លឹកបៃតងក្រាស់។
Verse 24
न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।।।
ពេលទៅដល់ដើមន្យក្រោធនោះ វៃទេហីបាននិយាយថា៖ «សូមគោរពនមស្ការ ដល់អ្នក ឱ ដើមឈើធំអស្ចារ្យ។ សូមឲ្យវ្រត (ព្រហ្មចរិយា/ការប្រតិបត្តិសាសនា) របស់ស្វាមីខ្ញុំបានសម្រេច ហើយសូមឲ្យខ្ញុំបានឃើញម្ដងទៀត កោសល្យា និងសុមិត្រា អ្នកមានកិត្តិយស»។ ដូច្នេះ សីតាបានបូជាអញ្ជលី ហើយដើរវេនប្រទក្សិណាជុំវិញដើមឈើដ៏ឧត្តមដោយក្តីគោរព។
Verse 25
न्यग्रोधं तमुपागम्य वैदेही वाक्यमब्रवीत्।नमस्तेऽस्तु महावृक्ष पारयेन्मे पतिर्व्रतम्।।2.55.24।।कौशल्यां चैव पश्येयं सुमित्रां च यशश्विनीम्।इति सीताऽञ्जलिं कृत्वा पर्यगच्छद्वनस्पतिम्।।2.55.25।।
ព្រះនាងវៃទេហី (សីតា) បានចូលទៅជិតដើមន្យគ្រធ (ដើមពោធិ៍ជ្រៃ/ដើមប៉ែនយ៉ាន់) ហើយមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូមនមស្ការដល់ទ្រង់ ឱ ដើមឈើដ៏មហិមា! សូមឲ្យព្រះស្វាមីរបស់ខ្ញុំបំពេញវ្រត (ព្រះពណ៌នា/ព្រះពិធីសច្ចា) របស់ទ្រង់បានសម្រេច ហើយសូមឲ្យខ្ញុំបានជួបព្រះនាងកោសល្យា និងព្រះនាងសុមិត្រាដ៏មានកិត្តិយសម្ដងទៀត»។ បន្ទាប់ពីមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះ ព្រះនាងសីតាប្រណមដៃដោយភក្តី ហើយដើរប្រទក្សិណជុំវិញដើមឈើដ៏ឧត្តមនោះ។
Verse 26
अवलोक्य तत स्सीतामायाचन्तीमनिन्दिताम्।दयितां च विधेयां च रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាមបានឃើញសីតា—អ្នកគ្មានទោស ជាទីស្រឡាញ់ និងស្តាប់បង្គាប់—កំពុងសុំពរ; ដូច្នេះ ព្រះរាមបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់លក្ខ្មណៈ។
Verse 27
सीतामादाय गच्छत्वमग्रतो भरतानुज।पृष्ठतोऽहं गमिष्यामि सायुधो द्विपदां वर।।।।
ឱ លក្ខ្មណៈ ប្អូនរបស់ភរត ជាបុរសប្រសើរបំផុត ចូរនាំសីតាទៅមុខ; ខ្ញុំនឹងដើរតាមពីក្រោយ ដោយកាន់អាវុធ។
Verse 28
यद्यत्फलं प्रार्थयते पुष्पं वा जनकात्मजा।तत्तत्प्रदद्या वैदेह्या यत्राऽस्या रमते मनः।।।।
ផ្លែឈើ ឬផ្កាណាដែលកូនស្រីរបស់ជនកសូម ចូរផ្តល់ឲ្យនាងតាមនោះ; ចូរផ្តល់ដល់វៃទេហីអ្វីៗទាំងឡាយដែលធ្វើឲ្យចិត្តនាងរីករាយ។
Verse 29
गच्छतोऽस्तु तयोर्मध्ये बभूव जनकात्मजा।मातङ्गयोर्मध्यगता शुभा नागवधूरिव।।।।
ពេលពួកគេដើរទៅ កូនស្រីរបស់ជនកបានដើរនៅកណ្ដាលរវាងទាំងពីរ ជាសិរីមង្គល ដូចជានាងដំរីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ដើរនៅចន្លោះដំរីឈ្មោលពីរ។
Verse 30
एकैकं पादपं गुल्मं लतां वा पुष्पशालिनीम्।अदृष्टपूर्वां पश्यन्ती रामं पप्रच्छ साऽबला।।।।
នារីដ៏ទន់ភ្លន់នោះ ពេលឃើញដើមឈើមួយៗ បន្លា និងវល្លិ៍មានផ្កាស្រស់ ដែលនាងមិនធ្លាប់ឃើញពីមុន នាងក៏សួរព្រះរាមអំពីវាទាំងនោះជាបន្តបន្ទាប់។
Verse 31
रमणीयान्बहुविधान्पादपान्कुसुमोत्कटान्।सीतावचनसंरब्ध आनयामास लक्ष्मणः।।।।
ដោយត្រូវបានជំរុញដោយព្រះវាចនារបស់នាងសីតា ព្រះលក្ខ្មណៈបាននាំមកនូវដើមឈើជាច្រើនប្រភេទដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលពោរពេញដោយផ្កាដ៏ច្រើនលើសលប់។
Verse 32
विचित्रवालुकजलां हंससारसनादिताम्।रेमे जनकराजस्य सुता प्रेक्ष्य तदा नदीम्।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះនាងជាព្រះធិតារបស់ព្រះបាទជនក បានទតមើលទន្លេនោះ—ទឹកនិងខ្សាច់មានសោភ័ណភាព ហើយលាន់ឮសំឡេងហង្សនិងសត្វសារ៉ស—ហើយព្រះនាងបានរីករាយយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 33
क्रोशमात्रं ततो गत्वा भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।बहून्मेध्यान्मृगान्हत्वा चेरतुर्यमुनावने।।।।
ក្រោយពីដើរចេញពីទីនោះប្រហែលមួយក្រូស ព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈជាព្រះបងប្អូន បានសម្លាប់ក្តាន់ជាច្រើនដែលសមស្របសម្រាប់ពិធីបូជាសក្ការៈ ហើយបានបរិភោគនៅក្នុងព្រៃជិតទន្លេយមុនា។
Verse 34
विहृत्य ते बर्हिणपूगनादिते शुभे वने वानरवारणायुते।समं नदीवप्रमुपेत्य सम्मतं निवास माजग्मु रदीनदर्शनाः।।।।
ក្រោយពីសប្បាយលេងក្នុងព្រៃដ៏មង្គលនោះ ដែលលាន់ឮដោយហ្វូងក្ងោក និងពោរពេញដោយស្វានិងដំរី ពួកគេបានទៅដល់ច្រាំងទន្លេដ៏រាបស្មើ ហើយជ្រើសរើសទីលំនៅសមរម្យ—មានចិត្តមិនភ័យខ្លាច។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the disciplined execution of exile-wayfinding: accepting the sage’s counsel, ensuring Sītā’s safety in a hazardous river crossing, and organizing movement order (Lakṣmaṇa leading with Sītā, Rāma following armed) as a practical expression of protective dharma.
Guidance (upadeśa) from a realized sage is to be received with humility and enacted with care; gratitude is expressed through obeisance, and nature is approached as sacred—river and tree become moral witnesses to vows, safety, and righteous return.
Key landmarks include the Gaṅgā–Yamunā confluence, the westward course of Kālindī (Yamunā), an ancient tīrtha/ford used for crossing, and a siddha-associated nyagrodha (banyan) where Sītā performs circumambulation and prayer before the party continues toward Citrakūṭa.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.