Adhyaya 15
द्रोणपर्व — पञ्चदशोऽध्यायः (Droṇa Parva, Chapter 15): युधिष्ठिर-रक्षा तथा अर्जुनस्य शरवृष्टिः
Upa-parva: Droṇa-abhiyāna / Yudhiṣṭhira-anīka-saṅgharṣa (Drona’s offensive against Yudhiṣṭhira’s formation)
Sañjaya reports that Vṛṣasena, perceiving the Kaurava force in distress, sustains the field through weapon-skill and a wide-direction arrow discharge that fells infantry, cavalry, chariots, and elephants. Nakula’s unit engages; Draupadī’s sons move to protect their ally while Kaurava charioteers led by Droṇa’s son surge forward, producing a dense exchange likened to clouds covering mountains. The struggle intensifies around prominent combatants, with Droṇa urging steadiness and then driving toward Yudhiṣṭhira; a Pāñcāla youth (Cakrarakṣa) checks him briefly, drawing acclaim, but Droṇa overwhelms the defense and advances, striking multiple leaders and scattering the line. As talk arises that the Pāṇḍava king is ‘taken,’ Arjuna arrives at speed, creates an arrow-darkness that collapses visibility, and compels Droṇa and Duryodhana’s side to withdraw. Arjuna then conducts an orderly pullback of his own formations; allies praise him as he returns to camp with Kṛṣṇa.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र संजय से कहता है कि जितने अद्भुत द्वन्द्व-युद्ध उसने सुने हैं, फिर भी उसका मन नहीं भरता; वह देवासुर-संग्राम-सा इस युद्ध का और वृत्तान्त चाहता है—विशेषतः शल्य और सौभद्र (अभिमन्यु) के प्रसंगों का। → संजय रणभूमि का दृश्य खींचता है जहाँ मद्रराज शल्य के अतिरिक्त कोई भी भीमसेन के वेग को सहने में समर्थ नहीं; दोनों महाबली गदा-युद्ध में आमने-सामने आते हैं और प्रहारों से गदाएँ चिनगारियाँ उगलती, आकाश को प्रकाशित करती हुई घूमती हैं। → शल्य और भीम—दोनों उठी हुई गदाओं के साथ महावेग से टूट पड़ते हैं; गदाएँ बिजली-सी चमकती हैं, मंडल बनाती हुई बीच मार्ग में टकराती-छूटती हैं, और क्षण-क्षण में निर्णायक प्रहार का भय समूचे सैन्य को स्तब्ध कर देता है। → अन्ततः शल्य पराजित होता है; पाण्डव महारथी धार्तराष्ट्रों को दबाकर रण में अग्नि-से दीप्त होते हैं। कौरव सेना भयभीत होकर दिशाओं में बिखरती है, जबकि पाण्डव पक्ष सिंहनाद, शंख, भेरी और मृदंग-निनाद से विजय-हर्ष प्रकट करता है। → धृतराष्ट्र की अतृप्त जिज्ञासा बनी रहती है—वह आगे के द्वन्द्वों और विशेषतः सौभद्र के युद्ध-वृत्तान्त को सुनने को उत्कंठित है।
Shlokas
Verse 1
नफमशा (0) असऔ मनन पज्चदशो< ध्याय: शल्यके साथ भीमसेनका युद्ध तथा शल्यकी पराजय धृतराष्ट्र रवाच बहूनि सुविचित्राणि द्वन्द्ययुद्धानि संजय । त्वयोक्तानि निशम्माहं स्पृहयामि सचक्षुषाम्
ធ្រឹតរាស្ត្រាបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សញ្ជ័យ! អ្នកបានពណ៌នាការប្រយុទ្ធឯកឯងជាច្រើន ដែលអស្ចារ្យលើសលប់។ ស្តាប់រឿងរ៉ាវរបស់អ្នកហើយ ខ្ញុំក៏ប្រាថ្នាចង់បានសំណាងដូចមនុស្សដែលនៅមានភ្នែកមើលឃើញ»។
Verse 2
आश्चर्यभूतं लोकेषु कथयिष्यन्ति मानवा: । कुरूणां पाण्डवानां च युद्ध देवासुरोपमम्,देवताओं और असुरोंके समान इस कौरव-पाण्डव-युद्धको संसारके मनुष्य अत्यन्त आश्चर्यकी वस्तु बतायेंगे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «មនុស្សនៅក្នុងលោកទាំងឡាយ នឹងនិយាយថា នេះជារឿងអស្ចារ្យ—សង្គ្រាមរវាងកុរុ និងបណ្ឌវ ដែលស្មើនឹងសង្គ្រាមរបស់ទេវតា និងអសុរ»។
Verse 3
न हि मे तृप्तिरस्तीह शृण्वतो युद्धमुत्तमम् । तस्मादातायनेरयुद्धं सौभद्रस्थ च शंस मे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ទោះបីខ្ញុំកំពុងស្តាប់នៅទីនេះ ក៏មិនអស់ចិត្តឡើយ ក្នុងការស្តាប់រឿងរ៉ាវដ៏ល្អឥតខ្ចោះនៃសង្គ្រាមនេះ។ ដូច្នេះ សូមប្រាប់ខ្ញុំដោយលម្អិត អំពីការប្រយុទ្ធរវាង សាល្យា កូនអាតាយនៈ និង សៅភទ្រ (អភិមញ្ញុ)»។
Verse 4
संजय उवाच सादितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्य: सर्वायसीं गदाम् | समुत्क्षिप्प नदन् क्रुद्ध: प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឃើញអ្នកបើករថរបស់ខ្លួនត្រូវគេវាយដួល សាល្យា ក៏កើតកំហឹងឡើង។ គាត់ចាប់យកកន្ទោងដែកសុទ្ធមួយ លើកឡើងខ្ពស់ ហើយស្រែកគំហុក ដោយកំហឹង គាត់លោតចុះពីរថដ៏ល្អឥតខ្ចោះ»។
Verse 5
संजयने कहा--राजन्! राजा शल्य अपने सारथिको मारा गया देख कुपित हो उठे और पूर्णतः लोहेकी बनी हुई गदा उठाकर गर्जते हुए अपने उत्तम रथसे कूद पड़े ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រ! ព្រះបាទសាល្យា ឃើញសារថីរបស់ព្រះអង្គត្រូវសម្លាប់ ក៏កំហឹងកើតឡើង។ ព្រះអង្គស្រែកគំហុក ចាប់យកកន្ទោងដែកធំមួយ ហើយលោតចុះពីរថដ៏ល្អឥតខ្ចោះ។ ឃើញព្រះអង្គមកដូចភ្លើងភ្លឺរលោងនៃកាលបញ្ចប់លោក និងដូចយមរាជកាន់ដំបងទណ្ឌកម្ម ភីមសេន កាន់កន្ទោងធំរបស់ខ្លួន ក៏រត់ប្រញាប់ទៅប្រឈមមុខដោយល្បឿនខ្លាំង»។
Verse 6
सौभद्रो5प्यशनिप्रख्यां प्रगृह्ा महतीं गदाम् । एह्टोहीत्यब्रवीच्छल्यं यत्नाद् भीमेन वारित:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ អភិមន្យូ កូនប្រុសរបស់សុភទ្រា ក៏បានឈានមុខមក ដោយលើកក្លឹបធំមហិមា ដែលស្រដៀងដូចផ្គរលាន់។ គាត់ស្រែកថា «មក! មក!» ហើយប្រកាសប្រជែងសាល្យ។ តែភីមសេន ដោយខិតខំយ៉ាងខ្លាំង បានទប់គាត់ទុក—បង្ហាញថា ទោះនៅក្នុងកំហឹងសង្គ្រាម ក៏ត្រូវមានវិន័យ និងលំដាប់ក្នុងការប្រយុទ្ធ ដើម្បីឲ្យវីរភាពមានសេចក្តីគោរព។
Verse 7
वारयित्वा तु सौभद्रं भीमसेन: प्रतापवान् । शल्यमासाद्य समरे तस्थौ गिरिरिवाचल:,सुभद्राकुमार अभिमन्युको रोककर प्रतापी भीमसेन राजा शल्यके पास जा पहुँचे और समरभूमिमें पर्वतके समान अविचल भावसे खड़े हो गये
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់ពីទប់សោភទ្រ (អភិមន្យូ) រួច ភីមសេន អ្នកមានពលកម្លាំង និងកិត្តិយស បានចូលទៅជិតសាល្យនៅលើសមរភូមិ ហើយឈរយ៉ាងមាំមួន មិនរអិលរអូស ដូចភ្នំ—បង្ហាញពីចិត្តដាច់ខាត មិនរំញ័រ មុខសត្រូវដ៏ខ្លាំង។
Verse 8
तथैव मद्रराजो5पि भीम॑ दृष्टवा महाबलम् | ससाराभिमुखस्तूर्ण शार्दूल इव कुज्जरम्,इसी प्रकार मद्रराज शल्य भी महाबली भीमसेनको देखकर तुरंत उन्हींकी ओर बढ़े, मानो सिंह किसी गजराजपर आक्रमण कर रहा हो
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូចគ្នានោះដែរ សាល្យ ព្រះមហាក្សត្រមទ្រា ពេលឃើញភីមសេនអ្នកមានកម្លាំងមហិមា ក៏រត់ប្រញាប់ត្រង់មករកគាត់ ដូចខ្លាឃ្មុំឬខ្លាធំវាយប្រហារលើស្តេចដំរី—បង្ហាញពីចិត្តសង្គ្រាម និងល្បឿនដ៏សាហាវរបស់វីរបុរសដែលស្វែងរកគូប្រជែងសមស្រប។
Verse 9
ततस्तूर्यनिनादाश्न शड्खानां च सहस्रश: । सिंहनादाश्न संजज्ञुभेरीणां च महास्वना:
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ភ្លាមៗ សំឡេងត្រែសង្គ្រាម និងសូរស័ង្កររាប់ពាន់ បានក្រហមក្រអូបលាន់ឡើង។ សំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហរបស់វីរបុរសក៏លេចឡើង ហើយសូរគង្វាលជ្រៅធ្ងន់នៃស្គរធំៗ បានរាលដាលពេញទិស—ជារលកក្តៅគគុកនៃស្មារតីសង្គ្រាម ដែលលើកទឹកចិត្ត និងជាសញ្ញាប្រាប់អំពីហិង្សាធំធេងដែលជិតផ្ទុះឡើង។
Verse 10
पश्यतां शतशो हाासीदन्योन्यमभिधावताम् । पाण्डवानां कुरूणां च साधु साध्विति नि:स्वन:,एक दूसरेकी ओर दौड़ते हुए सैकड़ों दर्शकों, कौरवों और पाण्डवोंके साधुवादका महान् शब्द वहाँ सब ओर गूँजने लगा
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ខណៈពួកគេរត់ប្រញាប់ចូលរកគ្នា មុខមាត់អ្នកមើលរាប់រយ សូរសរសើរដ៏ធំ «ល្អណាស់! ល្អណាស់!» បានលាន់ឡើងពីទាំងប៉ាន់ឌវ និងកូរុ ហើយក្រហមក្រអូបពេញទិស។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា ទោះសង្គ្រាមមានភាពងងឹតផ្លូវធម៌ ក៏វីរភាព និងសមត្ថភាពប្រយុទ្ធនៅតែទទួលការសរសើរ សូម្បីពីភាគីប្រឆាំង។
Verse 11
न हि मद्राधिपादन्य: सर्वराजसु भारत | सोदुमुत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे,भरतनन्दन! समस्त राजाओंमें मद्रराज शल्यके सिवा दूसरा कोई ऐसा नहीं था, जो युद्धमें भीमसेनके वेगको सहनेका साहस कर सके
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារតៈ! ក្នុងចំណោមស្តេចទាំងអស់ គ្មានអ្នកណាផ្សេងទៀតក្រៅពី សាល្យា ព្រះអធិរាជនៃមទ្រា ដែលមានសេចក្តីក្លាហានអាចទ្រាំទល់នឹងកម្លាំងវាយប្រហាររបស់ ភីមសេន ក្នុងសមរភូមិបានទេ ឱ អ្នកជាទីរីករាយនៃពួកភារតៈ!»
Verse 12
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मन: । सोढुमुत्सहते लोके युधि को<5न्यो वृकोदरात्,इसी प्रकार संसारमें भीमसेनके सिवा दूसरा कौन ऐसा वीर है, जो युद्धमें महामनस्वी मद्रराज शल्यकी गदाके वेगको सह सकता है
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងលោកនេះ នៅលើសមរភូមិ នរណាផ្សេងទៀតក្រៅពី វ្រឹកោទរ (ភីម) អាចទ្រាំទល់នឹងកម្លាំងរត់រហ័សនៃគោលដែក (គដា) របស់ សាល្យា មហាព្រលឹង ព្រះអធិរាជនៃមទ្រា បាន?»
Verse 13
पट्टै्जाम्बूनदैर्बद्धा बभूव जनहर्षणी । प्रजज्वाल तदा5<5विद्धा भीमेन महती गदा
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គដាធំមួយ ដែលចងរុំដោយសន្លឹកមាសជាំបូនដៈ បានក្លាយជារឿងរីករាយដល់យោធាវីរៈ។ ពេលភីមបង្វិលវា ហើយបាញ់វាចេញ វាប្រែជាភ្លើងភ្លឺរលោងដូចអគ្គី—បង្កើនសេចក្តីរីករាយ និងក្តីក្លាហានក្នុងចិត្តវីរបុរសទាំងឡាយ»
Verse 14
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणाभिषेकपर्वमें अभिमन्युका पराक्रमविषयक चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ហើយដូច្នេះដែរ ពេលវាធ្វើចលនាតាមគន្លងទាំងឡាយ និងបង្វិលជាវង់តាមលំនាំទាំងអស់ដែលបានកំណត់សម្រាប់សង្គ្រាមគដា គដារបស់ស្តេច សាល្យា បានភ្លឺរលោងដូចពន្លឺរន្ទះដ៏ធំ ហាក់បីដូចជាស្រស់ស្អាតយ៉ាងខ្លាំង»
Verse 15
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतु: । आवर्तितगदाशूज्रावुभौ शल्यवृकोदरौ,इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि शल्यापयाने पठचदशो<ध्याय: ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «គេឮសម្លេងគំហុកដូចគោឈ្មោលធំពីរ សាល្យា និង វ្រឹកោទរ បានដើរបង្វិលជាវង់ជុំវិញគ្នា។ ទាំងពីររហ័ស និងគួរឱ្យខ្លាច គដារបស់ពួកគេកំពុងបង្វិលខ្យល់ ខណៈពួកគេស្វែងរកចន្លោះសម្រាប់វាយប្រហារ»
Verse 16
वे शल्य और भीमसेन दोनों गदारूप सींगोंको घुमा-घुमाकर साँड़ोंकी भाँति गरजते हुए पैंतरे बदल रहे थे ।।
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ សាល្យ និង ភីមសេន ទាំងពីរ បង្វិលគដារបស់ខ្លួនដូចស្នែងគោព្រៃ ហើយគ្រហឹមដូចសត្វគោឈ្មោល កែប្រែជំហរ ស្វែងរកឱកាស។ ក្នុងការដើរជុំជារង្វង់ និងក្នុងការកាន់ ការបង្វិល និងការវាយដោយគដា ការប្រយុទ្ធរបស់បុរសដូចសីហៈទាំងពីរ មើលទៅស្មើគ្នា។
Verse 17
ताडिता भीमसेनेन शल्यस्य महती गदा । साग्निज्वाला महारीद्रा तदा तूर्णमशीर्यत,उस समय भीमसेनकी गदासे टकराकर शल्यकी विशाल एवं महाभयंकर गदा आगकी चिनगारियाँ छोड़ती हुई तत्काल छिन्न-भिन्न होकर बिखर गयी
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ត្រូវគដារបស់ភីមសេនវាយប៉ះ គដាធំ និងគួរឱ្យភ័យខ្លាចរបស់សាល្យ បានបាញ់ផ្កាភ្លើងដូចភ្លើង ហើយភ្លាមៗនោះ ក៏បែកខ្ទេចរាយប៉ាយ។
Verse 18
तथैव भीमसेनस्य द्विषताभिहता गदा । वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्व॒तो वृक्ष इवाबभौ
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ដូចគ្នានោះដែរ គដារបស់ភីមសេន ពេលវាយប៉ះសត្រូវ ក៏ភ្លឺរលោងដោយបាញ់ផ្កាភ្លើង—ដូចដើមឈើមួយនៅពេលល្ងាចរដូវវស្សា ដែលមានពន្លឺរលឹមរលោងពីពពួកពន្លឺដង្កូវភ្លើងជុំវិញ។
Verse 19
गदा क्षिप्ता तु समरे मद्रराजेन भारत | व्योम दीपयमाना सा ससूजे पावकं मुहुः,भारत! तब मद्रराज शल्यने समरभूमिमें दूसरी गदा चलायी, जो आकाशको प्रकाशित करती हुई बारंबार अंगारोंकी वर्षा कर रही थी
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ឱ ភារតៈ! នៅកណ្ដាលសមរភូមិ ស្តេចមទ្រៈ សាល្យ បានគប់គដាមួយ។ វាឆេះភ្លឺឆ្លុះបំភ្លឺមេឃ ហើយហាក់ដូចជាបាញ់ផ្កាភ្លើងជាបន្តបន្ទាប់ ដូចភ្លើងកំពុងឆេះ។
Verse 20
तथैव भीमसेनेन द्विषते प्रेषिता गदा । तापयामास तत् सैन्यं महोल्का पतती यथा
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ដូចគ្នានោះដែរ គដាដែលភីមសេនគប់ទៅលើសត្រូវ បានដុតកងទ័ពកౌរវឲ្យរងទុក្ខ ដូចអុលកាធំមួយធ្លាក់ចុះពីមេឃ។
Verse 21
ते गदे गदिनां श्रेष्ठौ समासाद्य परस्परम् । श्वसन्त्यौ नागकन्ये वा ससृजाते विभावसुम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ គ្រាប់ដំបងទាំងពីរ—ដែលកាន់ដោយអ្នកប្រយុទ្ធដំបងដ៏ឆ្នើម—បានជួបប្រទះគ្នាមុខទល់មុខ។ ពេលវាប៉ះទង្គិចគ្នា វាហាក់ដូចស្រីនាគកំពុងហឺស ហើយបាញ់ភ្លើងចេញ បន្ថែមភាពគួរឱ្យខ្លាចនៃសមរភូមិ និងវិនាសកម្មដែលកើតពីការប្រយុទ្ធដោយកំហឹង។
Verse 22
नखैरिव महाव्याप्रौ दनतैरिव महागजौ । तौ विचेरतुरासाद्य गदाग्रया भ्यां परस्परम्
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដូចខ្លាធំទាំងពីរវាយគ្នាដោយក្រចក ឬដូចដំរីយក្សទាំងពីរចាក់គ្នាដោយភ្លុក ប៊ីមសេន និង សាល្យ បានចូលជិតគ្នា ហើយរត់វង់ជុំវិញគ្នា ដោយម្នាក់ៗវាយម្នាក់ទៀតដោយចុងមុខនៃដំបង—រូបភាពនៃភាពសាហាវនៃសង្គ្រាម ដែលកម្លាំង និងការតាំងចិត្ត ជាអ្នកសម្រេចពេលវេលា។
Verse 23
ततो गदाग्राभिहतौ क्षणेन रुधिरोक्षितौ | ददृशाते महात्मानौ किंशुकाविव पुष्पितौ
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ក្នុងពេលតែមួយភ្លែត ត្រូវចុងមុខនៃដំបងវាយប៉ះ ព្រះវីរបុរសចិត្តធំទាំងពីរ ត្រូវឈាមស្រោចពេញខ្លួន ហាក់ដូចដើមគិំសុក (ប៉ាឡាស) ពីរដើមកំពុងផ្ការីកពេញទំហឹង។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញភាពចម្លែកដ៏សាហាវនៃសង្គ្រាម៖ អ្វីដែលមើលទៅដូច “សម្រស់ផ្ការីក” ជាការពិតគឺពណ៌ក្រហមចែងចាំងនៃឈាមដែលហូរ។
Verse 24
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयो: पुरुषसिंहयो: । गदाभिघातसंह्ाद: शक्राशनिरवोपम:,उन दोनों पुरुषसिंहोंकी गदाओंके टकरानेका शब्द इन्द्रके वजकी गड़गड़ाहटके समान सम्पूर्ण दिशाओंमें सुनायी देता था
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ សំឡេងប៉ះទង្គិចនៃការវាយដំបងរបស់បុរសដូចសីហៈទាំងពីរ នោះ បានលាន់ឮទៅគ្រប់ទិស ដូចសូរសន្ធឹកនៃវជ្រៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ។ ខគម្ពីរនេះលើកស្ទួយទម្ងន់ធ្ងន់ផ្លូវធម៌នៃការប្រយុទ្ធ៖ ការប៉ះទង្គិចមិនមែនជាសំឡេងរាងកាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាសញ្ញានៃកម្លាំងសង្គ្រាមដែលរាលដាលទៅលើពិភពជុំវិញ។
Verse 25
गदया मद्रराजेन सव्यदक्षिणमाहत: । नाकम्पत तदा भीमो भिद्यमान इवाचल:,उस समय मद्रराजकी गदासे बायें-दायें चोट खाकर भी भीमसेन विचलित नहीं हुए। जैसे पर्वत वजका आघात सहकर भी अविचलभावसे खड़ा रहता है
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ត្រូវដំបងរបស់ស្តេចមទ្រ វាយប៉ះទាំងខាងឆ្វេងទាំងខាងស្តាំ ប៊ីម មិនរអិលរអួលសោះ។ ទោះត្រូវវាយបុកក៏ដោយ គាត់ឈរមាំដូចភ្នំមិនរង្គើ—បង្ហាញភាពមាំមួនរបស់យុទ្ធជនកណ្តាលភាពហិង្សានៃសមរភូមិ។
Verse 26
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो महाबल: । धैर्यान्मद्राधिपस्तस्थौ वजैर्गिरिरिवाहत:,इसी प्रकार भीमसेनकी गदाके वेगसे आहत होकर महाबली मद्रराज वज्राघातसे पीड़ित पर्वतकी भाँति धैर्यपूर्वक खड़े रहे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ត្រូវបានវាយប្រហារដោយកម្លាំងល្បឿននៃគុណដែក (គដា) របស់ភីមសេន ព្រះមហាក្សត្រមទ្រាដ៏មហាបលមិនរអាក់រអួលឡើយ; ដោយសេចក្តីអត់ធ្មត់និងភាពក្លាហានដ៏មាំមួន ព្រះអង្គឈររឹងមាំ ដូចភ្នំដែលត្រូវរន្ទះវជ្រាបាញ់។
Verse 27
आपेततुर्महावेगौ समुच्छितगदावुभौ । पुनरन्तरमार्गस्थौ मण्डलानि विचेरतु:,वे दोनों महावेगशाली वीर गदा उठाये एक-दूसरेपर टूट पड़े। फिर अन्तर्मार्गमें स्थित हो मण्डलाकार गतिसे विचरने लगे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ វីរបុរសទាំងពីរ មានល្បឿនខ្លាំង កាន់គុណដែកលើកឡើង ហើយបុកចូលលើគ្នាទៅវិញទៅមក។ បន្ទាប់មក ពួកគេឈរនៅចម្ងាយជិតក្នុងសមរភូមិ ហើយចាប់ផ្តើមវិលជុំជារង្វង់ ដើម្បីស្ទង់ចន្លោះ និងរង់ចាំឱកាស។
Verse 28
अथाप्लुत्य पदान्यष्टौ संनिपत्य गजाविव । सहसा लोहदण्डाभ्यामन्योन्यमभिजष्नतु:,तत्पश्चात् आठ पग चलकर दोनों दो हाथियोंकी भाँति परस्पर टूट पड़े और सहसा लोहेके डंडोंसे एक-दूसरेको मारने लगे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ពួកគេលោតទៅមុខប្រាំបីជំហាន ហើយប៉ះទង្គិចគ្នាដូចដំរីកំពុងខឹង; ភ្លាមៗនោះ ពួកគេចាប់ផ្តើមវាយគ្នាទៅវិញទៅមកដោយដំបងដែក។
Verse 29
तौ परस्परवेगाच्च गदाभ्यां च भूशाहतौ । युगपत पेततुर्वीरौ क्षिताविन्द्रध्वजाविव,वे दोनों वीर परस्परके वेगसे और गदाओंद्वारा अत्यन्त घायल हो दो इन्द्रध्वजोंके समान एक ही समय पृथ्वीपर गिर पड़े
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយកម្លាំងបុកប្រហាររបស់គ្នាទៅវិញទៅមក និងដោយគុណដែកវាយបុកយ៉ាងសាហាវ វីរបុរសទាំងពីររងរបួសធ្ងន់ ហើយដួលរលំលើដីក្នុងពេលតែមួយ ដូចទង់ឥន្ទ្រៈពីរដើមដួលព្រមគ្នា។
Verse 30
ततो विह्वलमान त॑ नि:श्वसन्तं पुन: पुन: । शल्यमभ्यपतत् तूर्ण कृतवर्मा महारथ:,उस समय शल्य अत्यन्त विह्लल होकर बारंबार लम्बी साँस खींच रहे थे। इतनेहीमें महारथी कृतवर्मा तुरंत राजा शल्यके पास आ पहुँचा
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅពេលនោះ សាល្យា ធ្លាក់ក្នុងភាពវឹកវរ និងដកដង្ហើមវែងៗម្តងហើយម្តងទៀត។ ទន្ទឹមនោះ មហារថី ក្រឹតវರ್ಮា បានរត់មកដល់ព្រះអង្គយ៉ាងរហ័ស។
Verse 31
दृष्टवा चैनं महाराज गदयाभिनिपीडितम् । विचेष्टन्तं यथा नागं मूर्च्छयाभिपरिप्लुतम्,महाराज! आकर उसने देखा कि राजा शल्य गदासे पीड़ित एवं मूच्छासे अचेत हो आहत हुए नागकी भाँति छटपटा रहे हैं
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រាអើយ! ពេលឃើញគាត់ត្រូវគ្រាប់គោល (គដា) វាយបុកសង្កត់ ឈឺចាប់រមួលរមែងដូចពស់ ត្រូវសន្លប់គ្របដណ្ដប់ដូចលិចក្នុងភាពមិនដឹងខ្លួន—ទិដ្ឋភាពនោះបង្ហាញច្បាស់ពីផលវិបាកដ៏សាហាវនៃការប៉ះទង្គិចក្នុងសមរភូមិ»។
Verse 32
ततः स्वरथमारोप्य मद्राणामधिपं रणे । अपोवाह रणात् तूर्ण कृतवर्मा महारथ:,यह देख महारथी कृतवर्मा युद्धस्थलमें मद्रराज शल्यको अपने रथपर बिठाकर तुरंत ही रणभूमिसे बाहर हटा ले गया
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ក្នុងកណ្ដាលសមរភូមិ មហារថី ក្រឹតវರ್ಮា បានលើកព្រះអធិរាជនៃមទ្រា (សាល្យ) ឲ្យឡើងលើរថរបស់ខ្លួន ហើយនាំចេញពីទីប្រយុទ្ធយ៉ាងរហ័ស។
Verse 33
क्षीबवद् विह्नललो वीरो निमेषात् पुनरुत्थित: । भीमो<पि सुमहाबाहुर्गदापाणिरदृश्यत
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ វីរបុរសនោះ ដូចអ្នកស្រវឹងរំភើបវង្វេង បានលោតឡើងវិញក្នុងព្រិចភ្នែក។ ហើយភីមៈផងដែរ មហាបាហុ អ្នកកាន់គដា ត្រូវបានឃើញឈរឡើងវិញ ដោយកាន់គដានៅក្នុងដៃ។
Verse 34
ततो मद्राधिपं दृष्टवा तव पुत्रा: पराड्मुखम् । सनागपत्त्यश्वरथा: समकम्पन्त मारिष,आर्य! उस समय मद्रराज शल्यको युद्धसे विमुख हुआ देख हाथी, घोड़े, रथ और पैदल-सेनाओंसहित आपके सारे पुत्र भयसे काँप उठे
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពេលឃើញសាល្យ ម្ចាស់មទ្រា បែរចេញពីសមរភូមិ កូនប្រុសទាំងអស់របស់អ្នក—ជាមួយដំរី ទ័ពជើង ទ័ពសេះ និងរថ—បានញ័រខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 35
ते पाण्डवैर््यमानास्तावका जितकाशिभि: । भीता दिशो<न्वपद्यन्त वातनुन्ना घना इव
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ត្រូវបណ្ឌវៈដែលរុងរឿងដោយជ័យជម្នះ បង្ខំរុញបន្តបន្ទាប់ ទ័ពរបស់អ្នកទាំងអស់បានភ័យខ្លាច ហើយរត់បែកខ្ចាត់ខ្ចាយទៅគ្រប់ទិស ដូចពពកត្រូវខ្យល់បក់បំបែក។
Verse 36
निर्जित्य धार्तराष्ट्रांस्तु पाण्डवेया महारथा: । व्यरोचन्त रणे राजन् दीप्यमाना इवाग्नय:,राजन्! इस प्रकार आपके पुत्रोंकी जीतकर महारथी पाण्डव प्रज्वलित अग्नियोंकी भाँति रणक्षेत्रमें प्रकाशित होने लगे
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ បន្ទាប់ពីបានយកឈ្នះកូនៗរបស់ធ្រឹតរាស្ត្រា មហារថីនៃបណ្ឌវទាំងឡាយបានភ្លឺរលោងនៅក្នុងសមរភូមិ ព្រះរាជា ដូចអគ្គីដែលកំពុងឆេះរលត់—ជាសញ្ញាថាជ័យជម្នះបង្ហាញខ្លួនជាកម្លាំង និងទឹកចិត្ត ទោះសង្គ្រាមនៅតែធ្ងន់ធ្ងរផ្នែកធម៌ និងបំផ្លាញក៏ដោយ។
Verse 37
सिंहनादान् भृशं चक्र: शड्खान् द्मुश्न हर्षिता: । भेरीक्ष वादयामासुर्मुदड्भां श्षानके: सह
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយមានសេចក្តីរីករាយ ពួកគេបានបន្លឺសំឡេងសីហនាទជាបន្តបន្ទាប់ ហើយផ្លុំស័ង្ខជាច្រើន; ព្រមទាំងឲ្យបុកភេរី ម្រឹទង្គ និងអានកជាដើម។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញការលើកទឹកចិត្តសង្គ្រាម និងការប្រមូលផ្តុំចិត្តរួម មុនការប៉ះទង្គិចដ៏ធំ។
Frequently Asked Questions
The chapter frames a dharma-sankat between pursuing a high-value objective (pressing toward the opposing king) and the responsibility to limit destabilization: commanders weigh decisive pressure against the risks of chaos, misrecognition, and disproportionate harm under reduced visibility.
Effectiveness is shown as conditional on discipline: coordinated protection, timely interception, and controlled withdrawal can be ethically and strategically superior to uncontrolled pursuit, especially when fear and rumor threaten collective judgment.
No explicit phalaśruti appears; the meta-significance is conveyed narratively through Sañjaya’s reportage—how perception (arrow-darkness, dust, sunset) alters decision-making and why preserving command integrity becomes a central measure of dharmic action.