Adhyaya 30
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
Upa-parva: Āśramagamanam (The Royal Departure to the Forest Hermitage)
Vaiśaṃpāyana describes Yudhiṣṭhira issuing orders for a guarded, ceremonial departure. A jubilant mobilization cry (“yogo yoga”) rises among the mounted troops as preparations proceed. The movement is multi-modal and hierarchically arranged: some travel by conveyances, others by swift horses, imposing chariots, elephants, camels, and infantry equipped with spears and close-combat weapons. Citizens and provincial populations follow in diverse vehicles, motivated by the desire to see Dhṛtarāṣṭra. Kṛpa (Gautama), acting under royal instruction, leads the army toward the āśrama. Yudhiṣṭhira advances surrounded by Brahmins and praised by bards and panegyrists, shaded by a white royal parasol and accompanied by a large chariot division. Bhīma proceeds with powerful elephants and ready armaments; the Mādrī sons (Nakula and Sahadeva) are well-guarded by cavalry; Arjuna follows in a radiant chariot drawn by divine white horses. Draupadī and the women’s groups travel by palanquins with female attendants, distributing wealth. The Pāṇḍava host appears splendid with people, elephants, and horses, and with musical instruments sounding. They camp sequentially by pleasant riverbanks and lakes; Yuyutsu and the priest Dhaumya arrange city security by Yudhiṣṭhira’s command. Crossing the purifying Yamunā, Yudhiṣṭhira enters Kurukṣetra and sights from afar the hermitage of the wise royal sage (identified here with Śatayūpa) and of Dhṛtarāṣṭra; the populace enters the forest with loud acclamation.
Chapter Arc: वन-निवास के शोक-धुएँ में व्यास प्रकट होकर धृतराष्ट्र, गांधारी, कुन्ती और शेष जनों के हृदय में दबी एक ही आकांक्षा को स्वर देते हैं—मृत स्वजनों का दर्शन। → व्यास पूर्वजन्मों का रहस्य खोलते हैं: धृतराष्ट्र का गन्धर्वराज-स्वरूप, और अन्य पात्रों की दैवी/आसुरी उत्पत्तियाँ; साथ ही वे बताते हैं कि यह आयोजन स्वयं राजा, कुन्ती और उपस्थितों की अंतःप्रेरणा से नियत था। यह ज्ञान शोक को और तीखा करता है—क्योंकि अब मृतक केवल ‘मरे’ नहीं, नियति के पात्र बन जाते हैं। → व्यास सबको भागीरथी/गंगा के तट पर चलने का आदेश देते हैं—जहाँ युद्ध में हत सभी राजाओं और प्रियजनों का साक्षात् दर्शन होगा; ‘परलोककृत भय’ से उपजा जो दीर्घ दुःख था, उसे आज हटाने का वचन देकर वे निर्णायक मोड़ रचते हैं। → सब लोग गंगा-तट पहुँचकर रात्रि की प्रतीक्षा करते हैं; सूर्यास्त के बाद स्नान-आचमन कर नैश कर्म में प्रवृत्त होते हैं—दर्शन के लिए स्वयं को शुद्ध और स्थिर करते हैं। → रात्रि का अनुष्ठान आरम्भ हो चुका है; अब अगले क्षणों में गंगा-तट पर मृत योद्धाओं का प्रकट होना शेष है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात छा अ्-क्ज एकत्रिशो< ध्याय: व्यासजीके द्वारा धृतराष्ट्र आदिके पूर्वजन्मका परिचय तथा उनके कहनेसे सब लोगोंका गड़ा-तटपर जाना व्यास उवाच भद्दे द्रक्ष्यसि गान्धारि पुत्रान् भ्रातून् सखींस्तथा । वधूश्न पतिभि: सार्ध निशि सुप्तोत्थिता इव
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ កន្ធារី អ្នកមានគុណធម៌! យប់នេះ អ្នកនឹងបានឃើញកូនប្រុសរបស់អ្នក បងប្អូនប្រុសរបស់អ្នក និងមិត្តរបស់ពួកគេផងដែរ។ កូនប្រសាររបស់អ្នកនឹងបង្ហាញខ្លួនជាមួយស្វាមីរបស់ពួកនាង ដូចជាអ្នកដែលទើបតែភ្ញាក់ពីដំណេកក្នុងរាត្រី»។
Verse 2
कर्ण द्रक्ष्यति कुन्ती च सौभद्रं चापि यादवी । द्रौपदी पठ्च पुत्रांश्व पितृन् भ्रातृंस्तथैव च,कुन्ती कर्णको, सुभद्रा अभिमन्युको तथा द्रौपदी पाँचों पुत्रोंकी, पिताको और भाइयोंको भी देखेगी
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «កុន្តីនឹងបានឃើញកರ್ಣ។ សុភទ្រា នារីវង្សយាទវៈ នឹងបានឃើញសោភទ្រៈ (អភិមន្យុ) ផងដែរ។ ដ្រោបទីក៏នឹងបានឃើញកូនប្រុសទាំងប្រាំរបស់នាង ព្រមទាំងឪពុក និងបងប្អូនប្រុសរបស់នាង»។
Verse 3
पूर्वमेवैष हृदये व्यवसायो5भवन्मम । यदास्मि चोदितो राज्ञा भवत्या पृथयैव च
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «មុនពេលស្តេច (ធృతរाष्ट्र) និងអ្នក—ឱ ព្រឹថា (កុន្តី)—បានជំរុញខ្ញុំ ការសម្រេចចិត្តនេះបានកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំរួចហើយ»។
Verse 4
न ते शोच्या महात्मान: सर्व एव नर्षभा: | क्षत्रधर्मपरा: सनन््तस्तथा हि निधन गता:
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកមិនគួរសោកស្តាយចំពោះវីរបុរសចិត្តធំទាំងនោះឡើយ—បុរសដ៏ប្រសើរដូចគោឧសភក្នុងចំណោមមនុស្ស។ ពួកគេបានឈរលើធម៌របស់ក្សត្រិយៈ ហើយបានទៅដល់មរណភាពតាមរបៀបដែលវីរបុរសត្រូវទៅដល់—ស្លាប់ស្របតាមកាតព្វកិច្ច»។
Verse 5
भवितव्यमवश्यं तत् सुरकार्यमनिन्दिते । अवतेरुस्तत: सर्वे देवभागा महीतलम्,सती-साध्वी देवि! यह देवताओंका कार्य था और इसी रूपमें अवश्य होनेवाला था; इसलिये सभी देवताओंके अंश इस पृथ्वीपर अवतीर्ण हुए थे
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ នារីឥតមានមន្ទិល! នោះជាកិច្ចការរបស់ទេវតា ហើយជារឿងដែលត្រូវកើតឡើងដោយចៀសមិនរួច។ ដូច្នេះ ភាគទេវៈទាំងអស់បានចុះមកកាន់ផែនដី»។
Verse 6
गन्धर्वाप्सरसश्वैव पिशाचा गुहराक्षसा: । तथा पुण्यजनाश्रैव सिद्धा देवर्षयोडपि च
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ពួកគន្ធರ್ವ និងអប្សរា ព្រមទាំងពិសាច គុហ្យក និងរាក្សស; ដូចគ្នានោះទៀត ពួកបុណ្យជន ពួកសិទ្ធ និងសូម្បីតែឥសីទេវៈ—សត្វលោកទាំងប៉ុន្មានប្រភេទនេះក៏បានមកទីនេះ (យកកាយជារូប) ហើយបានជួបមរណភាពនៅលើសមរភូមិកុរុក្សេត្រ»។
Verse 7
देवाश्न दानवाश्वैव तथा देवर्षयो5मला: । त एते निधन प्राप्ता: कुरुक्षेत्रे रणाजिरे
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ទេវតា និងដានវ ដូចគ្នា ហើយពួកឥសីទេវៈដ៏បរិសុទ្ធផង—សត្វលោកទាំងនេះឯងបានជួបចុងបញ្ចប់នៅលើសមរភូមិកុរុក្សេត្រ»។
Verse 8
गन्धर्वराजो यो धीमान् धृतराष्ट्र इति श्रुतः । स एव मानुषे लोके धृतराष्ट्र: पतिस्तव
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ស្តេចគន្ធರ್ವដ៏ប្រាជ្ញា ដែលល្បីឈ្មោះថា ធೃತរाष्ट्र—គាត់នោះឯងបានកើតមកក្នុងលោកមនុស្ស ជាស្វាមីរបស់អ្នក ធೃತរाष्ट्र»។
Verse 9
पाण्डुंं मरुदगणाद् विद्धि विशिष्टतममच्युतम् । धर्मस्यांशो5भवत् क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिर:
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ចូរដឹងថា បណ្ឌុ គឺជាអ្នកលេចធ្លោបំផុតក្នុងចំណោមកងម៉ារុត ទ្រង់មិនធ្លាក់ចុះពីអំណាចឡើយ។ វិទុរ (ខ្សត្តា) គឺជាភាគមួយនៃធម្មៈ ហើយស្តេចយុធិષ્ઠិរ ក៏ជាភាគមួយនៃធម្មៈដូចគ្នា»។
Verse 10
अपनी महिमासे कभी च्युत न होनेवाले राजा पाण्डुको तुम मरुद्गणोंसे भी श्रेष्ठतम समझो। विदुर धर्मके अंश थे। राजा युधिष्ठिर भी धर्मके ही अंश हैं ।।
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ចូរដឹងថា ស្តេចបណ្ឌុ—អ្នកមិនធ្លាក់ចុះពីមហិមារបស់ខ្លួន—លើសលប់សូម្បីតែកងម៉ារុត។ វិទុរ គឺជាភាគមួយនៃធម្មៈ; ស្តេចយុធិષ્ઠិរ ក៏ជាភាគមួយនៃធម្មៈដែរ។ ចូរដឹងថា ទុរយោធន គឺជាកាលិ; ហើយសកុនិ គឺជាទ្វាបរ។ ឱ អ្នកមានទស្សនៈជាមង្គល អ្នកត្រូវយល់ថា ទុះសាសន និងអ្នកដទៃទៀត មានសភាពជារាក្សស»។
Verse 11
दुर्योधनको कलियुग समझो और शकुनिको द्वापर। शुभदर्शने! अपने दुःशासन आदि पुत्रोंकोी राक्षस जानो ।।
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ អ្នកមានទស្សនៈមង្គល! ចូរយល់ថា ទុរយោធនៈជារូបនៃយុគកលិ ហើយសកុនិជារូបនៃយុគទ្វាបរ។ ចូរដឹងថា ទុះសាសនៈ និងកូនៗដទៃទៀត មានសភាពជារាក្សស។ ចូរស្គាល់ភីមសេន អ្នកបំបាក់សត្រូវដ៏ខ្លាំងក្លា ថាកើតពីភាគមួយនៃក្រុមមរុត; ហើយចូរដឹងថា បារថ ធនញ្ជយ នេះ ជាឥសីបុរាណ “នរ”»។
Verse 12
नारायणं हृषीकेशमश्चिनौ यमजौ तथा । यः स वैरार्थमुद्भूत: संघर्षजननस्तथा । तं॑ कर्ण विद्धि कल्याणि भास्करं शुभदर्शने
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «ចូរដឹងថា ក្រឹෂ್ಣ—នារាយណៈ ព្រះអម្ចាស់នៃអង្គសញ្ញា (ហ្រឹសីកេឝ)—គឺនារាយណៈផ្ទាល់។ ចូរដឹងថា កូនភ្លោះនៃមាទ្រី គឺនកុល និងសហទេវ ជាអશ્વិនីកុមារ។ ហើយឱ ស្ត្រីមង្គល អ្នកមានទស្សនៈល្អ, ចូរដឹងថា កರ್ಣ គឺព្រះអាទិត្យ៖ គាត់កើតមកជាចម្បង ដើម្បីបង្កើនសត្រូវភាព និងបង្កើតការប៉ះទង្គិចធំរវាងកౌរវ និងបណ្ឌវ»។
Verse 13
यश्न पाण्डवदायादो हत: षड्भिम्महारथै: । स सोम इह सौभद्रो योगादेवाभवद् द्विधा
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «អ្នកស្នងត្រកូលបណ្ឌវ ដែលត្រូវមហារថីប្រាំមួយរួមគ្នាសម្លាប់—គាត់ កូនប្រុសសុភទ្រា (អភិមន្យុ) នោះ ជាសោមៈ ព្រះចន្ទ ដ៏ពិតប្រាកដ បានចុះមកកើតលើផែនដីនេះ។ ដោយអំណាចយោគៈ គាត់បានបង្ហាញខ្លួនជាពីររូប៖ រូបមួយនៅក្នុងលោកចន្ទ្រា ហើយរូបមួយទៀតបង្ហាញក្នុងលោកមនុស្ស»។
Verse 14
द्विधा कृत्वा$55त्मनो देहमादित्यं तपतां वरम् । लोकांश्ष तापयान वै विद्धि कर्ण च शोभने
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ នារីដ៏រុងរឿង! ព្រះអាទិត្យ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមអ្នកបំភ្លឺ និងអ្នកក្តៅក្រហម បានបែងចែករាងកាយរបស់ព្រះអង្គជាពីរ៖ ដោយផ្នែកមួយ ព្រះអង្គបន្តកំដៅបំភ្លឺលោកទាំងអស់; ដោយផ្នែកមួយទៀត ព្រះអង្គបានចុះមកជាករណៈ។ ដូច្នេះ ចូរដឹងថា ករណៈមានសភាពជាព្រះអាទិត្យ»។
Verse 15
द्रौपद्या सह सम्भूतं धृष्टद्युम्नं च पावकात् । अन्नेर्भागं शुभं विद्धि राक्षसं तु शिखण्डिनम्
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ «ចូរដឹងថា ធ្រឹଷ្ដദ്യុម្ន—អ្នកដែលបានបង្ហាញខ្លួនពីភ្លើងបរិសុទ្ធជាមួយនឹងទ្រោបទី—គឺជាភាគមង្គលមួយនៃអគ្គិ។ តែសិខណ្ឌិន ក្នុងរូបនោះវិញ គឺជាអវតាររបស់រាក្សស»។
Verse 16
द्रोणं बृहस्पतेर्भागं विद्धि द्रौणिं च रुद्रजम् । भीष्मं च विद्धि गाज़ेयं वसुं मानुषतां गतम्
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរដឹងថា ដ្រូណៈ ជាភាគមួយនៃព្រះព្រហស្បតិ៍ (Bṛhaspati) ហើយដ្រូណី (អស្វត្ថាមា) កើតពីសារធាតុនៃព្រះរុទ្រៈ។ ចូរដឹងថា ភីស្មៈ កូនប្រុសនៃគង្គា ជាវសុមួយដែលបានចូលមកកាន់ជីវិតមនុស្ស»។
Verse 17
एवमेते महाप्रज्ञे देवा मानुष्यमेत्य हि । ततः पुनर्गता: स्वर्ग कृते कर्मणि शोभने,महाप्रज्ञे! शोभने! इस प्रकार ये देवता कार्यवश मानव-शरीरमें जन्म ले अपना काम पूरा कर लेनेपर पुनः स्वर्गलोकको चले गये हैं
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះហើយ ឱ អ្នកមានបញ្ញាធំ! ព្រះទេវតាទាំងនេះបានចុះមកកើតជាមនុស្សពិតប្រាកដ។ បន្ទាប់ពីបានបំពេញកិច្ចការដ៏ប្រសើររួចហើយ ពួកគេក៏ត្រឡប់ទៅសួគ៌វិញ»។
Verse 18
यच्च वै हृदि सर्वेषां दुःखमेतच्चिरं स्थितम् | तदद्य व्यपनेष्यामि परलोककृताद् भयात्,तुम सब लोगोंके हृदयमें इनके लिये पारलौकिक भयके कारण जो चिरकालसे दुःख भरा हुआ है, उसे आज दूर कर दूँगा
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ទុក្ខដែលបានស្ថិតយូរមកហើយនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នកទាំងអស់—កើតពីការភ័យខ្លាចចំពោះលោកក្រោយ—ខ្ញុំនឹងដកចេញឲ្យអស់នៅថ្ងៃនេះ»។
Verse 19
सर्वे भवन्तो गच्छन्तु नदीं भागीरयथीं प्रति । तत्र द्रक्ष्यथ तान् सर्वान् ये हतास्तत्र संयुगे,इस समय तुम सब लोग गड़ाजीके तटपर चलो। वहीं सबको समरांगणमें मारे गये अपने सभी सम्बन्धियोंके दर्शन होंगे
ព្រះវ្យាសមានព្រះបន្ទូលថា៖ «អ្នកទាំងអស់គ្នាចូរទៅកាន់ទន្លេភាគីរថី (គង្គា)។ នៅទីនោះ អ្នកនឹងឃើញពួកគេទាំងអស់—អ្នករបស់អ្នក—ដែលបានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមនោះ»។
Verse 20
वैशम्पायन उवाच इति व्यासस्य वचन श्रुत्वा सर्वो जनस्तदा । महता सिंहनादेन गड़ामभिमुखो ययौ
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពេលនោះ ពេលបានឮព្រះបន្ទូលរបស់មហាឥសីវ្យាស មនុស្សទាំងអស់បានបន្លឺសំឡេងដូចសត្វសិង្ហយ៉ាងខ្លាំង ហើយចេញដំណើរទៅមុខមាត់ទៅកាន់គង្គា ដោយចិត្តរីករាយ។
Verse 21
धृतराष्ट्रश्न सामात्य: प्रययौ सह पाण्डवै: । सहितो मुनिशार्टूलैर्गन्धर्वैश्ष॒ समागतै:,राजा धृतराष्ट्र अपने मन्त्रियों, पाण्डवों, मुनिवरों तथा वहाँ आये हुए गन्धर्वोंके साथ गड़ाजीके समीप गये
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា ធ្រឹតរាស្ត្រា ដោយមានមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គអមដំណើរ បានចេញដំណើរជាមួយបណ្ឌវទាំងឡាយ។ ព្រះអង្គបានទៅក្នុងសហគមន៍នៃមុនីដ៏ឧត្តម និងពួកគន្ធរវៈដែលបានមកប្រមូលផ្តុំទីនោះ—រូបភាពនៃព្រះមហាក្សត្រវ័យចាស់ ដែលដើរតាមការណែនាំនៃព្រះបញ្ញា និងភាពបរិសុទ្ធ ស្វែងរកផ្លូវត្រឹមត្រូវដោយការរួមស្និទ្ធជាមួយអ្នកមានគុណធម៌។
Verse 22
ततो गड्जां समासाद्य क्रमेण स जनार्णव: । निवासमकरोत् सर्वो यथाप्रीति यथासुखम्,क्रमश: वह सारा जनसमुद्र गड़ातटपर जा पहुँचा और सब लोग अपनी-अपनी रुचि तथा सुख-सुविधाके अनुसार जहाँ-तहाँ ठहर गये
បន្ទាប់មក តាមលំដាប់ ក្រុមមនុស្សដ៏ធំមហាសាល—ដូចសមុទ្រមនុស្ស—បានទៅដល់ទន្លេ គង្គា។ ហើយមនុស្សទាំងអស់បានបោះជំរំ រៀបចំស្នាក់នៅតាមទីកន្លែងដែលសមតាមចំណង់ចំណូលចិត្ត និងភាពសុខស្រួលរបស់ខ្លួន ដោយមានរបៀបរៀបរយ។
Verse 23
राजा च पाण्डवै: सार्थमिष्टे देशे सहानुग: । निवासमकरोदू धीमान् सस्त्रीवृद्धपुर:सर:,बुद्धिमान् राजा धृतराष्ट्र स्त्रियों और वृद्धोंको आगे करके पाण्डवों तथा सेवकोंके साथ वहाँ अभीष्ट स्थानमें ठहरे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ព្រះរាជា ធ្រឹតរាស្ត្រា ដ៏មានប្រាជ្ញា បានស្នាក់នៅក្នុងទីកន្លែងដែលបានជ្រើសរើស និងគាប់ចិត្ត ជាមួយបណ្ឌវទាំងឡាយ និងអ្នកបម្រើអមដំណើរ ដោយដាក់ស្ត្រី និងមនុស្សចាស់ជរា ឲ្យនៅខាងមុខ—ការប្រព្រឹត្តដែលបង្ហាញពីការថែរក្សា ការសមរម្យ និងធម៌នៃការការពារ ក្នុងពេលដែលព្រះអង្គកំពុងដកខ្លួនចេញពីអំណាចលោកិយ។
Verse 24
जगाम तदहश्चापि तेषां वर्षशतं यथा । निशां प्रतीक्षमाणानां दिदृक्षूणां मृतान् नूपान्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ថ្ងៃនោះក៏បានកន្លងទៅដែរ—ប៉ុន្តែសម្រាប់ពួកគេ វាហាក់ដូចជារយឆ្នាំ។ ព្រោះពួកគេឈររង់ចាំឲ្យយប់មកដល់ ដោយប្រាថ្នាចង់ឃើញព្រះមហាក្សត្រដែលបានសោយទិវង្គត; ដូច្នេះ ក្នុងទម្ងន់នៃទុក្ខសោក និងការរំពឹងទុក ពេលវេលាហាក់ដូចជាលាតសន្ធឹង ទោះយ៉ាងណា ថ្ងៃនោះក៏បានបញ្ចប់យឺតៗ។
Verse 25
अथ पुण्यं गिरिवरमस्तम भ्यगमद् रवि: । ततः कृताभिषेकास्ते नैशं कर्म समाचरन्,तदनन्तर सूर्यदेव परम पवित्र अस्ताचलको जा पहुँचे। उस समय सब लोग स्नान करके सायंकालोचित संध्यावन्दन आदि कर्म करने लगे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ព្រះអាទិត្យបានចូលទៅកាន់ការលិចក្រោយភ្នំដ៏បរិសុទ្ធ និងល្អឧត្តម។ បន្ទាប់ពីនោះ ពួកគេបានងូតទឹកសម្អាតខ្លួន ហើយបានប្រព្រឹត្តកិច្ចពេលល្ងាច—ដូចជា ពិធីបូជាពេលសន្ធ្យា—ដែលសមស្របសម្រាប់យប់។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញពីវិន័យនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ៖ ទោះនៅក្នុងភាពលំបាក និងការផ្លាស់ប្តូរ ក៏នៅតែរក្សាធម៌ដោយពិធីប្រពៃណី និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន។
Verse 31
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि गड़ातीरगमने एकत्रिंशो5ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារតៈ» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង «អាស្រមវាសិកបរវ» ជាពិសេសក្នុងផ្នែកដែលហៅថា «ការមើលឃើញកូនប្រុស» ក្នុងវគ្គអំពីការទៅដល់ច្រាំងទន្លេ «គដា» នេះ ជំពូកទីសាមសិបមួយ បានបញ្ចប់។ កថាខណ្ឌបិទនេះ ដាក់ស្នាដៃជាកំណត់ត្រាសក្ការៈ និងបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរទៅវគ្គថ្មី៖ អត្ថបទលើកឡើងអំពីការចងចាំ ការផ្សះផ្សា និងទម្ងន់ធម៌នៃសាច់ញាតិ ទោះបីក្រោយការបំផ្លាញដោយសង្គ្រាមក៏ដោយ។
Frequently Asked Questions
The chapter balances reverential reconciliation with prudent security: the visit to elders is framed as a public, disciplined act that protects the polity while honoring renunciant authority.
Legitimate leadership is shown as procedural and inclusive—coordinating ranks, safeguarding the community, and converting political movement into a socially stabilizing ritual of respect and accountability.
No explicit phalaśruti appears in the provided verses; the meta-significance is conveyed narratively by portraying the transition from royal power to hermitage-centered moral authority as an essential stage in the epic’s post-war ethical arc.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.