Adhyaya 44
Vivāha-dharma: Kanyā-pradāna, Śulka, and Pāṇigrahaṇa-niṣṭhā (अनुशासन पर्व, अध्याय ४४)
Upa-parva: Dāna–Vivāha-dharma Anuśāsana (Marriage Norms within Instruction on Conduct)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to identify the root principle governing dharma, household continuity, and duties to ancestors, gods, and guests—specifically as it relates to giving a daughter in marriage. Bhīṣma responds by classifying marriage forms and their ethical status: brāhma, kṣātra, and gāndharva are treated as dharmya (permissible), while āsura and paiśāca are rejected, and rākṣasa is described as forcible seizure. He outlines criteria for a suitable groom (character, conduct, learning, lineage, and vocation) and emphasizes that kanyā should be given appropriately, not to an unsuitable match. The chapter then turns to the contested issue of śulka (payment connected with marriage): Yudhiṣṭhira queries cases where payment, promises, pressure, and ritual hand-taking diverge, asking whose claim is valid and whether false speech is allowable. Bhīṣma frames falsehood as generally blameworthy, while noting debates about exceptions, and stresses that mantras and homa require proper authorization. He argues that śulka is not a ‘sale’ when understood as supportive gifts, condemns treating marriage as purchase, and recounts precedent involving his own experience and his father Bāhlīka’s position. A cited resolution (attributed to Satyavān) prioritizes the woman’s chosen/accepted bond, while the chapter also marks ritual finality: the marriage-mantra’s completion is linked to saptapadī, establishing the wifehood of the pāṇigrahītā and the one given with water.
Chapter Arc: Indra, stirred by desire and the old habit of testing ascetic households, assumes an irresistibly beautiful form and enters the forest-ashrama where the guru’s wife lives—certain that charm will conquer restraint. → Inside, Indra finds an uncanny stillness: Vipula’s body sits motionless, eyes fixed like a painted figure, yet his vigilance is elsewhere—subtle, unseen, and poised. The threat is not open violence but seduction, the most intimate breach of dharma. → Vipula, by yogic bonds, restrains the guru’s wife Ruchi’s senses—locking down the gateways of temptation—so that Indra’s allure finds no purchase. Indra, the lord of Shachi, is forced to confront a power that does not fight him, but simply renders his desire ineffective. → When the guru Devasharma returns and sits with his wife, Vipula calmly reports Indra’s act and his own countermeasure, resuming service without pride or agitation. Devasharma, fearless even of the Vritra-slayer, recognizes the protection of his household’s dharma and the disciple’s steadfastness. → The episode closes with Indra shaken and fearful—trembling as if under the shadow of a curse—hinting that even gods are accountable before tapas and the moral law they try to bend.
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ६२ श्लोक हैं) ऑपन-मराज बछ। अि्--छऋायज एकचत्वारिशो<5 ध्याय: विपुलका देवराज इन्द्रसे गुरुपत्नीको बचाना और गुरुसे वरदान प्राप्त करना भीष्म उवाच ततः कदाचित देवेन्द्रो दिव्यरूपवपुर्धर: । इदमन्तरमित्येवमभ्यगात् तमथाश्रमम्
ភីស្មៈបាននិយាយថា៖ «បន្ទាប់មក នៅពេលមួយ ព្រះឥន្ទ្រា—ទេវេន្ទ្រា—បានសន្មត់ថា ‘នេះហើយជាឱកាសសមរម្យ’ ហើយបានស្លៀកពាក់រូបរាងដ៏ភ្លឺរលោងជាទេវៈ មកដល់អាស្រមនោះ»។
Verse 2
रूपमप्रतिमं कृत्वा लोभनीयं जनाधिप । दर्शनीयतमो भूत्वा प्रविवेश तमाश्रमम्,नरेश्वर! वहाँ इन्द्रने अनुपम लुभावना रूप धारण करके अत्यन्त दर्शनीय होकर उस आश्रममें प्रवेश किया
ភីស្មៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស! នៅទីនោះ ឥន្ទ្រាបានបង្កើតរូបរាងអស្ចារ្យមិនមានប្រៀប ដ៏ទាក់ទាញចិត្ត ហើយក្លាយជាអ្នកគួរឲ្យទស្សនាខ្លាំងបំផុត ដោយចូលទៅក្នុងអាស្រមនោះ»។
Verse 3
स ददर्श तमासीनं विपुलस्य कलेवरम् । निश्षेष्टं स्तब्धनयनं यथा लेख्यगतं तथा,वहाँ पहुँचकर उन्होंने देखा कि विपुलका शरीर चित्रलिखितकी भाँति निश्रेष्ट पड़ा है और उनके नेत्र स्थिर हैं
ភីស្មៈបាននិយាយថា៖ «ពេលទៅដល់ទីនោះ គាត់បានឃើញរាងកាយរបស់វិពុលស្ថិតនៅទីនោះ ដេកស្ងៀមស្ងាត់ មិនចលនា ភ្នែកក៏ជាប់នឹងមួយកន្លែង មិនភ្លក់ភ្លើត ដូចរូបគំនូរដែលគេគូរទុក»។
Verse 4
रुचिं च रुचिरापाजड़ीं पीनश्रोणिपयोधराम् । पद्मपत्रविशालाक्षीं सम्पूर्णेन्दुनिभाननाम्
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «ហើយនាង រុចិ បានបង្ហាញខ្លួន—មានសម្រស់ល្អឥតខ្ចោះក្នុងការសម្លឹងបែបលួចលាក់ ត្រគាកពេញលេញ និងទ្រូងពេញសម្បូរ ភ្នែកធំដូចស្លឹកផ្កាឈូកដែលទើបរីក ហើយមុខដូចព្រះចន្ទពេញវង់»។
Verse 5
सा तमालोक्य सहसा प्रत्युत्थातुमियेष ह । रूपेण विस्मिता को$सीत्यथ वक्तुमिवेच्छती
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «នាងឃើញព្រះឥន្ទ្រ ហើយភ្លាមៗក៏ចង់ក្រោកឡើងដើម្បីទទួលស្វាគមន៍ដោយគោរព។ ព្រោះភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះសម្រស់រូបកាយរបស់ទ្រង់ នាងហាក់ដូចចង់សួរថា ‘អ្នកជានរណា?’»។
Verse 6
उत्थातुकामा तु सती विष्टब्धा विपुलेन सा । निगृहीता मनुष्येन्द्र न शशाक विचेष्टितुम्
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «តែពេលនាងស្ត្រីមានធម៌នោះចង់ក្រោកឡើង វិពុលបានធ្វើឲ្យនាងជាប់គាំងភ្លាមៗ។ ត្រូវបានគ្រប់គ្រង និងទប់ស្កាត់ហើយ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស នាងមិនអាចចលនាបានសូម្បីតែបន្តិច»។
Verse 7
तामाबभाषे देवेन्द्र: साम्ना परमवल्गुना । त्वदर्थमागतं विद्धि देवेन्द्र मां शुचिस्मिते
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះមហាក្សត្រនៃទេវតា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់នាងដោយសំឡេងទន់ភ្លន់ផ្អែមល្ហែម និងបែបសម្រួលចិត្តថា៖ ‘ចូរដឹងថា ខ្ញុំមកទីនេះសម្រាប់អ្នក ឱ នាងដែលមានស្នាមញញឹមបរិសុទ្ធ។ ចូរទទួលស្គាល់ខ្ញុំថាជាព្រះឥន្ទ្រ ព្រះមហាក្សត្រនៃទេវតា’»។
Verse 8
क्लिश्यमानमनड्रेन त्वत्संकल्पभवेन ह । तत् सम्प्राप्तं हि मां सुभ्रु पुरा कालो$तिवर्तते
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «ដោយការគិតដល់អ្នក កាមៈដែលកើតពីសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នារបស់អ្នក បានកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំ ហើយកំពុងធ្វើឲ្យខ្ញុំទុក្ខលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។ ដូច្នេះហើយ ខ្ញុំបានមកដល់ជិតអ្នក។ ឱ នាងចិញ្ចើមស្រស់ កុំឲ្យយឺតទៀតឡើយ—ពេលវេលាកំពុងកន្លងផុតទៅ»។
Verse 9
तमेवंवादिनं शक्रं शुश्राव विपुलो मुनि: । गुरुपत्न्या: शरीरस्थो ददर्श त्रिदशाधिपम्,देवराज इन्द्रकी यह बात गुरुपत्नीके शरीरमें बैठे हुए विपुल मुनिने भी सुनी और उन्होंने इन्द्रको देख भी लिया
ពេលឥន្ទ្រ (សក្រក) និយាយដូច្នោះ ព្រះមុនី វិបុល ដែលស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយភរិយាគ្រូ បានឮពាក្យទាំងនោះ ហើយក៏បានឃើញម្ចាស់នៃទេវតាសាមសិប—ព្រះរាជាទេវ ឥន្ទ្រ—ដោយផ្ទាល់។
Verse 10
न शशाक च सा राजन _प्रत्युत्थातुमनिन्दिता । वक्तुंच नाशकद्ू राजन् विष्टब्धा विपुलेन सा,राजन! वह अनिन्द्य सुन्दरी रुचि विपुलके द्वारा स्तम्भित होनेके कारण न तो उठ सकी और न इन्द्रको कोई उत्तर ही दे सकी
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! នារីដ៏គ្មានទោសនោះ មិនអាចក្រោកឡើងទៅទទួលស្វាគមន៍បានទេ ហើយក៏មិនអាចឆ្លើយតបអ្វីទៅឥន្ទ្របានដែរ ព្រោះនាងត្រូវវិបុលធ្វើឲ្យស្ដប់ស្ដង និងទប់ស្កាត់ទាំងស្រុង»។
Verse 11
आकार गुरुपव्न्यास्तु स विज्ञाय भृगूद्वह: । निजग्राह महातेजा योगेन बलवत् प्रभो
ឱ ព្រះអម្ចាស់! វិបុល អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សភೃគុ បានស្គាល់ចិត្តក្នុងរបស់ភរិយាគ្រូ តាមរយៈរូបរាង និងអាកប្បកិរិយារបស់នាង។ ដូច្នេះ ព្រះមុនីដ៏មានតេជៈនោះ បានប្រើអំណាចយោគ ដើម្បីទប់ស្កាត់នាងដោយកម្លាំង ប្រយោជន៍ឲ្យអធម៌មិនកើតឡើង។
Verse 12
बबन्ध योगबन्धैश्न तस्या: सर्वेन्द्रियाणि सः । तां निर्विकारां दृष्टवा तु पुनरेव शचीपति:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «វិបុលបានចងអារម្មណ៍ និងអង្គសញ្ញាទាំងអស់របស់នាង ដោយខ្សែចងយោគ។ ពេលឥន្ទ្រ—ម្ចាស់នាងសចី—ឃើញនាងស្ងប់ស្ងាត់ គ្មានវិការកាម និងមិនប្រែប្រួលដោយតណ្ហា ទ្រង់ក៏អៀនខ្មាស ហើយបាននិយាយម្តងទៀតថា ‘នាងស្រស់ស្អាត អញ្ជើញមក—អញ្ជើញមក।’ ពេលឮការអំពាវនាវនោះ នាងក៏ចង់ឆ្លើយតបម្តងទៀត»។
Verse 13
उवाच व्रीडितो राजंस्तां योगबलमोहिताम् । एह्योहीति ततः सा तु प्रतिवक्तुमियेष तम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! ឥន្ទ្រ បានអៀនខ្មាស ពេលឃើញនាងដែលត្រូវអំណាចយោគធ្វើឲ្យស្រពិចស្រពិល ហើយទ្រង់បាននិយាយថា ‘មក—មក!’ ពេលឮការអញ្ជើញនោះ នាងក៏ចង់ឆ្លើយតបទៅទ្រង់»។
Verse 14
सतां वाचं गुरो: पत्न्या विपुल: पर्यवर्तयत् । भो: किमागमने कृत्यमिति तस्यास्तु नि:सृता
ភីෂ្មៈបាននិយាយ៖ វិពុលបានបម្លែងពាក្យដែលភរិយាគ្រូ (គុរុបត្នី) កំពុងត្រៀមនឹងនិយាយ។ ជំនួសវិញ ពាក្យដែលរអិលចេញពីមាត់នាងភ្លាមៗគឺ៖ «អេ! អ្នកមកទីនេះ ដើម្បីអ្វី?»
Verse 15
वक््त्राच्छशशाडकसदृशाद् वाणी संस्कारभूषणा । व्रीडिता सा तु तद्घाक्यमुक्त्वा परवशा तदा,उस चन्द्रोपम मुखसे जब यह संस्कृत वाणी प्रकट हुई तब वह पराधीन हुई रुचि वह वाक्य कह देनेके कारण बहुत लज्जित हुई
ភីෂ្មៈបាននិយាយ៖ ពីមុខដូចព្រះចន្ទរបស់នាង បានចេញមកនូវពាក្យសំស្ក្រឹតដ៏រលូន និងតុបតែងដោយវិន័យនៃការបណ្តុះបណ្តាល។ ប៉ុន្តែពេលនាងបាននិយាយពាក្យនោះរួច នាងក៏ខ្មាស់អៀន ហើយនៅពេលនោះ នាងដូចជាក្លាយជាមនុស្សគ្មានអំណាចលើខ្លួនឯង ដូចជាស្ថិតក្រោមអំណាចអ្នកដទៃ។
Verse 16
पुरन्दरश्न तत्रस्थो बभूव विमना भृशम् | स तद्वैकृतमालक्ष्य देवराजो विशाम्पते
ភីෂ្មៈបាននិយាយ៖ ពុរន្ទរ (ឥន្ទ្រ) ឈរនៅទីនោះ ហើយពេលបានឮពាក្យនោះ ក៏សោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង។ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃប្រជាជន! ដោយសង្កេតឃើញការប្រែប្រួលក្នុងចិត្ត និងការរំខាននៃមនសិការ ឥន្ទ្រ—ព្រះរាជានៃទេវតាមានភ្នែកពាន់—បានមើលទៅកាន់នាងដោយទិព្វទស្សនៈ។ ហើយទស្សនៈរបស់ទ្រង់បានឃើញមហាមុនីដ៏ឧត្តមម្នាក់ ស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយនោះ។
Verse 17
अवैक्षत सहस्राक्षस्तदा दिव्येन चक्षुषा । स ददर्श मुनि तस्या: शरीरान्तरगोचरम्
ភីෂ្មៈបាននិយាយ៖ នៅពេលនោះ ឥន្ទ្រ មានភ្នែកពាន់ បានមើលដោយទិព្វទស្សនៈ។ ហើយទ្រង់បានឃើញមុនីដែលបានចូលទៅស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយនាង—បង្ហាញការពិតលាក់កំបាំងក្រោយសភាពខាងក្រៅ និងមូលហេតុខាងក្នុងនៃការប្រែប្រួលរបស់នាង។
Verse 18
प्रतिबिम्बमिवादर्शे गुरुपत्न्या: शरीरगम् | स तं घोरेण तपसा युक्त दृष्टवा पुरन्दर:
ភីෂ្មៈបាននិយាយ៖ «ដូចរូបឆ្លុះក្នុងកញ្ចក់» ទ្រង់បានឃើញសភាពនៃរាងកាយភរិយាគ្រូ។ ហើយពេលបានឃើញមុនីនោះកំពុងភ្ជាប់ខ្លួននឹងតបស្យាដ៏គួរឱ្យខ្លាច ពុរន្ទរ (ឥន្ទ្រ) ក៏បានយកចិត្តទុកដាក់។
Verse 19
विमुच्य गुरुपत्नीं तु विपुल: सुमहातपा: । स्वकलेवरमाविश्य शक्रं भीतमथाब्रवीत्,इसी समय महातपस्वी विपुल गुरुपत्नीको छोड़कर अपने शरीरमें आ गये और डरे हुए इन्द्रसे बोले--
ភីष្មបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក វិបុល អ្នកធ្វើតបស្យាដ៏ខ្លាំងក្លា បានលែងភរិយាគ្រូរបស់ខ្លួន ហើយចូលទៅក្នុងរាងកាយរបស់ខ្លួនវិញ រួចនិយាយទៅកាន់ឥន្ទ្រា ដែលកំពុងភ័យខ្លាច។
Verse 20
विपुल उवाच अजितेन्द्रिय दुर्बुद्धे पापात्मक पुरन्दर । न चिरं पूजयिष्यन्ति देवास्त्वां मानुषास्तथा
វិបុលបាននិយាយ៖ «ឱ ពុរន្ទរា អ្នកមានចិត្តបាប បញ្ញាវៀចវេរ ហើយមិនអាចគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍របស់ខ្លួនបានទេ។ បើអ្នកនៅតែបែបនេះ ទេវតាទាំងឡាយ និងមនុស្សដូចគ្នា នឹងមិនគោរពបូជាអ្នកបានយូរទៀតឡើយ»។
Verse 21
कि नु तद्विस्मृतं शक्र न तनन््मनसि ते स्थितम् | गौतमेनासि यन्मुक्तो भगाड़कपरिचिह्वित:
វិបុលបាននិយាយ៖ «ឱ សក្រា (ឥន្ទ្រា) តើអ្នកភ្លេចហេតុការណ៍នោះហើយឬ? តើការចងចាំនោះមិននៅជាប់ក្នុងចិត្តអ្នកទេឬ? ព្រោះមហាឥសី គោតម បានសម្គាល់លើរាងកាយអ្នកដោយសញ្ញានៃអំពើល្មើស ហើយទោះយ៉ាងណាក៏នៅតែទុកជីវិតអ្នក និងលែងអ្នកទៅ»។
Verse 22
जाने त्वां बालिशमतिमकृतात्मानमस्थिरम् । ममेयं रक्ष्यते मूढ गच्छ पाप यथागतम्
វិបុលបាននិយាយ៖ «ខ្ញុំស្គាល់អ្នក—បញ្ញាខ្សោយ មិនមានវិន័យក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ស្ត្រីនេះស្ថិតក្រោមការការពាររបស់ខ្ញុំ។ ឱ មនុស្សល្ងង់មានបាប ចូរត្រឡប់ទៅដូចដែលអ្នកបានមក»។
Verse 23
नाहं त्वामद्य मूढात्मन् दहेयं हि स्वतेजसा । कृपायमानस्तु न ते दग्धुमिच्छामि वासव,मूढचित्त इन्द्र! मैं अपने तेजसे तुझे जलाकर भस्म कर सकता हूँ। केवल दया करके ही तुझे इस समय जलाना नहीं चाहता
វិបុលបាននិយាយ៖ «ឱ មនុស្សល្ងង់! ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំអាចដុតអ្នកឲ្យក្លាយជាផេះដោយតេជៈវិញ្ញាណរបស់ខ្ញុំបាន។ ប៉ុន្តែដោយសេចក្តីមេត្តា ខ្ញុំមិនចង់ដុតអ្នកទេ—ឱ វាសវៈ (ឥន្ទ្រា) អ្នកមានចិត្តវង្វេង»។
Verse 24
स च घोरतमो धीमान् गुरुमें पापचेतसम् । दृष्टवा त्वां निर्दहेदद्य क्रोधदीप्तेन चक्षुषा
វិពុលា បាននិយាយថា៖ «គ្រូរបស់ខ្ញុំ ជាបុរសប្រាជ្ញា ហើយគួរឱ្យខ្លាចយ៉ាងក្រៃលែង។ ពេលដែលគាត់ឃើញអ្នក—អ្នកដែលចិត្តជាប់ក្នុងអំពើបាប—សព្វថ្ងៃនេះផង គាត់នឹងដុតអ្នកឲ្យរលាយដោយភ្នែកដែលភ្លើងកំហឹងកំពុងឆេះ»។
Verse 25
नैवं तु शक्र कर्तव्यं पुनर्मान्याश्ष ते द्विजा: । मा गम: ससुतामात्य: क्षयं ब्रह्म॒बलार्दित:
វិពុលា បាននិយាយថា៖ «ឱ សក្រន្ទ្រ! ចាប់ពីថ្ងៃនេះទៅ កុំធ្វើអំពើបែបនេះម្ដងទៀតឡើយ។ អ្នកគួរគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍។ បើមិនដូច្នោះទេ អ្នកអាចត្រូវកម្លាំងតេជៈព្រាហ្មណ៍វាយប្រហារ ហើយត្រូវរុញច្រាន—ជាមួយកូនៗ និងមន្ត្រីរបស់អ្នក—ទៅកាន់វិនាសកម្ម ទៅក្នុងមាត់មរណៈ»។
Verse 26
अमरोअस्मीति यद्बुद्धिं समास्थाय प्रवर्तसे । मावमंस्था न तपसा नसाध्यं नाम किंचन
វិពុលា បាននិយាយថា៖ «បើអ្នកយកគំនិតថា ‘ខ្ញុំអមតៈ’ ជាទីពឹង ហើយប្រព្រឹត្តតាមចិត្តខ្លួនឯង ខ្ញុំសូមព្រមាន៖ កុំប្រមាថអ្នកបួសអ្នកធ្វើតបស្យា។ ព្រោះដោយតបស្យា គ្មានអ្វីណាមិនអាចសម្រេចបានឡើយ—អ្នកតបស្វិនពិតប្រាកដ អាចផ្តួលសូម្បីអ្នកដែលគិតថាខ្លួនមិនស្លាប់»។
Verse 27
भीष्म उवाच तत् श्रुत्वा वचनं शक्रो विपुलस्य महात्मन: । अकिंचिदुक्त्वा व्रीडार्तस्तत्रैवान्तरधीयत
ភីෂ្មា បាននិយាយថា៖ «ពេលឥន្ទ្រ (សក្រន្ទ្រ) បានឮពាក្យរបស់វិពុលា មហាត្មា នោះ គាត់ត្រូវលើកលែងដោយសេចក្តីអៀនខ្មាស។ មិនបានឆ្លើយអ្វីឡើយ គាត់បានលាក់ខ្លួនបាត់ទៅនៅទីនោះឯង»។
Verse 28
मुहूर्तयाते तस्मिंस्तु देवशर्मा महातपा: । कृत्वा यज्ञ यथाकाममाजगाम स्वमाश्रमम्,उनके गये अभी एक ही मुहूर्त बीतने पाया था कि महा तपस्वी देवशर्मा इच्छानुसार यज्ञ पूर्ण करके अपने आश्रमपर लौट आये
ភីෂ្មា បាននិយាយថា៖ «ក្រោយពីនោះ មិនទាន់កន្លងផុតមួយមុហូរត្រាទេ មហាតបស្វី ទេវសර්មា បានបញ្ចប់យញ្ញតាមបំណងរបស់ខ្លួន ហើយត្រឡប់មកអាស្រមរបស់គាត់វិញ»។
Verse 29
आगते<थ गुरौ राजन् विपुल: प्रियकर्मकृत् रक्षितां गुरवे भार्या न्यवेदयदनिन्दिताम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ពេលគ្រូអាចារ្យត្រឡប់មកវិញ វិបុល—អ្នកដែលតែងខិតខំធ្វើអ្វីដែលគួរធ្វើ និងជាទីពេញចិត្ត—បាននាំប្រពន្ធដ៏បរិសុទ្ធឥតមានទោស ដែលខ្លួនបានការពារយ៉ាងស្មោះត្រង់ មកប្រគល់ជូនគ្រូរបស់ខ្លួន»។
Verse 30
अभिवाद्य च शान्तात्मा स गुरुं गुरुवत्सल: । विपुल: पर्युपातिष्ठद् यथापूर्वमशड्कित:,शान्त चित्तवाले गुरुप्रेमी विपुल गुरुदेवको प्रणाम करके पहलेकी ही भाँति निर्भीक होकर उनकी सेवामें उपस्थित हुए
វិបុល—អ្នកមានចិត្តស្ងប់ និងស្រឡាញ់គ្រូយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ—បានគោរពបង្គំគ្រូអាចារ្យ ហើយឈរបម្រើនៅជិតគាត់។ ដូចមុនដដែល គាត់បានបន្តសេវាកម្មដោយមិនភ័យខ្លាច ឬស្ទាក់ស្ទើរ បង្ហាញភាពទន់ភ្លន់មានវិន័យ និងសេចក្តីស្មោះត្រង់ចំពោះគ្រូ។
Verse 31
विश्रान्ताय ततस्तस्मै सहासीनाय भार्यया । निवेदयामास तदा विपुल: शक्रकर्म तत्,जब गुरुजी विश्राम करके अपनी पत्नीके साथ बैठे, तब विपुलने इन्द्रकी वह सारी करतूत उन्हें बतायी
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ពេលគ្រូអាចារ្យបានសម្រាក ហើយអង្គុយជាមួយភរិយារបស់គាត់ វិបុលបានរាយការណ៍ទាំងស្រុងអំពីកិច្ចការនោះ—យុទ្ធល្បិចទាំងមូលរបស់ឥន្ទ្រ។ នេះបង្ហាញថា ការការពារធម៌ត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្ន៖ ការល្បួង និងការបោកបញ្ឆោតអាចកើតឡើងសូម្បីតែពីអ្នកមានអំណាច ហើយអ្នកសុចរិតត្រូវបង្ហាញអំពើខុសឲ្យច្បាស់ ដើម្បីឲ្យសេចក្តីត្រឹមត្រូវត្រូវបានស្តារឡើងវិញដោយការវិនិច្ឆ័យដឹងការពិត។
Verse 32
तत् श्र॒ुत्वा स मुनिस्तुष्टो विपुलस्य प्रतापवान् । बभूव शीलवृत्ता भ्यां तपसा नियमेन च,यह सुनकर प्रतापी मुनि देवशर्मा विपुलके शील, सदाचार, तप और नियमसे बहुत संतुष्ट हुए
ពេលបានស្តាប់ដូច្នោះ មុនីដ៏មានអានុភាពនោះក៏ពេញចិត្តចំពោះវិបុលយ៉ាងខ្លាំង—ពេញចិត្តដោយសីលធម៌ និងអាកប្បកិរិយាល្អរបស់គាត់ ព្រមទាំងតបស្យា និងវិន័យអនុវត្តដ៏តឹងរឹង។
Verse 33
विपुलस्य गुरौ वृत्तिं भक्तिमात्मनि तत्प्रभु: । धर्मे च स्थिरतां दृष्टवा साधु साध्वित्यभाषत
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ គ្រូបានឃើញការប្រព្រឹត្តរបស់វិបុលក្នុងការបម្រើគ្រូ ការស្មោះភក្តិចំពោះម្ចាស់របស់ខ្លួន និងភាពរឹងមាំក្នុងធម៌ រួចបានសរសើរថា «ល្អណាស់! ល្អណាស់!»។
Verse 34
प्रतिलभ्य च धर्मात्मा शिष्यं धर्मपरायणम् | वरेणच्छन्दयामास देवशर्मा महामति:,परम बुद्धिमान् धर्मात्मा देवशर्माने अपने धर्म-परायण शिष्य विपुलको पाकर उन्हें इच्छानुसार वर माँगनेको कहा
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះឥសីទេវសර්មា អ្នកមានធម៌ និងប្រាជ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់ បានទទួលសិស្សរបស់ខ្លួនវិញ គឺវិពុល អ្នកឧស្សាហ៍ឧបាសកធម៌។ ដោយចិត្តពេញចិត្តចំពោះសិស្សសមរម្យនោះ លោកបានអញ្ជើញឲ្យគេជ្រើសរើសពរ តាមបំណងរបស់ខ្លួន។
Verse 35
स्थितिं च धर्मे जग्राह स तस्माद् गुरुवत्सल: । अनुज्ञातश्न गुरुणा चचारानुत्तमं तप:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូច្នេះ វិពុល អ្នកស្រឡាញ់គ្រូ បានសុំ និងទទួលបានពរ ឲ្យខ្លួនមានការតាំងចិត្តមាំមួននៅក្នុងធម៌ជានិច្ច។ បន្ទាប់មក ដោយបានទទួលការអនុញ្ញាតពីគ្រូរបស់ខ្លួន គេបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តតបៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ដើម្បីឲ្យការប្តេជ្ញាចិត្តក្នុងសេចក្តីត្រឹមត្រូវមិនរលុងឡើយ។
Verse 36
तथैव देवशर्मापि सभार्य: स महातपा: । निर्भयो बलवृत्रघ्नाच्वचार विजने वने,महा तपस्वी देवशर्मा भी बल और वृत्रासुरका वध करनेवाले इन्द्रसे निर्भय हो पत्नीसहित उस निर्जन वनमें विचरने लगे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ដូចគ្នានោះដែរ ទេវសර්មា មហាតបស្វី បានដើរលំហែក្នុងព្រៃស្ងាត់ ដោយមានភរិយារួមដំណើរ។ លោកមិនភ័យខ្លាចសូម្បីតែឥន្ទ្រា អ្នកមានកម្លាំង និងជាអ្នកសម្លាប់វ្រឹត្រា។ នេះបង្ហាញថា កម្លាំងនៃតបៈ និងធម៌ អាចធ្វើឲ្យចិត្តមាំមួន និងមិនខ្លាចអំណាចលោកិយ។
Verse 40
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង អនុសាសនបર્વៈ—ជាពិសេសក្នុងផ្នែកធម៌នៃការបរិច្ចាគ (ទានធម៌)—ជំពូកទី៤០ ដែលពោលអំពីរឿងរ៉ាវ (ឧបាខ្យាន) នៃវិពុល បានបញ្ចប់។
Verse 41
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विपुलोपाख्याने एकचत्वारिंशो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें विपुलका उपाख्यानविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុង អនុសាសនបર્વៈ ក្នុងផ្នែកទានធម៌ ជំពូកទី៤១ ដែលពោលអំពីឧបាខ្យាននៃវិពុល បានបញ្ចប់។
Verse 183
प्रावेपत सुसंत्रस्त: शापभीतस्तदा विभो | जैसे दर्पणमें प्रतिबिम्ब दिखायी देता है उसी प्रकार वे गुरुपत्नीके शरीरमें परिलक्षित हो रहे थे। प्रभो! घोर तपस्यासे युक्त विपुल मुनिको देखते ही इन्द्र शापके भयसे संत्रस्त हो थर-थर काँपने लगे
ភីෂ្មៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់! នៅពេលនោះ ឥន្ទ្រៈដែលភ័យខ្លាចសាប និងស្ទើរតែរន្ធត់ បានញ័រខ្លាំង។ ពេលឃើញមុនីដ៏មហិមា ដែលប្រកបដោយតបៈដ៏កាចសាហាវ ឥន្ទ្រៈត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយការភ័យខ្លាចថានឹងត្រូវសាប»។
Frequently Asked Questions
It addresses conflicting claims when śulka is paid or promised by one party while another performs pāṇigrahaṇa, asking which act establishes the legitimate marital bond and what counts as dharmically valid consent and completion.
Bhīṣma distinguishes supportive gifting from commercial purchase, censuring the idea of buying or selling a spouse and treating dharmic marriage as grounded in suitability, consent, and proper ritual authorization.
Yes. It associates the binding completion of marriage-mantras with the seventh step (saptapadī) and identifies the wife as belonging to the pāṇigrahītā and to the marriage properly effected through the water-gift (adbhis pradāna).