Adhyaya 141
अत्रेः तपोबलप्रकाशः तथा च्यवनस्य सोमाधिकारः (Atri’s Illumination by Tapas; Cyavana and Soma-Entitlement)
Upa-parva: Ṛṣi-karmānukīrtana (Exempla of Sage-Acts: Atri and Cyavana)
This adhyāya is presented as a narrated instruction: after a prompt to “listen” (śṛṇu), the account first depicts devas and dānavas engaged amid oppressive darkness (tamas), with Svarbhānu striking the Moon and Sun, resulting in the devas’ vulnerability. The devas encounter the ascetic Atri in the forest and petition protection; Atri, described as self-controlled and tranquil, generates illumination through tapas, restoring visibility and enabling the devas’ strategic recovery against the opposing host. The discourse then pivots to Cyavana: he insists that the Aśvins be permitted to drink Soma alongside the devas. Indra objects on grounds of exclusion and non-recognition; Cyavana threatens coercive consequence and initiates ritual action. Indra advances with a mountain and vajra but is immobilized by Cyavana’s ascetic potency; Cyavana manifests a formidable ‘Mada’ (intoxicating force) that compels the devas to negotiate. Indra submits; the Aśvins gain Soma-rights. Finally, Cyavana retracts and apportions ‘mada’ into gambling, hunting, drinking, and sexual excess, concluding with an explicit warning that these lead to human ruin and should be avoided. The chapter thus links cosmic order, ritual entitlement, and personal ethics through exemplary jurisprudence and restraint.
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न उठता है—हव्य-कव्य के प्रतिग्रह और नाना प्रकार के भोज्य पदार्थों के सेवन/ग्रहण में ब्राह्मणों पर जो पाप-छाया पड़ती है, उससे मुक्ति का निश्चित प्रायश्चित्त क्या है? → भीष्म क्रमशः उन पदार्थों की सूची और उनके अनुसार शुद्धि-विधान बताते हैं—कहीं त्रिसंध्या स्नान, कहीं जप-होम, कहीं विशेष शान्ति; और यह भी कि श्राद्ध-अन्न, कृष्णपक्ष, अपराह्न-काल आदि के नियम क्यों नियत हैं। नियमों की सूक्ष्मता बढ़ती जाती है, क्योंकि एक ही ‘भोजन’ अलग संदर्भ में पुण्य भी बन सकता है और दोष भी। → निर्णायक बिंदु यह है कि प्रतिग्रह/भोजन का दोष ‘वस्तु’ से उतना नहीं, जितना ‘संदर्भ’ (कर्ता-जाति, काल, विधि, उद्देश्य) से बनता है—इसीलिए गन्ना-तेल-कुश जैसे प्रतिग्रह पर त्रिकाल स्नान, शूद्र-सहभोजन/अशौच-स्पर्श जैसी स्थितियों पर शान्तिहोम और गायत्री, रैवत-साम, पवित्रेष्टि, कृष्णमाण्ड-अनुवाक, अघमर्षण-जप आदि का विधान आता है; और कुछ दानों/प्रतिग्रहों को सुवर्ण-दान तुल्य प्रायश्चित्त से समतुल्य ठहराया जाता है। → भीष्म प्रायश्चित्त-विधि को ‘व्यवहार-धर्म’ की तरह व्यवस्थित कर देते हैं—कौन-सा प्रतिग्रह/भोजन किस शुद्धि से शुद्ध होता है, श्राद्ध का अपराह्न-नियम किस अर्थ से जुड़ा है, और प्रायश्चित्त के बाद ब्राह्मण कैसे ‘सिद्धि’ पाकर आपत्ति से बचता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें भोज्याभोज्यान्नकथन नामक एक सौ पैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १३५ ॥। षट्त्रिशर्दाधिकशततमो< ध्याय: दान लेने और अनुचित भोजन करनेका प्रायश्षित्त युधिषछ्िर उवाच उक्तास्तु भवता भोज्यास्तथाभोज्याश्व् सर्वश: । अत्र मे प्रश्रसंदेहस्तन्मे वद पितामह
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏គួរគោរព នៃ អនុសាសនបર્વ ផ្នែក «ធម៌នៃទាន» ជំពូកទីមួយរយសាមសិបប្រាំ ដែលមានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាអំពីអាហារសមគួរ និងអាហារមិនសមគួរ» បានបញ្ចប់។ ជំពូកទីមួយរយសាមសិបប្រាំមួយ ចាប់ផ្តើម—ស្តីពីព្រាយស្ចិត្តសម្រាប់ការទទួលទាន និងការញ៉ាំអាហារមិនសមគួរ។ យុធិષ્ઠិរៈបានមានព្រះវាចា៖ «បិតាមហៈ! អ្នកបានពន្យល់ទាំងស្រុងអំពីអាហារសមគួរ និងអាហារមិនសមគួរ។ ប៉ុន្តែ ក្នុងរឿងនេះ មានសេចក្តីសង្ស័យមួយកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំ—សូមដោះស្រាយវាសម្រាប់ខ្ញុំ»។
Verse 2
ब्राह्मणानां विशेषेण हव्यकव्यप्रतिग्रहे । नानाविधेषु भोज्येषु प्रायश्चित्तानि शंस मे
យុធិષ્ઠិរៈបានមានព្រះវាចា៖ «ជាពិសេសសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍ ដែលត្រូវទទួលយកការបូជាដល់ទេវតា (ហវិស) និងការបូជាដល់បុព្វបុរស (កវ្យ) ហើយអាចមានឱកាសទទួលទានអាហារជាច្រើនប្រភេទ—តើមានព្រាយស្ចិត្តអ្វីខ្លះដែលបានកំណត់? សូមប្រាប់ខ្ញុំ»។
Verse 3
भीष्य उवाच हन्त वक्ष्यामि ते राजन् ब्राह्मणानां महात्मनाम् | प्रतिग्रहेषु भोज्ये च मुच्यते येन पाप्मन:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ហេតុដូច្នេះ ខ្ញុំនឹងប្រាប់ព្រះអង្គ ព្រះរាជា អំពីព្រះព្រហ្មណ៍មហាត្មា—អំពីវិធីប្រាយស្ចិត្ដដែលធ្វើឲ្យរួចផុតពីបាប ដែលកើតពីការទទួលទាន (ប្រតិគ្រះ) និងការទទួលអាហារ។ សូមស្តាប់ចុះ»។
Verse 4
घृतप्रतिग्रहे चैव सावित्री समिदाहुति: । तिलप्रतिग्रहे चैव सममेतद् युधिष्ठिर
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ យុធិષ્ઠិរ! ប្រសិនបើព្រហ្មណ៍ទទួលទានឃី (ghṛta) ជាទាន គាត់គួរអានមន្ត្រ សាវិត្រី (គាយត្រី) ហើយដាក់សមិធា (ឈើឧបករណ៍បូជា) ជាអាហុតិចូលក្នុងភ្លើងបរិសុទ្ធ។ បើទទួលទានគ្រាប់ល្ង (til) ក៏ត្រូវធ្វើប្រាយស្ចិត្ដដូចគ្នា។ ករណីទាំងពីរនេះស្មើគ្នា»។
Verse 5
मांसप्रतिग्रहे चैव मधुनो लवणस्य च । आदित्योदयन स्थित्वा पूतो भवति ब्राह्मण:,फलका गुद्दा, मधु और नमकका दान लेनेपर उस समयसे लेकर सूर्योदयतक खड़े रहनेसे ब्राह्मण शुद्ध हो जाता है
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើព្រហ្មណ៍បានទទួលទានសាច់ មធុ (ទឹកឃ្មុំ) ឬអំបិល ជាទាន នោះគាត់នឹងបានបរិសុទ្ធ ដោយឈរអធិស្ឋានអត់ធ្មត់ ចាប់ពីពេលនោះរហូតដល់ព្រះអាទិត្យរះ»។
Verse 6
काउ्चनं प्रतिगृह्मयाथ जपमानो गुरुश्रुतिम् । कृष्णायसं च विवृतं धारयन् मुच्यते द्विज:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើព្រហ្មណ៍ទទួលទានមាស ហើយសូត្រជាបន្តបន្ទាប់នូវគាយត្រីដ៏គ្រូបានបង្រៀន ព្រមទាំងកាន់ដំបងដែកខ្មៅដោយបើកចំហ នោះគាត់រួចផុតពីទោសនោះ»។
Verse 7
एवं प्रतिगृहीते5थ धने वस्त्रे तथा स्त्रियाम् । एवमेव नरश्रेष्ठ सुवर्णस्य प्रतिग्रहे
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូច្នេះដែរ ឱ មនុស្សប្រសើរបំផុត! បើបានទទួលទានទ្រព្យសម្បត្តិ សម្លៀកបំពាក់ ហើយសូម្បីតែស្ត្រី (ជាទាន ឬដោយការពឹងផ្អែក) ក៏ត្រូវយកគោលការណ៍ដូចគ្នានេះ—ដូចក្នុងករណីទទួលមាស»។
Verse 8
इक्षुतैलपवित्राणां त्रिसंध्ये5प्सु निगनज्जनम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើអ្នកទទួលអំពៅ ប្រេង ឬស្មៅដರ್ಭៈ (kuśa) ជាអំណោយ គួរងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅវេលាសន្ធ្យាទាំងបី (ព្រឹក ថ្ងៃត្រង់ និងល្ងាច)។ បើទទួលអំណោយដូចជា ស្រូវ/ធញ្ញជាតិ ផ្កា ផ្លែឈើ ទឹក នំផ្អែម បបរបារី (barley) ឬទឹកដោះគោជូរ និងទឹកដោះគោ គួរជបមន្ត្រ គាយត្រី (Gāyatrī) មួយរយដង»។ ដូច្នេះ ភីṣ្មៈបានបង្ហាញថា ការទទួលអំណោយ (pratigraha) ត្រូវធ្វើដោយវិន័យ និងត្រូវសម្របសម្រួលដោយការបរិសុទ្ធ និងមន្ត្រ ដើម្បីឲ្យជីវភាព និងការផ្លាស់ប្តូរសង្គមស្ថិតក្នុងធម៌។
Verse 9
व्रीहौ पुष्पे फले चैव जले पिष्टमये तथा । यावके दधिदुग्धे च सावित्रीं शतशो5न्विताम्
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើអ្នកទទួលស្រូវ/អង្ករ ផ្កា ផ្លែឈើ ទឹក អាហារធ្វើពីម្សៅ បបរបារី (barley gruel) ទឹកដោះគោជូរ និងទឹកដោះគោ ជាទាន ឬអំណោយ គួរប្រកបការទទួលនោះដោយការជបមន្ត្រ សាវិត្រី (Sāvitrī) ឬគាយត្រី (Gāyatrī) ជាច្រើនរយដង»។ ព្រះបន្ទូលនេះបង្ហាញថា ទោះជាអំណោយធម្មតាដែលអនុញ្ញាត ក៏មានទម្ងន់ផ្លូវធម៌; ភាពបរិសុទ្ធរក្សាបានដោយការទទួលដោយស្មារតី និងវិន័យសង្រ្គោះខ្លួន។
Verse 10
उपानहौ च च्छत्र॑ च प्रतिगृह्मौर्ध्वदेहिके । जपेच्छतं समायुक्तस्तेन मुच्येत पाप्मना
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «នៅពេលទទួលទានសម្រាប់ពិធីឧទ្ធ្វទេហិក (ūrdhva-dehika) ក្នុងស្រាទ្ធ (śrāddha) បើអ្នកទទួលស្បែកជើង និងឆ័ត្រ ជាអំណោយ ត្រូវរក្សាចិត្តឲ្យស្ងប់ និងជបមន្ត្រ គាយត្រី (Gāyatrī) មួយរយដង។ ដោយវិន័យនៃការជបនោះ អ្នកនឹងរួចផុតពីទោសបាបដែលកើតពីការទទួល (pratigraha) ក្នុងបរិបទនោះ»។
Verse 11
क्षेत्रप्रतिग्रहे चैव ग्रहसूतकयोस्तथा । त्रीणि रात्राण्युपोषित्वा तेन पापाद् विमुच्यते
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បើអ្នកទទួលដីជាទាន—ជាពិសេសនៅពេលគ្រាស (eclipse) ឬក្នុងអំឡុងពេលសូតក (sūtaka) ដែលជាអសុចិ—គួរធ្វើព្រហ្មចរិយាវិន័យដោយអត់អាហារបីយប់; ដោយការអនុវត្តនោះ នឹងរួចផុតពីបាបដែលកើតពីការទទួល»។ ព្រះបន្ទូលនេះបង្ហាញថា ធម៌ប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះពេលវេលា និងភាពបរិសុទ្ធនៃប្រតិបត្តិការផ្លាស់ប្តូរ ហើយកំណត់ទណ្ឌកម្មមធ្យម មិនមែនបដិសេធកាតព្វកិច្ចសង្គមទាំងស្រុងទេ។
Verse 12
कृष्णपक्षे तु यः श्राद्धं पितृणामश्नुते द्विज: । अन्नमेतदहोरात्रात् पूतो भवति ब्राह्मण:,जो द्विज कृष्णपक्षमें किये हुए पितृश्राद्धका अन्न भोजन करता है, वह एक दिन और एक रात बीत जानेपर शुद्ध होता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «បុរសទ្វិជ (twice-born) ដែលបរិភោគអាហារស្រាទ្ធ (śrāddha) សម្រាប់បិត្រទេវតា ដែលធ្វើក្នុងក្រិෂ್ಣបក្ស (dark fortnight) នឹងបានបរិសុទ្ធ បន្ទាប់ពីកន្លងផុតមួយថ្ងៃមួយយប់ពេញ»។ ព្រះបន្ទូលនេះបង្ហាញថា អាហារពិធីមានអานุភាព និងត្រូវគ្រប់គ្រងតាមធម៌: អាចចូលរួមបាន ប៉ុន្តែមានអសុចិបណ្តោះអាសន្ន ដែលរលាយទៅដោយពេលវេលា និងការអនុវត្តត្រឹមត្រូវ។
Verse 13
न च संध्यामुपासीत न च जाप्य॑ प्रवर्तयेत् । न संकिरेत् तदन्नं च ततः पूर्येत ब्राह्मण:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅថ្ងៃដែលព្រះព្រាហ្មណ៍ទទួលទានអាហារស្រាទ្ធ (śrāddha) គាត់មិនគួរធ្វើពិធីសន្ធ្យា (sandhyā) មិនគួរចាប់ផ្តើមជបៈ (japa) ដូចជា កាយត្រី (Gāyatrī) ហើយមិនគួរទទួលទានម្ដងទៀតឡើយ។ ដោយការរក្សាវិន័យទាំងនេះ ភាពបរិសុទ្ធតាមពិធីរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ត្រូវបានស្ដារឡើង និងរក្សាទុកបានត្រឹមត្រូវ»។
Verse 14
इत्यर्थमपराह्ले तु पितृणां श्राद्धमुच्यते । यथोक्तानां यदश्नीयुरत्रल्यिणा: पूर्वकीर्तिता:
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយហេតុនេះហើយ ពិធីស្រាទ្ធ (śrāddha) សម្រាប់បិតೃ (Pitṛs) ត្រូវបានកំណត់ឲ្យធ្វើនៅពេលរសៀល។ ដូច្នេះ អ្នកដែលបានពិពណ៌នាមុនថាសមស្រប និងមានគុណសម្បត្តិត្រឹមត្រូវ នឹងអាចទទួលទានតាមរបៀបដែលបានបញ្ជាក់»។
Verse 15
मृतकस्य तृतीयाहे ब्राह्मणो योऊन्नमश्रुते । स त्रिवेलं समुन्मज्ज्य द्वादशाहेन शुध्यति
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បើព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ទទួលទានអាហារនៅថ្ងៃទីបីបន្ទាប់ពីមនុស្សម្នាក់ស្លាប់ គាត់នឹងបានសុទ្ធសាធតែបន្ទាប់ពីដប់ពីរថ្ងៃ ដោយបានងូតទឹកតាមពេលកំណត់ទាំងបី (ត្រីកាល)»។
Verse 16
जिसके घर किसीकी मृत्यु हुई हो, उसके यहाँ मरणाशौचके तीसरे दिन अन्न ग्रहण करनेवाला ब्राह्मण बारह दिनोंतक त्रिकाल स्नान करनेसे शुद्ध होता है ।।
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «នៅពេលដប់ពីរថ្ងៃបានកន្លងផុតទៅ អ្នកដែលបានបំពេញពិធីសម្អាតអសុចិត (śauca) ដោយត្រឹមត្រូវ នឹងបានបរិសុទ្ធជាពិសេស។ ដោយថ្វាយហវិស (havis)—អាហារបរិសុទ្ធ/អំណោយបូជា—ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ គាត់នឹងរួចផុតពីមលសាបនៃបាបដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអសុចិតពីមរណៈ»។
Verse 17
मृतस्य दशरात्रेण प्रायश्चित्तानि दापयेत् सावित्री रैवतीमिष्टिं कृूष्माण्डमघमर्षणम्
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បើក្នុងរយៈពេលដប់យប់នៃអសុចិតក្រោយមរណៈ មនុស្សម្នាក់ទៅទទួលទានអាហារនៅផ្ទះអ្នកដទៃ គាត់ត្រូវឲ្យធ្វើពិធីសងបាប។ វិធីសងបាបគឺ ការសូត្រសាវិត្រី (Sāvitrī/កាយត្រី), ពិធីរៃវតី (Raivatī), ឥଷ្ដិ (iṣṭi) សម្រាប់ការសម្អាត, មន្តគូស្មាណ្ឌ (Kūṣmāṇḍa), និងបទអឃមರ್ಷណ (Aghamarṣaṇa) ដើម្បីលាងសម្អាតកំហុសនោះ»។
Verse 18
मृतकस्य त्रिरात्रे यः समुद्दिष्टे समश्षुते । सप्त त्रिषवर्णं स्नात्वा पूतो भवति ब्राह्मण:
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ បើព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់បរិភោគអាហារដែលបានឧទ្ទិសពាក់ព័ន្ធនឹងមរណភាព (ក្នុងគ្រួសារដែលមានអសោច) ជាប់គ្នាបីយប់ នោះគាត់នឹងបានសុទ្ធដោយងូតទឹកនៅសន្ធ្យាទាំងបី (ព្រឹក ថ្ងៃត្រង់ និងល្ងាច) រយៈពេលប្រាំពីរថ្ងៃ។ នេះបង្ហាញការយកចិត្តទុកដាក់តាមធម៌ចំពោះសុចរិតភាពពិធីការ និងវិធីសាស្ត្រដែលបានកំណត់សម្រាប់ស្ដារឡើងវិញបន្ទាប់ពីប៉ះពាល់អសុចពីមរណភាព។
Verse 19
सिद्धिमाप्रोति विपुलामापदं चैव नाप्रुयात्
គាត់ទទួលបានសិទ្ធិផលដ៏ធំទូលាយ ហើយមិនធ្លាក់ចូលក្នុងគ្រោះមហន្តរាយឡើយ—នេះជាផលប្រាកដនៃការប្រព្រឹត្តតាមធម៌ដែលបានបង្រៀននៅទីនេះ។
Verse 20
यह प्रायश्रित्त करनेके बाद उसे सिद्धि प्राप्त होती है और वह भारी आपत्तिमें कभी नहीं पड़ता है ।। यस्तु शूद्रे: समश्रीयाद् ब्राह्मणो5प्येक भोजने । अशौचं विधिवत् तस्य शौचमत्र विधीयते
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ បន្ទាប់ពីអនុវត្តព្រាយច្ឆិត្ត (ពិធីសង្រ្គោះបាប) តាមដែលបានកំណត់ មនុស្សម្នាក់បានសុទ្ធ និងទទួលសិទ្ធិផល ហើយមិនធ្លាក់ចូលក្នុងទុក្ខលំបាកធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។ ប៉ុន្តែបើសូម្បីតែព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ក្នុងការចែករំលែកអាហារមួយពេល តាំងខ្លួនស្មើគ្នាជាមួយសូទ្រ (śūdra) នោះអសុចត្រូវបានចាត់ថាកើតឡើងសម្រាប់គាត់; ដូច្នេះ ពិធីសាស្ត្រសម្អាតត្រឹមត្រូវត្រូវបានបញ្ជាក់នៅទីនេះ។
Verse 21
जो ब्राह्मण शूद्रोंके साथ एक पंक्तिमें भोजन कर लेता है, वह अशुद्ध हो जाता है। अतः उनकी शुद्धिके लिये शास्त्रीय विधिके अनुसार यहाँ शौचका विधान है ।।
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ បើសូម្បីតែព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់អង្គុយបរិភោគអាហារជួរដេកតែមួយជាមួយវៃស្យ (vaiśya) នោះគាត់ទទួលរងស្នាមអសុចពិធីការ។ ដោយធ្វើវ្រត/ឌីក្សា (ការប្រកបវិន័យបួស) រយៈពេលបីយប់ គាត់ត្រូវបានដោះលែងពីកំហុសដែលកើតពីអំពើនោះ។ ការបង្រៀននេះបង្ហាញការព្រួយបារម្ភតាមសាស្ត្រ (śāstra) ចំពោះព្រំដែននៃការប្រព្រឹត្ត និងការមានវិន័យសង្រ្គោះបាបដើម្បីស្ដារសុចរិតភាព និងលំដាប់សង្គម-សាសនា។
Verse 22
क्षत्रिय: सह यो5श्रीयाद ब्राह्मणो5प्येकभोजने । आप्लुत: सह वासोभिस्तेन मुच्येत पाप्मना,जो ब्राह्मण क्षत्रियोंके साथ एक पंक्तिमें भोजन करता है, वह वस्त्रोंसहित स्नान करनेसे पापमुक्त होता है
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ សូម្បីតែព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ដែលអង្គុយជួរដេកតែមួយជាមួយក្សត្រីយ (kṣatriya) ហើយចែករំលែកអាហារដូចគ្នា—បើបន្ទាប់មកគាត់ងូតទឹកទាំងសម្លៀកបំពាក់—នោះគាត់បានរួចផុតពីបាប/ទោសដែលកើតឡើងដោយហេតុនោះ។ ការបង្រៀននេះដាក់សុចរិតភាពពិធីការជាវិធីស្ដារលំដាប់សង្គម និងសីលធម៌ បន្ទាប់ពីអំពើលើសព្រំដែននៃការរួមបរិភោគ។
Verse 23
शूद्रस्य तु कुलं हन्ति वैश्यस्य पशुबान्धवान् । क्षत्रियस्य श्रियं हन्ति ब्राह्मणस्य सुवर्चसम्
ភីṣ្មៈពន្យល់ថា កំហុសនៃអាកប្បកិរិយាមិនត្រឹមត្រូវ—ជាពិសេសការបរិភោគ និងការសមាគមដែលផ្ទុយនឹងធម៌ និងភាពបរិសុទ្ធ—ត្រូវបាននិយាយថា ប៉ះពាល់ខុសៗគ្នាតាមស្ថានៈ៖ វាបំផ្លាញវង្សត្រកូលរបស់ស៊ូទ្រៈ បំផ្លាញគោ-សត្វ និងសាច់ញាតិរបស់វៃស្យៈ បំផ្លាញសម្បត្តិរុងរឿងរបស់ក្សត្រិយៈ ហើយបំផ្លាញពន្លឺធម៌ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្អរបស់ប្រាហ្មណៈ។
Verse 24
प्रायश्षित्तं च शान्तिं च जुहुयात् तेन मुच्यते । सावित्री रैवतीमिष्टिं कृूष्माण्डमघमर्षणम्
ភីṣ្មៈបាននិយាយថា៖ «គួរធ្វើពិធីសងបាប (ប្រាយស្ចិត្ត) និងហូមសន្តិ (ការបូជាដើម្បីសន្តិភាព) ដោយធ្វើដូច្នោះ នឹងរួចផុតពីកំហុស។ គួរបូជាពិធី iṣṭi នៃ សាវិត្រី និង រៃវតី ហើយក៏គួរធ្វើពិធី កូṣ្មាណ្ឍ ដែល ‘លុបលាង’ អំពើបាបផងដែរ»។
Verse 25
इसके लिये प्रायश्रित्त और शान्तिहोम करना चाहिये। गायत्री-मन्त्र, रैवत साम, पवित्रेष्टि, कृष्माण्ड अनुवाक् और अघमर्षण मन्त्रका जप भी आवश्यक है ।।
ភីṣ្មៈបាននិយាយថា៖ «មិនគួរបរិភោគអាហារដែលជាចំណីសល់ (ជូត) របស់អ្នកដទៃឡើយ ហើយក៏មិនគួរញ៉ាំរួមគ្នាដោយមានការចែករំលែកសំណល់គ្នាទៅវិញទៅមកដែរ—ច្បាប់នេះមិនមានសង្ស័យទេ។ បន្ទាប់ពីធ្វើប្រាយស្ចិត្តតាមកំណត់រួច គួរអនុវត្តការសម្អាត និងអំពើមង្គល ដូចជា ប៉ះវត្ថុបរិសុទ្ធដូច ហ្គោរោចនា រក្សារាត្រីឲ្យបរិសុទ្ធ និងធ្វើពិធីសម្អាតដូចជា ការងូតទឹក និងវិន័យពាក់ព័ន្ធ»។
Verse 76
अन्नप्रतिग्रहे चैव पायसेक्षुरसे तथा । नरश्रेष्ठ इसी प्रकार धन, वस्त्र, कन्या, अन्न, खीर और ईखके रसका दान ग्रहण करनेपर भी सुवर्ण-दानके समान ही प्रायश्चित्त करे
ភីṣ្មៈបាននិយាយថា៖ «ឱ មនុស្សប្រសើរ! ទោះបីទទួលអំណោយដូចជា ទ្រព្យសម្បត្តិ សម្លៀកបំពាក់ កូនស្រី (ក្នុងអាពាហ៍ពិពាហ៍) អាហារ ខីរ (បាយទឹកដោះគោផ្អែម) និងទឹកអំពៅ ក៏គួរធ្វើប្រាយស្ចិត្តស្មើនឹងអ្វីដែលកំណត់សម្រាប់ការទទួលអំណោយមាសដែរ»។
Verse 136
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि प्रायश्ित्तविधिनाम षट्त्रिंशयधिकशततमो<्ध्याय:
ដូច្នេះ នៅក្នុង «ស្រីមហាភារត» ផ្នែក អនុសាសនបರ್ವ—ក្នុងបរិបទធម៌នៃទាន—បានបញ្ចប់ជំពូកទី ១៣៦ ដែលមានចំណងជើងអំពីវិធីធ្វើប្រាយស្ចិត្ត (នីតិវិធីសងបាប)។
Frequently Asked Questions
The tension lies between established exclusion (Indra’s refusal of Soma access to the Aśvins) and a dharmic claim to equitable ritual participation, resolved through ascetic authority constrained toward communal order rather than personal gain.
Power—whether royal or ascetic—should be used to restore order and restrain excess; the explicit behavioral guideline is to avoid the four decline-producing channels: gambling, hunting-as-addiction, intoxicating drinking, and uncontrolled sexual indulgence.
No explicit phalaśruti formula appears in this excerpt; instead, the closure functions as normative meta-commentary by stating the inevitable ‘kṣaya’ (ruin) resulting from specified vices and recommending their continual avoidance.