Adhyaya 8
សេចក្តីណែនាំបែបនីតិវិធីសម្រាប់ប្រើការសួរចម្លើយដោយបង្ខំ ដើម្បីទទួលបានភស្តុតាងក្នុងបទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈកំណត់ការរំលោភបំពាន ការបំពានសក្ការៈ និងប្រតិកម្មនយោបាយអវិជ្ជមាន។ វាបង្ហាញ “ករមន៍” បែបបង្ខំជាឧបករណ៍រដ្ឋបាលដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រង ដើម្បីឲ្យការកាត់ក្តីមានភាពទុកចិត្តបាន និងការពារចំណូលរដ្ឋ។ វាប្រើអនុគមន៍នីតិ/គំរូច្បាប់ (nikṣepa-apahāra) ដើម្បីធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្រេចមានស្តង់ដារ នៅពេលភស្តុតាងផ្ទាល់មានតិច។ វាស្ថាបនាវិធានការធានាសុចរិតភាព៖ លើកលែងសម្រាប់ស្ត្រីងាយរងគ្រោះ និងការព្យាបាលជំនួសសម្រាប់ព្រាហ្មណ៍។ វាផ្តល់បញ្ជីជាដំណាក់កាលនៃវិធានបង្ខំ ដោយកំណត់ឧបករណ៍ និងចន្លោះពេល ដើម្បីទប់ស្កាត់ភាពចៃដន្យ។ វាពង្រឹង “អង្គកាយ” របស់ព្រះមហាក្សត្រ ដោយធ្វើឲ្យ daṇḍa អាចទាយទុកបាន អាចយល់បាន និងអាចរក្សាបាន—បង្កើនការគោរពអនុវត្ត ដោយមិនបង្កការខឹងសម្បារ។
Sutras
Sutra 1
मुषितसंनिधौ बाह्यानामभ्यन्तराणां च साक्षिणामभिशस्तस्य देशजातिगोत्रनामकर्मसारसहायनिवासाननुयुञ्जीत ॥ कZ_०४.८.०१ ॥
នៅជិតកន្លែងចោរកម្ម ត្រូវសួរចម្លើយជនត្រូវចោទ ដោយអញ្ជើញសាក្សីទាំងខាងក្រៅ និងខាងក្នុង ហើយសួរអំពីតំបន់ដើមកំណើត សហគមន៍/ជាតិ ពូជពង្ស ឈ្មោះ មុខរបរ ទ្រព្យធន/ធនធាន មិត្តរួម/អ្នកជួយ និងទីលំនៅ។
Sutra 2
तांश्चापदेशैः प्रतिसमानयेत् ॥ कZ_०४.८.०२ ॥
ហើយបុគ្គល/សាក្សីទាំងនោះ គួរត្រូវបាននាំមកវិញដោយលេស (ឧ. ការកោះហៅដែលរៀបចំឡើង) ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់គ្នាទៅវិញទៅមក។
Sutra 3
ततः पूर्वस्याह्नः प्रचारं रात्रौ निवासं च (चा) ग्रहणादित्यनुयुञ्जीत ॥ कZ_०४.८.०३ ॥
បន្ទាប់មក គួរសួរចម្លើយគាត់—ចាប់ពីពេលមានការចាប់យក/ហេតុការណ៍—អំពីការធ្វើដំណើរ/សកម្មភាពរបស់គាត់នៅពេលព្រឹកមុន និងទីកន្លែងស្នាក់នៅពេលយប់។
Sutra 4
तस्यापसारप्रतिसंधाने शुद्धः स्यात् अन्यथा कर्मप्राप्तः ॥ कZ_०४.८.०४ ॥
បើការពន្យល់របស់គាត់អាចឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យ និងស្របគ្នាក្នុងការតាមដានការយកចេញ និងការភ្ជាប់ពាក់ព័ន្ធ (ខ្សែសង្វាក់ហេតុការណ៍) នោះគាត់គួរត្រូវបានចាត់ទុកថាស្អាត; បើមិនដូច្នោះទេ គាត់ត្រូវទទួលទោស។
Sutra 5
त्रिरात्रादूर्ध्वमग्राह्यः शङ्कितकः पृच्छाभावादन्यत्रोपकरणदर्शनात् ॥ कZ_०४.८.०५ ॥
អ្នកដែលគ្រាន់តែសង្ស័យ មិនគួរត្រូវបានឃុំខ្លួនលើសពីបីយប់ទេ—នៅពេលគ្មានមូលដ្ឋានសម្រាប់សួរបន្ថែម ហើយឧបករណ៍/ភស្តុតាងត្រូវបានឃើញនៅកន្លែងផ្សេង (មិនពាក់ព័ន្ធនឹងគាត់)។
Sutra 6
अचोरं चोर इत्यभिव्याहरतश्चोरसमो दण्डः चोरं प्रच्छादयतश्च ॥ कZ_०४.८.०६ ॥
អ្នកណាដែលប្រកាសថា អ្នកមិនមែនចោរ គឺជាចោរ នឹងទទួលទោសស្មើនឹងទោសរបស់ចោរ; ដូចគ្នានេះដែរ អ្នកដែលលាក់បាំងចោរ។
Sutra 7
चोरेणाभिशस्तो वैरद्वेषाभ्यामपदिष्टकः शुद्धः स्यात् ॥ कZ_०४.८.०७ ॥
បុគ្គលដែលត្រូវចោរចោទប្រកាន់—បើការចោទប្រកាន់នោះកើតពីសត្រូវភាព ឬការស្អប់ខ្ពើម—ត្រូវចាត់ទុកថាបានស្អាត (គ្មានទោស)។
Sutra 8
शुद्धं परिवासयतः पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०४.८.०८ ॥
ចំពោះអ្នកដែលដាក់អ្នកបានស្អាត (គ្មានទោស) ឲ្យនៅក្រោមការឃុំឃាំង/ការបណ្តេញឲ្យនៅដាច់ដោយឡែក ត្រូវអនុវត្តទណ្ឌកម្ម sāhasa ថ្នាក់ទីមួយ (ទាបបំផុត)។
Sutra 9
शङ्कानिष्पन्नमुपकरणमन्त्रिसहायरूपवैयावृत्यकरान्निष्पादयेत् ॥ कZ_०४.८.०९ ॥
ដោយផ្អែកលើសង្ស័យដែលកើតឡើង គាត់គួររៀបចំមធ្យោបាយចាំបាច់៖ ឧបករណ៍/សម្ភារៈ ទីប្រឹក្សា ជំនួយការ ការបន្លំរូបរាង/ការក្លែងខ្លួន និងអ្នកបម្រើប្រតិបត្តិ (កម្មករវាល)។
Sutra 10
कर्मणश्च प्रदेशद्रव्यादानांशविभागैः प्रतिसमानयेत् ॥ कZ_०४.८.१० ॥
គាត់គួរត្រួតពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយប្រៀបធៀប (គណនី) តាមរយៈការងារ/សកម្មភាពដែលពាក់ព័ន្ធ ទីកន្លែង ការយក/ការដោះដូរទំនិញ និងការបែងចែកភាគហ៊ុន។
Sutra 11
एतेषां कारणानामनभिसंधाने विप्रलपन्तमचोरं विद्यात् ॥ कZ_०४.८.११ ॥
បើគ្មានមូលហេតុទាំងនេះ (ដែលបង្ហាញទោស) ហើយមនុស្សម្នាក់និយាយរញ៉េរញ៉ៃ ឬផ្ទុយគ្នា នោះគួរយល់ថាគេមិនមែនជាចោរទេ (មានន័យថាមិនមានទោសលួច)។
Sutra 12
दृश्यते ह्यचोरोऽपि चोरमार्गे यदृच्छया संनिपाते चोरवेषशस्त्रभाण्डसामान्येन गृह्यमाणश्चोरभाण्डस्योपवासेन वा यथाणिमाण्डव्यः कर्मक्लेशभयादचोरः चोरोऽस्मि इति ब्रुवाणः ॥ कZ_०४.८.१२ ॥
ព្រោះគេឃើញថា សូម្បីតែមនុស្សសុចរិតមិនមែនចោរ ក៏អាចដោយចៃដន្យត្រូវចាប់បាននៅលើផ្លូវចោរ ឬក្នុងការជួបជុំដោយចៃដន្យ ហើយត្រូវគេចាប់យក ព្រោះសម្លៀកបំពាក់ អាវុធ ឬទំនិញរបស់គាត់ស្រដៀងនឹងរបស់ចោរ; ឬក្រោមសម្ពាធនៃការខ្វះខាត/ការអត់ឃ្លាន ដូចជា អាណិមាណ្ឌវ្យៈ មនុស្សសុចរិតម្នាក់—ដោយភ័យខ្លាចទុក្ខលំបាកនៃការងារបង្ខំ—អាចនិយាយថា «ខ្ញុំជាចោរ»។
Sutra 13
तस्मात्समाप्तकरणं नियमयेत् ॥ कZ_०४.८.१३ ॥
ដូច្នេះ អាជ្ញាធរគួរតែដាក់វិន័យ និងគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការនូវការបញ្ចប់/បិទបញ្ចប់នៃនីតិវិធី។
Sutra 14
मन्दापराधं बालं वृद्धं व्याधितं मत्तमुन्मत्तं क्षुत्पिपासाध्वक्लान्तमत्याशितमामकाशितं दुर्बलं वा न कर्म कारयेत् ॥ कZ_०४.८.१४ ॥
មិនគួរបង្ខំឲ្យធ្វើការងារ (ជាវិធានទណ្ឌកម្ម ឬស៊ើបអង្កេត) ចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្តកំហុសតិចតួច កុមារ មនុស្សចាស់ អ្នកឈឺ អ្នកស្រវឹង អ្នកឆ្កួត អ្នកនឿយហត់ដោយសារអត់ឃ្លាន ស្រេកទឹក ឬធ្វើដំណើរ អ្នកដែលញ៉ាំច្រើនពេក អ្នកដែលមិនទាន់រំលាយអាហារ ឬអ្នកខ្សោយណាមួយ។
Sutra 15
तुल्य शीलपुंश्चलीप्रापाविककथावकाशभोजनदातृभिरपसर्पयेत् ॥ कZ_०४.८.१५ ॥
គាត់គួរឲ្យ (ជនសង្ស័យ) ត្រូវបានទាក់ទាញឲ្យចេញមក/ចូលទៅជិតដោយសម្ងាត់ តាមរយៈមនុស្សដែលមានទម្លាប់ស្រដៀងគ្នា—ដូចជា ស្ត្រីប្រព្រឹត្តអសីលធម៌ អ្នករកស៊ីស្រា អ្នកនិទានរឿង/អ្នកបង្កការជជែកលេង អ្នកផ្តល់ឱកាស និងអ្នកផ្តល់អាហារ (គឺជាចំណុចទំនាក់ទំនងធម្មតាសម្រាប់បណ្ដាលឲ្យបង្ហាញខ្លួន ឬដាក់អន្ទាក់)។
Sutra 16
एवमतिसंदध्यात् यथा वा निक्षेपापहारे व्याख्यातम् ॥ कZ_०४.८.१६ ॥
ដូច្នេះ គាត់គួររៀបចំ/សម្របសម្រួលរឿងរ៉ាវដោយប្រុងប្រយ័ត្ន—ឬដូចដែលបានពន្យល់ក្នុងករណីលួច/បន្លំយកប្រាក់បញ្ញើ។
Sutra 17
आप्तदोषं कर्म कारयेत् न त्वेव स्त्रियं गर्भिणीं सूतिकां वा मासावरप्रजाताम् ॥ कZ_०४.८.१७ ॥
គួរតែបង្ខំឲ្យធ្វើការងារតែពេលបានបញ្ជាក់ថាមានកំហុសប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមិនត្រូវដាក់លើស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ ស្ត្រីកំពុងសម្រាកក្រោយសម្រាលកូន ឬស្ត្រីដែលទើបសម្រាលកូនមិនទាន់គ្រប់មួយខែឡើយ។
Sutra 18
स्त्रियास्त्वर्धकर्म वाक्यानुयोगो वा ॥ कZ_०४.८.१८ ॥
ចំពោះស្ត្រី គួរដាក់ការងារត្រឹមពាក់កណ្តាល ឬមិនដាក់ការងារឡើយ ដោយប្រើតែការសួរពាក្យសម្តីប៉ុណ្ណោះ (ជំនួសវិធានការខ្លាំងជាងនេះ)។
Sutra 19
ब्राह्मणस्य सत्त्रिपरिग्रहः श्रुतवतस्तपस्विनश्च ॥ कZ_०४.८.१९ ॥
ចំពោះព្រាហ្មណ៍ ហើយដូចគ្នានេះចំពោះអ្នកមានចំណេះដឹង និងអ្នកបួស គឺអនុញ្ញាតតែការយក/ការថែទាំប្រភេទ «សត្រី» ប៉ុណ្ណោះ (មានន័យថា ការគាំទ្រឬការយកតាមទម្លាប់ដែលមានកម្រិត)។
Sutra 20
तस्यातिक्रम उत्तमो दण्डः कर्तुः कारयितुश्च कर्मणा व्यापादनेन च ॥ कZ_०४.८.२० ॥
ការរំលោភលើកំហិតនោះ នាំឲ្យទទួលទណ្ឌកម្មខ្ពស់បំផុត—ទាំងចំពោះអ្នកប្រព្រឹត្ត និងអ្នកបញ្ជា/បង្កឲ្យប្រព្រឹត្ត; ហើយក៏ត្រូវទទួលខុសត្រូវផងដែរ ចំពោះការរងរបួស ឬការស្លាប់ដែលកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលប្រព្រឹត្តការនោះ។
Sutra 21
व्यावहारिकं कर्मचतुष्कं षड्दण्डाः सप्त कशाः द्वाव् उपरिनिबन्धौ उदकनालिका च ॥ कZ_०४.८.२१ ॥
សម្រាប់សំណុំទណ្ឌកម្មរាងកាយតាមតុលាការស្តង់ដារចំនួនបួន៖ វាយដោយឈើចំនួនប្រាំមួយដង, វាយដោយរំពាត់ចំនួនប្រាំពីរដង, ចងក្រងខាងលើពីរដង (ការរឹតបន្តឹង), និងបំពង់ទឹក (ទារុណកម្មចាក់ទឹក) ត្រូវបានកំណត់។
Sutra 22
परं पापकर्मणां नव वेत्रलताः द्वादश कशाः द्वाव् ऊरुवेष्टौ विंशतिर्नक्तमाललताः द्वात्रिंशत्तलाः द्वौ वृश्चिकबन्धौ उल्लंबने च द्वे सूची हस्तस्य यवागूपीतस्य एकपर्वदहनमङ्गुल्याः स्नेहपीतस्य प्रतापनमेकमहः शिशिररात्रौ बल्बजाग्रशय्या च ॥ कZ_०४.८.२२ ॥
For more grievous crimes: nine strokes with a rattan/creeper cane; twelve lashes; two thigh-bindings; twenty strokes with naktamāla-rod/creeper; thirty-two palm-strikes; two ‘scorpion-binds’; suspension with two needles; burning one joint of a finger for one fed on gruel; one-day heating/torment for one who has drunk oil; and a bed of balbaja-grass on a cold night.
Sutra 23
इत्यष्टादशकं कर्म ॥ कZ_०४.८.२३ ॥
Thus, the set comprises eighteen punitive acts/measures.
Sutra 24
तस्योपकरणं प्रमाणं प्रहरणं प्रधरणमवधारणं च खरपट्टादागमयेत् ॥ कZ_०४.८.२४ ॥
The equipment for it—its specification (measure), striking implement, bindings, and restraints—shall be procured according to the prescribed standard (kharapaṭṭa and the like).
Sutra 25
दिवसान्तरमेकैकं च कर्म कारयेत् ॥ कZ_०४.८.२५ ॥
He shall have each punitive act carried out one at a time, with a day’s interval between them.
Sutra 26
पूर्वकृतापदानं प्रतिज्ञायापहरन्तमेकदेशदृष्टद्रव्यं कर्मणा रूपेण वा गृहीतं राजकोशमवस्तृणन्तं कर्मवध्यं वा राजवचनात्समस्तं व्यस्तमभ्यस्तं वा कर्म कारयेत् ॥ कZ_०४.८.२६ ॥
If a person, after having pledged prior restitution/settlement, again misappropriates; or if property is found only in part; or if one (already) apprehended by deed or by identification continues to plunder the royal treasury; or if one is liable to corporal punishment—then, by the king’s order, the punishments may be applied in full, separately, or repeatedly, as appropriate.
Sutra 27
सर्वापराधेष्वपीडनीयो ब्राह्मणः ॥ कZ_०४.८.२७ ॥
ព្រាហ្មណ៍មិនត្រូវបានដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការឈឺចាប់លើរាងកាយ ឬការធ្វើទារុណកម្មទេ ទោះបីជាករណីបទល្មើសគ្រប់ប្រភេទក៏ដោយ។
Sutra 28
तस्याभिशस्ताङ्को ललाटे स्याद्व्यवहारपतनाय स्तेयो श्वा मनुष्यवधे कबन्धः गुरुतल्पे भगं सुरापाने मद्यध्वजः ॥ कZ_०४.८.२८ ॥
សម្រាប់គាត់ (ព្រាហ្មណ៍ដែលប្រព្រឹត្តបទល្មើស) ត្រូវធ្វើស្នាមស្តីបន្ទោសលើថ្ងាស ដើម្បីឲ្យបាត់បង់សិទ្ធិស៊ីវិល៖ លួច—សត្វឆ្កែ; សម្លាប់មនុស្ស—សាកដងខ្លួនគ្មានក្បាល; រំលោភគ្រែគ្រូ—អវយវៈភេទស្ត្រី; ផឹកស្រា—ទង់ស្រា។
Sutra 29
कुर्यान्निर्विषयं राजा वासयेदाकरेषु वा ॥ कZ_०४.८.२९च्द् ॥
ព្រះរាជាត្រូវធ្វើឲ្យគាត់គ្មានដីធ្លី/និរទេស ឬមិនដូច្នោះទេ ឲ្យគាត់រស់នៅក្នុងអណ្តូងរ៉ែ។
Frequently Asked Questions
Predictable, bounded coercion improves conviction accuracy, reduces wrongful harm, protects vulnerable groups, and preserves social legitimacy—thereby stabilizing revenue (kośa), lowering crime, and sustaining public trust in royal justice.
For offenders: graded ‘karman’ up to severe measures for grave sins; treasury-defrauders and those caught with incriminating proof may be subjected to the full set (samasta/vyasta/abhyasta) by royal order. For brāhmaṇas: no physical torment (apīḍanīya), but branding marks on the forehead according to offense and then banishment (nirviṣaya) or relegation to mines (ākara).