Adhyaya 77: Measurements of Mount Meru, the Boundary Mountains, and the Four Directional Great Trees

Verse 1

रुद्र उवाच । यदेतत् कर्णिकामूलं मेरोर् मध्यं प्रकीर्तितम् । तद् योजनसहस्राणि संख्यया मानतः स्मृतम् ॥ ७७.१ ॥

ルドラは言った。「メル山（Meru）の中央域、すなわち『カルニカー（karṇikā）の根』と宣言されるものは、数による尺度において、一千ヨージャナに及ぶと伝えられている。」

Verse 2

चत्वारिंशत् तथा चाष्टौ सहस्राणि तु मण्डलैः । शैलराजस्य तत्तत्र मेरुमूलमिति स्मृतम् ॥ ७७.२ ॥

マンダラ（maṇḍala）という円形の区分によって量ると、四万八千（単位）がある。そこは山々の王に属する地であり、伝承により「メール（須弥）の根」として記憶される。

Verse 3

तेषां गिरिसहस्राणामनेकानां महोच्छ्रयः । दिगष्टौ च पुनस्तस्य मर्यादापर्वताः शुभाः ॥ ७७.३ ॥

それら数多の千の山々のうち、その高みはきわめて偉大である。さらに八方には、境界を定める吉祥なる「境界の山々」があり、その限界を示す。

Verse 4

जठरो देवकूटश्च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ । पूर्वपश्चायतावेतावर्णवान्तरव्यवस्थितौ । मर्यादापर्वतान् एतानष्टानाहुर्मनीषिणः ॥ ७७.४ ॥

東方にはジャタラ（Jaṭhara）とデーヴァクータ（Devakūṭa）の二山がある。この二山は東から西へと延び、諸海の間に位置する。賢者たちはこの八つを「境界の山」（maryādā-parvata）と説く。

Verse 5

योऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रोक्तः कनकपर्वतः । विष्कम्भांस्तस्य वक्ष्यामि शृणुध्वं गदतस्तु तान् ॥ ७७.५ ॥

おお、二度生まれし者のうち最勝なる者たちよ。「黄金の山」と説かれたそのメール（須弥）について、今その幅（寸法）を語ろう。わたしが述べるのを聴け。

Verse 6

महापादास्तु चत्वारो मेरोरथ चतुर्दिशम् । यैर्न चचाल विष्टब्धा सप्तद्वीपवती मही ॥ ७७.६ ॥

今、メール（須弥）には四方へと延びる四つの大いなる支えがある。それらに堅く支えられて、七つの大陸を有する大地は動かなかった。

Verse 7

दशयोजनसाहस्रं व्यायामस्तेषु शङ्क्यते । तिर्यगूर्ध्वं च रचिता हरितालतटैर्वृताः ॥ ७७.७ ॥

そのうち、その広がりは一万ヨージャナと数えられる。彼らは横にも縦にも造られ、ハリターラ（黄雌黄に似た黄色の鉱質）の岸辺によって囲まれている。

Verse 8

मनःशिलादरीभिश्च सुवर्णमणिचित्रिताः । अनेकसिद्धभवनैः क्रीडास्थानैश्च सुप्रभाः ॥ ७७.८ ॥

また、マナッシラー（赤色の雌黄）の谷で飾られ、黄金と宝珠によって彩られている。多くのシッダ（成就者）の住処と遊楽の地を備え、彼らは壮麗な光輝を放つ。

Verse 9

पूर्वेण मन्दरस्तस्य दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्थितः ॥ ७७.९ ॥

その東にはマンダラがあり、南にはガンダマーダナがある。西の側にはヴィプラ、北にはスパールシュヴァがそこに位置する。

Verse 10

तेषां शृङ्गेषु चत्वारो महावृक्षाः प्रतिष्ठिताः । देवदैत्याप्सरोभिश्च सेविता गुणसंचयैः ॥ ७७.१० ॥

それらの峰々には、四本の大樹が स्थापित（安立）されている。 देव（神々）、ダイティヤ、アプサラスにより仕えられ—諸徳を積み備えた樹々である。

Verse 11

मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे कदम्बो नाम पादपः । प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश्चैत्यपादपः ॥ ७७.११ ॥

マンダラ山の峰には、カダンバと名づけられた樹がある。長く広がる枝がその頂冠を成し、このカダンバはチャイティヤ樹（caitya-tree）—聖なる記念・祠域に結びつく樹—として尊ばれる。

Verse 12

महाकुम्भप्रमाणेश्च पुष्पैर्विकचकेसरैः । महागन्धबनोञ्ञैश्च शोभितः सर्वकालजैः ॥ ७७.१२ ॥

それは大水瓶（マハー・クンバ）ほどの大きさで、花糸がすっかり開いた花々により飾られ、さらにこの上なく芳香に満ちて心地よい林叢によって荘厳され、四季いずれにも生ずる草木によって常に美しい。

Verse 13

समासेन परिवृतो भुवनैर्भूतभावनैः । सहस्रमधिकं सोऽथ गन्धेनापूरयन् दिशः ॥ ७७.१३ ॥

要するに、それは衆生を養う諸世界に取り囲まれており、ついで—千を超える（量・広がりにおいて）—香気をもって十方を満たした。

Verse 14

भद्राश्वो नाम वृक्षोऽयं वर्षाद्रेः केतुसंभवः । कीर्तिमान् रूपवान् श्रीमान् महापादपपादपः । यत्र साक्षाद्धृषीकेशः सिद्धसङ्घैर्निषेव्यते ॥ ७७.१४ ॥

これは「バドラ―シュヴァ（Bhadrāśva）」と名づけられた樹であり、雨山ヴァルシャードリ（Varṣādri）のケートゥ（Ketu）より生じた。名高く、姿麗しく、吉祥に輝く—力強い枝を備えた大樹である。そこではフリシーケーシャ（Hṛṣīkeśa）が、シッダ（Siddha）たちの集会によって直に奉仕される。

Verse 15

तस्य भद्रकदम्बस्य तथाश्ववदनो हरिः । प्राप्तवांश्चामरश्रेष्ठः स हि सानुं पुनः पुनः ॥ ७७.१५ ॥

そしてその吉祥なるカダンバ樹のために、ハリ（Hari）—馬の顔のごとき面貌をもって—その斜面へと幾度も幾度も到った。まことに彼は不死者の中の最勝者である。

Verse 16

तेन चालोकितं वर्षं सर्वद्विपदनायकाः । यस्य नाम्ना समाख्यातो भद्राश्वेति न संशयः ॥ ७७.१६ ॥

彼によってその地方（ヴァルシャ）が見定められ、二足の者（すなわち人間）のあらゆる指導者の間に知られた。まさに彼の名によって「バドラ―シュヴァ」と称されるのであり、疑いはない。

Verse 17

दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविते । जम्बूः सद्यः पुष्पफलाः महाशाखोपशोभिता ॥ ७७.१७ ॥

南方の山の頂にも—まるで諸天に奉仕されるかのように—ジャンブー樹が立ち、花と実とを同時に結び、大いなる枝々により荘厳されている。

Verse 18

तस्याः ह्यतिप्रमाणानि स्वादूनि च मृदूनि च । फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति गिरिमूर्धनि ॥ ७७.१८ ॥

まことにその果実は、はなはだ大きく、甘く柔らかで、甘露に似て、山の頂へと落ちる。

Verse 19

तस्माद् गिरिवरश्रेष्ठात् फलप्रस्यन्दवाहिनी । दिव्या जाम्बूनदी नाम प्रवृत्ता मधुवाहिनी ॥ ७७.१९ ॥

その最勝の山より、果実の滴りを運ぶ流れが湧き出で、名をジャーンブーナディーという天なる河が、蜜のごとく流れ出した。

Verse 20

तत्र जाम्बूनदं नाम सुवर्णमनलप्रभम् । देवालङ्कारमतुलमुत्पन्नं पापनाशनम् ॥ ७७.२० ॥

そこに「ジャーンブーナダ」と名づけられる黄金が、火のごとく輝いて生じた。これは諸天の比類なき荘厳具であり、罪を滅すると説かれる。

Verse 21

देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसगुह्यकाः । पपुस्तदमृतप्रख्यं मधु जम्बूफलस्रवम् ॥ ७७.२१ ॥

デーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、ヤクシャ、ラークシャサ、グヒャカらは、ジャンブーの果より流れ出る、甘露に等しいと名高い蜜の酒を飲んだ。

Verse 22

सा केतुर्दक्षिणे वर्षे जम्बूलोकेषु विश्रुता । यस्या नाम्ना समाख्याता जम्बूद्वीपेति मानवैः ॥ ७७.२२ ॥

その地は南方の区分において「ケートゥ（Ketu）」として名高く、ジャンブーの諸世界に広く知られる。人々はその名により、これを「ジャンブード्वीパ（Jambūdvīpa）」と称する。

Verse 23

विपुलस्य च शैलस्य दक्षिणेन महात्मनः । जातः शृङ्गेति सुमहानश्वत्थश्चेति पादपः ॥ ७७.२३ ॥

大いなる魂をもつヴィプラ山（Vipula）の南に、きわめて巨大なアシュヴァッタ樹（aśvattha）が生じ、「シュリンガ（Śṛṅga）」と名づけられた。

Verse 24

महोच्छ्रायो महास्कन्धो नैकसत्त्वगुणालयः | कुम्भप्रमाणै रुचिरैः फलैः सर्वर्त्तुकैः शुभैः || ७७.२४ ||

その樹はきわめて高く、幹も大きく、多くの生類と諸徳の宿るところである。水壺ほどに大きく麗しい吉祥の果実を、四季を通じて結ぶ。

Verse 25

स केतुः केतुमालानां देवगन्धर्वसेवितः । केतुमालेति विख्यातो नाम्ना तत्र प्रकीर्तितः । तन्निबोधत विप्रेन्द्रा निरुक्तं नामकर्मणः ॥ ७७.२५ ॥

そのケートゥはケートゥマーラに結びつき、デーヴァとガンダルヴァに仕えられて、そこでは「ケートゥマーラ（Ketumāla）」の名で称えられる。いま、婆羅門の最勝者たちよ、その名とその働きに関わる語源的説明を理解せよ。

Verse 26

क्षीरोदमथने वृत्ते माला स्कन्धे निवेशिताः । इन्द्रेण चैत्यकेतोस्तु केतुमालस्ततः स्मृतः । तेन तच्छिह्नितं वर्षं केतुमालेति विश्रुतम् ॥ ७७.२६ ॥

乳海（クシーローダ, Kṣīroda）の攪拌が成就したとき、花鬘（マーラー）がその肩に置かれた。そこでインドラはチャイティヤケートゥ（Caityaketu）を「ケートゥマーラ（Ketumāla）」として想起し、ゆえにその徴によって標されたその国土（ヴァルシャ）は「ケートゥマーラ」として名高くなった。

Verse 27

सुपार्श्वस्योत्तरे शृङ्गे वटो नाम महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो यस्त्रियोजनमण्डलः ॥ ७७.२७ ॥

スパールシュヴァの北の峰には、ヴァタと名づけられた大樹がある。すなわちニャグローダ（バンヤン）で、幹は広大にして、その周囲は三ヨージャナに及ぶ。

Verse 28

माल्यदामकलापैश्च विविधैस्तु समन्ततः । शाखाभिर्लम्बमानाभिः शोभितः सिद्धसेवितः ॥ ७७.२८ ॥

種々の花鬘と花輪の飾りが四方にめぐらされ、垂れ下がる枝によっていよいよ美しく、シッダたちに仕えられ敬われている。

Verse 29

प्रलम्बकुम्भसदृशैर्हेमवर्णैः फलैः सदा । स ह्युत्तरकुरूणां तु केतुवृक्षः प्रकाशते ॥ ७७.२९ ॥

常に黄金色で、垂れ下がる壺のような果実を結び、その「旗標の樹」（ケートゥ・ヴリクシャ）はウッタラクルの国に現れると説かれる。

Verse 30

सनत्कुमारावरजाः मानसाः ब्रह्मणः सुताः । सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ॥ ७७.३० ॥

そこには、サナトクマーラの弟たる、ブラフマーの意生の子が七人いた。彼らは大いなる福徳を備え、「クラヴァ」として名高い。

Verse 31

तत्र स्थिरगतैर्ज्ञानैर्विरजस्कैर्महात्मभिः । अक्षयः क्षयपर्यन्तो लोकः प्रोक्तः सनातनः ॥ ७७.३१ ॥

そこでは、知が堅固に定まり、塵垢（欲染）を離れた大いなる魂によって、常住の世界が説かれる――不滅でありながら、しかも大壊（溶解）の境界にまで及ぶ。

Verse 32

तेषां नामाङ्कितं वर्षं सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तरा: कुरवः सदा ॥ ७७.३२ ॥

そのヴァルシャ（国土）は、七人の大魂の名によって標されている。北方のクル族は、天界においてもこの人間界においても、常に名高い。