Adhyaya 207: Section on the ‘Person’ who Entices Beings within the Cycle of Rebirth

Verse 1

अथ संसारचक्रपुरुषविलोभनप्रकरणम् ॥ ऋषिपुत्र उवाच ॥ इदमन्यन्महाभागान्नारदात्कलहप्रियात् ॥ श्रुतं विप्रा यथा तत्र यमस्य सदसि स्वयम् ॥

ここに「輪廻の輪を惑わす（人を魅了する）者」の章が始まる。リシの子は言った。「論争を好むナーラダより、幸いなる者たちよ、私は別の話を聞いた。すなわち、それがまさにヤマの सभा（集会）においてどのように起こったかである。」

Verse 2

तथा च पृच्छतस्तस्य पुरावृत्तं महात्मनः ॥ आख्यानं कथयामास यदुक्तं चित्रभानुना ॥

そして問われると、彼はその大いなる魂に関する往昔の出来事を語った――チトラバーヌが述べたとおりの物語を。

Verse 3

यथा च जनको राजा कामान्दिव्यानवाप्तवान् ॥ तत्सर्वं कथयिष्यामि श्रूयतां मुनिसत्तमाः ॥

また、ジャナカ王がいかにして天上の享楽を得たか――そのすべてを私は語ろう。聞け、聖仙の中の最勝者たちよ。

Verse 4

अयं तत्र महातेजा नारदो मुनिसत्तमः ॥ धर्मराजसभां प्राप्तस्तपसा द्योतितप्रभः ॥

そこに、偉大な威光を備えたナーラダ、聖仙の最勝者が、ダルマラージャの सभा（集会）に到来した。苦行（タパス）の力により、その光輝はいよいよ明らかであった。

Verse 5

तत्र राजाऽथ वेगेन तं दृष्ट्वा स्वयमागतं ॥ अर्चयित्वा यथान्यायं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् ॥

すると王は、彼が自ら来たのを見て急ぎ近づき、法にかなって礼拝し、さらにプラダクシナー（右繞の巡礼）を行った。

Verse 6

उवाच च महातेजाः सूर्यपुत्रः प्रतापवान् ॥ स्वागतम् ते द्विजश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि नारद ॥

すると、威光に満ち勇猛なる太陽の子は語った。「ようこそ来られた、最勝の二度生まれよ。幸いにも汝は到来した、ナーラダよ。」

Verse 7

सर्वज्ञः सर्वदर्शीं च सर्वधर्मविदां वरः ॥ गान्धर्वस्येतिहासस्य विज्ञाता त्वं महामुने ॥

「汝は全知にして全てを見通す者、あらゆるダルマを知る者の中の第一である。大牟尼よ、汝はガンダルヴァの伝承と歴史をも知る者である。」

Verse 8

वयं पूताश्च मेध्याश्च त्वां दृष्ट्वा ह्यागतं विभो ॥ अयं देशः पुनः पूतः सर्वतो मुनिसत्तम ॥

「汝の来臨を拝することで、力ある御方よ、我らは清められ、聖なる行いに相応しくなる。この地もまた四方ことごとく再び清浄となる、最勝の仙人よ。」

Verse 9

यत्कार्यं येन वा कार्यं यद्वै मनसि वर्तते ॥ प्रब्रूहि भगवन्नाशु यच्चान्यत्किंचिदुत्तमम् ॥

「いかなる用向きであれ、誰によって成されるべきか、また汝の心にあることを、尊き御方よ、速やかに告げよ。さらに他の最上の言葉があれば、それも述べよ。」

Verse 10

इति धर्मवचः श्रुत्वा नारदः प्राह धर्मवित् ॥ अहं ते कथयिष्यामि यत्पृष्टं संशयास्पदम् ॥

このダルマの言葉を聞いて、ダルマに通じたナーラダは言った。「問われたこと、疑いの生ずるその事柄を、汝に語ろう。」

Verse 11

नारद उवाच ॥ भवान् पाता च गोप्ता च नेता धर्मस्य नित्यशः ॥ सत्येन तपसा क्षान्त्या धैर्येण च न संशयः ॥

ナーラダは言った。「あなたは常にダルマの守護者・護り手・導き手である。真実、苦行（タパス）、忍耐、そして不動の堅固さによって——疑いはない。」

Verse 12

भावज्ञश्च कृतज्ञश्च त्वदन्यो न हि विद्यते ॥ संशयं सुमहत्प्राप्तस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥

「人の意を知り、しかも恩を忘れぬ者は、あなた以外に見いだされない。私は非常に大きな疑いに陥った。ゆえに説き明かしてください、善き誓いを保つお方よ。」

Verse 13

अमरत्वं कथं याति व्रतेन नियमेन च ॥ केन वा दानधर्मेण तपसा वा सुरोत्तम ॥

「誓願と戒律の遵守によって、いかにして不死に至るのでしょうか。あるいは、いかなる布施のダルマ、またはいかなる苦行（タパス）によってでしょうか。神々の中の最勝者よ。」

Verse 14

अतुलां च श्रियं लोके कीर्तिं च सुमहत्फलम् ॥ लभन्ते शाश्वतं स्थानं दुर्लभं विगतज्वराः ॥

「（いかなる手段で）この世において比類なき繁栄と、果報きわめて大なる名声を得るのでしょうか。（いかなる手段で）得難き永遠の境地に至り、苦悩を離れるのでしょうか。」

Verse 15

केन गच्छन्ति नरकं पापिष्ठं लोकगर्हणम् ॥ सर्वमाख्याहि तत्त्वेन परं कौतूहलं हि मे ॥

「いかなる（行い）によって人々は地獄へ赴くのでしょうか——最も罪深く、世に非難されるところへ。真実に即してすべてを語ってください。私には大いなる探究心が起こったのです。」

Verse 16

यम उवाच ॥ गच्छन्ति हि नराः घोराः बहवोऽधर्मनिर्मितम् ॥ बन्धान्श्च सुबहूंस्तत्र प्राप्नुवन्ति तपोधन ॥

ヤマは言った。「まことに、多くの恐るべき者どもは、不法（アダルマ）より生じたその界へ赴く。そこで、苦行の宝よ、彼らは多くの縛めと懲罰の拘束を受ける。」

Verse 17

विस्तरेण तु तत्सर्वं ब्रवीमि मुनिसत्तम ॥ श्रूयतां तन्महाभाग श्रुत्वा चैवोपधारय ॥

しかし私はそれらすべてを詳しく語ろう、聖仙の最上よ。聞くがよい、幸いなる者よ。聞き終えたなら、よく心に留めて熟考せよ。

Verse 18

नाग्निचिन्नरकं याति न पुत्री न च भूमिदः ॥ शूरश्च शतवर्षी च वेदानां चैव पारगः ॥

聖火を守り立てる者は地獄に行かない。娘を持つ者も、土地を施す者も同様である。また、勇士、百年を生きた者、そしてヴェーダを究めた者も（そこへは行かない）。

Verse 19

अहिंसका न गच्छन्ति ब्रह्मचर्यव्यवस्थिताः ॥ पतिव्रता दानवन्तो द्विजभक्ताश्च ये नराः ॥

不殺生の者はそこへ行かず、梵行（ブラフマチャリヤ）の戒に堅く住する者も行かない。配偶者に貞節な者、布施に富む者、そして二度生まれ（ドヴィジャ）を敬う者—そのような人々はそこへ行かない。

Verse 20

स्वदारनिरताः दान्ताः परदारविवर्जकाः ॥ सर्वभूतात्मभूताश्च सर्वभूतानुकम्पकाः ॥

自らの配偶者に専心し、自制し、他人の配偶者を避け、自己を一切衆生に遍在するものとして観じ、すべての衆生に憐れみを抱く者—そのような人々はそこへ行かない。

Verse 21

न गच्छन्ति तु तं देशं पापिष्ठं तमसावृतम् ॥ यातनास्थानसंपूर्णं हाहाकारभयाकुलम् ॥

彼らはその地には赴かない――最も罪深く闇に覆われ、責め苦の処に満ち、嘆きと恐怖の叫びに翻弄されるところへは。

Verse 22

ज्ञानवन्तो द्विजा ये च ये च विद्यां पराङ्गताः ॥ उदासीना न गच्छन्ति स्वाम्यर्थे च हता नराः ॥

知恵ある二度生まれ（ドヴィジャ）と学問において卓越に達した者はそこへ行かない。離欲して執着なき者も行かず、また主君のため忠誠の奉仕において討たれた人々も行かない。

Verse 23

न गच्छन्त्यत्र दातारः सर्वभूतहिते रताः ॥ शुश्रूषका मातृपित्रोर्न गच्छन्ति च ये नराः ॥

そこへは、あらゆる生きとし生けるものの福祉を喜びとする施与者は行かない。母と父に懇ろに仕える者たちもまた行かない。

Verse 24

तिलान् गां च हिरण्यं च पृथिवीं चापि शाश्वतीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति न गच्छन्ति न संशयः ॥

ブラーフマナたちに胡麻、牛、黄金、さらに永く保たれる土地を施す者は、その地へは行かない――疑いはない。

Verse 25

यथोक्तं यजमानाश्च सत्रयाजिन एव च ॥ चातुर्मास्यकरा ये च ये द्विजा आहिताग्नयः ॥

また、規定どおりに祭式を行う祭主たち、サトラ祭を修する者たち、チャートゥルマーシャの儀礼を行う者たち、そして聖火を安置した二度生まれ（ドヴィジャ）たち――そのような人々もまたそこへは行かない。

Verse 26

गुरुचित्तानुपालाश्च कृतिनो मौनयन्त्रिताः ॥ नित्यस्वाध्यायिनो दान्ताः सदा सभ्याश्च ये नराः

師の御心に従い、行いを律し、沈黙によって制し、常に自ら学び、自己を調御し、つねに礼節を備える人々は—

Verse 27

मां न पश्यन्ति ते चैव स्वात्मभावेन भाविताः ॥ अपर्वमैथुना ये च न गच्छन्ति जितेन्द्रियाः

—彼らは我を見ない（すなわち閻魔の直接の支配に入らない）。自らの本性のあり方によって形づくられているからである。また、諸根を制し、非時に交合せぬ者も、その境地へは赴かない。

Verse 28

न गच्छन्ति हि तद्दोरं यत्र ते पापकर्मिणः

まことに彼らは、罪業をなす者たちが赴くあの恐るべき場所へは行かない。

Verse 29

नारद उवाच ॥ किं दानं श्रेय आहोस्वित्पात्रेण फलमुच्यते ॥ किं वा कर्म महत्कृत्वा स्वर्गलोके महीयते

ナーラダは言った。「いかなる布施が最も勝れた善となるのか。布施の果は受ける器により定まると言われるのか。あるいは、いかなる大いなる行いによって天界において尊ばれるのか。」

Verse 30

रूपं वा धनधान्यं वा ह्यायुश्च कुलमेव वा ॥ प्राप्यते येन दानेन तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

また、美貌であれ、財と穀物であれ、長寿であれ、あるいは高貴な家柄であれ—いかなる布施によってそれらは得られるのか。善き誓いを守る御方よ、それを私に説き示したまえ。

Verse 31

यम उवाच ॥ न शक्यं विस्तरेणेह वक्तुं वर्षशतैरपि ॥ शुभाशुभानां गतयो द्रष्टुं वा प्रष्टुमेव वा

ヤマは言った。「ここでこれを詳細に語り尽くすことは、たとえ百年を重ねても不可能である。吉と不吉なる業果の行路は、完全に見ることも、問いただすことさえも難しい。」

Verse 32

किञ्चिन्मात्रं प्रवक्ष्यामि येन यत्प्राप्यते नरैः ॥ विविधानि च सौख्यानि प्रायशस्तु गुणागुणैः

私はその一端のみを説こう。人々がいかにして何を得るのか、また種々の快楽は多くの場合、功徳と過失（善悪の業）に応じて得られるのである。

Verse 33

रहस्यमिदमाख्यानं श्रूयतां मुनिसत्तम ॥ या गतिः प्राप्यते येन प्रेत्यभावे न संशयः

この秘奥の説話を聞きなさい、最勝の牟尼よ。これによって、死後の状態において得られる行き先（運命）が確実に得られる。疑いはない。

Verse 34

तपसा प्राप्यते स्वर्गस्तपसा प्राप्यते यशः ॥ आयुःप्रकर्षो भोगाश्च भवति तपसैव तु

苦行（タパス）によって天界は得られ、苦行によって名声も得られる。寿命の増大と享楽もまた、ただ苦行によってのみ成就する。

Verse 35

ज्ञानविज्ञानमारोग्यं रूपसौभाग्यसंपदः ॥ तपसा प्राप्यते भोगो मनसा नोपदिश्यते

知と分別智、健康、そして容姿と幸運の富—享受は苦行（タパス）によって得られるのであり、ただ心の思いだけで授けられるものではない。

Verse 36

एवं प्राप्नोति पुण्येन मौनेनाज्ञां महामुने ॥ उपभोगांस्तु दानेन ब्रह्मचर्येण जीवितम् ॥

かくして功徳（puṇya）により、大牟尼よ、沈黙の行（黙行）によって権威を得る。布施（dāna）によって享受を得、梵行（brahmacarya）の戒によって生命の活力を得る。

Verse 37

पयोभक्ष्या दिवं यान्ति जायते द्रविणाढ्यता ॥ गुरुशुश्रूषया नित्यं श्राद्धदानॆन सन्ततिः ॥

乳を食として生きる者は天に至り、そのような修行から財の豊かさが生ずる。師への恒常の奉仕と、シュラーダ（śrāddha）儀礼における供養の施与によって、子孫を得る。

Verse 38

गवाद्याः कालदीक्षाभिर्ये तु वा तृणशायिनः ॥ स्वयं त्रिषवणाद्ब्रह्म त्वपः पीत्वेष्टलोकभाक् ॥

時限のある入門の苦行を受け、牛などのように質素に暮らす者、あるいは草の上に臥す者は——自ら三時（triṣavaṇa）の行を修し、ただ水のみを飲むことにより、望む世界（果報の境）を分かち受ける者となる。

Verse 39

क्रतुयष्टा दिवं याति चोपहारं च सुव्रत ॥ कृत्वा तु दशवर्षाणि नीरपानाद्विशिष्यते ॥

祭祀（yajña）を修した者は天に至り、供物もまた得る、善き誓いの者よ。だが、ただ水のみを飲む行は、十年にわたり実践すれば、最も勝れていると言われる。

Verse 40

रसानां प्रतिसंहारात् सौभाग्यमनुजायते ॥ आमिषस्य प्रतीहाराद्भवत्यायुष्मती प्रजा ॥

味の快楽を収め退くことから、吉祥と幸運が生ずる。肉食を断つことから、子孫は長寿となる。

Verse 41

गन्धमाल्यनिवृत्त्या तु मूर्तिर्भवति पुष्कला ॥ अन्नदानेन च नरः स्मृतिं मेधां च विन्दति ॥

香や花鬘を慎んで離れるなら、身体の姿は充実し健やかとなる。さらに食を施すことにより、人は記憶と知慧を得る。

Verse 42

छत्रप्रदानेन गृहं वरिष्ठं रथं ह्युपानद्युगसम्प्रदानात् ॥ वस्त्रप्रदानेन सुरूपता च धनैश्च पुत्रैश्च भृताः भवन्ति ॥

傘を施せば最上の住まいを得、履物一足を施せば車乗を得る。衣を施せば容姿の美を得、財と子（息子）によって支えられる。

Verse 43

पानीयस्य प्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती ॥ अन्नपानप्रदानेन कामभोगैस्तु तृप्यते ॥

飲み水を施せば、満足は永く続く。食と飲を施せば、望む享楽の成就によって満たされる。

Verse 44

पुष्पोपगन्धं च फलोपगन्धं यः पादपं स्पर्शयते द्विजाय ॥ स स्त्रीसमृद्धं हि सुरत्नपूर्णं गृहं हि सर्वोपचितं लभेत ॥

花の香りと果実の芳香を備えた樹を、二度生まれの者（ドヴィジャ）に施す人は、家内繁栄に富み、妙なる宝玉に満ち、あらゆる資具が豊かに整った住まいを得る。

Verse 45

वस्त्रान्नपानीय-रसप्रदानात् प्राप्नोति तानेव रसप्रदानात् ॥ स्रग्धूपगन्धान्यनुलेपनानि पुष्पाणि गृह्याणि मनोरमाणि ॥

衣・食・飲み水、そして滋味ある飲食を施すことにより、その「味の布施」に応じた果報を得る。（すなわち）花鬘、薫香と芳香、塗香、花々、そして心地よい家財を得る。

Verse 46

स स्त्रीसमृद्धं गजवाजिपूर्णं लभेदधिष्ठानवरं वरिष्ठम् ॥ धूपप्रदानेन तथा गवां च लोकानाप्नोति नरो वसूनाम्

この功徳によって、人は女眷に恵まれ、象と馬に満ちた、最上にして最勝の地位を得る。また、香を供え、さらに牛を施すことにより、ヴァス（Vasus）に属する諸世界に到達する。

Verse 47

गजं तथा गोवृषभप्रदानैः स्वर्गे सुखं शाश्वतमामनन्ति ॥ घृतेन तेजः सुकुमारतां च प्राणद्युतिः स्निग्धता चापि तैलैः

彼らは説く。象を施し、また牛と牡牛を施すなら、天において久遠の安楽を得る。ギーを供えれば光輝と身体の繊細さを得、油を供えれば生命の活力と明るさ、さらに潤いを得る。

Verse 48

क्षौद्रेण नानारसतृप्ततां च दीपप्रदानाद् द्युतिमाप्नुवन्ति

蜜を供えれば、さまざまな味わいによる満足を得る。灯明を施せば、光輝を得る。

Verse 49

पायसेन वपुःपुष्टिं कृसरात्स्निग्धसौम्यताम् ॥ फलैस्तु लभते पुत्रं पुष्पैः सौभाग्यमेव च

パーヤサ（乳粥）を供えれば身体の滋養と充実を得、クリサラ（雑穀飯）によっては穏やかで好ましい潤いを得る。果物を施せば男子を得、花を供えればまことに福運をも得る。

Verse 50

रथैर्दिव्यं विमानं तु शिबिकां चैव मानवः ॥ प्रेक्षणैरपि सौभाग्यं प्राप्नोतीह न संशयः

車を施せば、人は神妙なる天の乗り物（ヴィマーナ）を得、また輿（こし）をも得る。さらに見世物や演芸を供することによっても、この世において福運を得る。疑いはない。

Verse 51

अभयस्य प्रदानॆन सर्वकामानवाप्नुयात्

無畏（守護と確信）を施すことにより、人は望むあらゆる目的を得る。

Verse 52

दुर्ल्लभं त्रिषु लोकेषु यच्च प्रियतरं तव ॥ तपोमयानां सर्वेषां द्विजातीनां च सुव्रत

善き誓願を保つ者よ、三界において得難く、しかも汝に最も愛しいもの—これは苦行（タパス）に励むすべての者と、また二度生まれ（ドヴィジャ）にも説かれる。

Verse 53

पतिव्रता न गच्छन्ति सत्यवाक्याश्च ये नराः ॥ अजिताश्चाशठाश्चैव स्वामिभक्ताश्च ये नराः

夫（妻）に貞節な者は正しい道から堕ちない。また真実を語る者、屈せず堅固で欺かぬ者、主君に忠誠を尽くす者—これらの人々がここに讃えられる。

Verse 54

ब्राह्मणा अमरत्वं च प्राप्नुवन्ति न संशयः ॥ निवृत्ताः सर्वकामेभ्यो निराशाः सुजितेन्द्रियाः

ブラーフマナは不死を得る、疑いはない。すなわち、あらゆる欲望から退き、期待を離れ、諸感官をよく制した者である。

Verse 55

अहिंसया परं रूपं दीक्षया कुलजन्म च ॥ फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्गः पर्णाशिनां भवेत्

不殺生（アヒンサー）によって最上の姿を得、ディークシャー（灌頂・戒の修行）によって良き家系に生まれる。果実と根を食として生きる者には王権が果となり、葉を食として生きる者には天界が果となる。

Verse 56

दत्त्वा द्विजेभ्यः स भवेत्सुरूपो रोगांश्च कांश्चिल्लभते न जातु ॥ बीजैरशून्यैः शयनाभिरामं दद्याद्गृहं यः पुरुषो द्विजाय

二度生まれの者に施しを与えるなら、その人は端正な姿となり、決して病を得ない。種穀に欠けず、心地よい寝床を備えた家をブラーフマナに施す者は、そのような功徳を得る。