Adhyaya 270

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र प्राची सरस्वती । तत्र स्थाने स्थितं लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम्

イーシュヴァラは言われた。「それから、大いなる女神よ、サラスヴァティーが東へと流れる所へ赴くがよい。そこには『マンキーシュヴァラ』と聞き伝えられるリンガが鎮座している。」

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । शृणु देवि महाभागे ह्याश्चर्यं यदभूत्पुरा

われは、あらゆる罪を滅するその聖なる由来を語ろう。吉祥なる女神よ、いにしえに起こった驚くべき奇瑞を聞きなさい。

Verse 3

ऋषिर्मंकणको नाम स तेपे परमं तपः । प्राचीमेत्य यताहारो नित्यं स्वाध्यायतत्परः

マンカナカという名の聖仙がいた。彼は至高の苦行（タパス）を修めた。東方へ赴き、食を慎み、つねにスヴァーディヤーヤ—聖典の学習と誦唱—に専心していた。

Verse 4

बहुवर्षसहस्राणि तस्यातीतानि भामिनि । कस्यचित्त्वथ कालस्य विद्धादस्य वरानने

幾千年もの歳月が彼の上に過ぎ去った、輝ける女神よ。やがてある時、美しき御顔の女神よ、彼の指がクシャ草の先に刺し貫かれた。

Verse 5

कराच्छाकरसो जातः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् । स तं दृष्ट्वा महाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः

クシャ草の先で刺されると、その手から甘い汁が流れ出たと、われらは聞いている。その大いなる奇瑞を見て、彼はこの上ない驚嘆に包まれた。

Verse 6

मेने सिद्धिं परां प्राप्तो हर्षान्नृत्यमथाकरोत् । तस्मिन्संनृत्यमाने च जगत्स्थावरजंगमम्

彼は自らが至高のシッディを得たと思い、歓喜のあまり舞い始めた。彼が舞うとき、世界全体—不動のものも動くものも—その影響を受けた。

Verse 7

अनर्त्तत वरारोहे प्रभावात्तस्य वै मुनेः । ततो देवा महेंद्राद्या ब्रह्मविष्णुपुरस्सराः । ऊचुस्त्रिपुरहंतारं नायं नृत्येत्तथा कुरु

おお、麗しき腰の女神よ。その牟尼の威力により、あらゆる存在が舞い始めた。そこで大神インドラをはじめ、梵天とヴィシュヌを先頭とする神々は、トリプラを滅ぼすシヴァに告げた。「この者にそのように舞わせてはならぬ。何かして止め給え。」

Verse 8

चलिताः पर्वताः स्थानात्क्षुभितो मकरालयः । धरणी खण्डशो देव वृक्षाश्च निधनं गताः

山々はその座を離れて揺れ動き、マカラの住まう大海は激しくかき乱された。大地は裂けて砕け散り、主よ、樹々は滅びに至った。

Verse 9

उत्पथाश्च महानद्यो ग्रहा उन्मार्गसंस्थिताः । त्रैलोक्यं व्याकुलीभूतं यावत्प्राप्नोति संक्षयम्

大河は本来の流れを外れて奔り、諸惑星は定められた軌道を逸れた。三界は騒然となり、まるで滅びに近づくかのようであった。

Verse 10

तावन्निवारयस्वैनं नान्यः शक्तो निवारणे

ゆえに、ただちに彼を制止せよ――ほかに彼を止め得る力ある者はいない。

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तस्य समीपतः । द्विजरूपं समास्थाय तमृषिं वाक्यमब्रवीत्

彼は「然り」と応じて誓いを立て、かの聖仙のもとへ近づいた。婆羅門の姿をとり、そのṛṣiに言葉を告げた。

Verse 12

को हर्षविषयः कस्मात्त्वयैतन्नृत्यते द्विज । तस्मात्कार्यं वदाशु त्वं परं कौतूहलं द्विजः

「何ゆえに喜び、なぜ舞うのか、二度生まれし者よ。ゆえに急ぎ告げよ、何事か――我は大いに知りたし、婆羅門よ。」

Verse 13

ऋषिरुवाच । किं न पश्यसि मे ब्रह्मन्कराच्छाकर सं च्युतम् । अत एव हि मे नृत्यं सिद्धोऽहं नात्र संशयः

聖仙は言った。「婆羅門よ、我が手より落ちた砂糖の塊が見えぬか。まさにそれゆえ我は舞う――疑いなく我は悉地（siddhi）を得たのだ。」

Verse 14

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवांस्त्रिपुरांतकः । अंगुष्ठं ताडयामास अंगुल्यग्रेण भामिनि

イーシュヴァラは言った。「その言葉を聞くや、福徳具足の主—トリプラーンタカ—は、美しき者よ、指先で自らの親指を打った。」

Verse 15

ततो विनिर्गतं भस्म तत्क्षणाद्धिमपांडुरम् । अथाब्रवीत्प्रहस्यैनं भगवान्भूतभावनः

すると灰がほとばしり、たちまち霜のように白くなった。そこで一切衆生を養う主は微笑み、彼に語りかけた。

Verse 16

पश्य मेंऽगुष्ठतो ब्रह्मन्भूरि भस्म विनिर्गतम् । न नृत्येऽहं न मे हर्षस्तथापि मुनिसत्तम

「見よ、婆羅門よ――我が親指から多くの灰が現れた。されど我は舞わず、歓喜にも酔わぬ。最勝の牟尼よ。」

Verse 17

तद्दृष्ट्वा सुमहाश्चर्यं विस्मयं परमं गतः । अब्रवीत्प्रांजलिर्भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा

この甚だ大いなる奇瑞を見て、彼は最高の驚嘆に包まれた。合掌して、歓喜に震える声で語った。

Verse 18

नान्यं देवमहं मन्ये त्वां मुक्त्वा वृषभध्वजम् । नान्यस्य विद्यते शक्तिरीदृशी धरणीतले

「我は汝、牛旗の主をおいて他の神を思わぬ。地上にこれほどの力を持つ者は他にいない。」

Verse 19

भगवानुवाच । ज्ञातोऽस्मि मुनिशार्दूल त्वया वेदविदां वर । वरं वरय भद्रं ते नित्यं यन्मनसेप्सितम्

主は言われた。「汝は我を識った、牟尼の中の虎よ、ヴェーダを知る者の最勝よ。願いを選べ――汝に吉祥あれ――心が常に求めるものを。」

Verse 20

ऋषिरुवाच । प्रसादाद्देवदेवस्य नृत्येन महता विभो । यथा न स्यात्तपोहानिस्तथा नीतिर्विधीयताम्

仙人は言った。「おお大いなる御方よ。神々の神の御加護により、私は壮大に舞った。どうか我が苦行（タパス）が損なわれぬよう、正しい方策を定め給え。」

Verse 21

शंभुरुवाच । तपस्ते वर्द्धतां विप्र मत्प्रसादात्सहस्रधा । प्राचीमन्विह वत्स्यामि त्वया सार्द्धमहं सदा

シャンブ（シヴァ）は言った。「おお婆羅門よ、我が恩寵により、汝の苦行（タパス）が千倍に増大せよ。われは常にここに住し、東に面して、汝と共に在らん。」

Verse 22

सरस्वती महापुण्या क्षेत्रे चास्मिन्विशेषतः । सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम्

サラスヴァティーは至上の功徳を具え、とりわけこの聖なるクシェートラにおいて殊勝である。サラスヴァティー河の北岸で身を捨てる者は、この地の威徳により格別の清浄と聖性を得る。

Verse 23

प्राचीने ह्यृषिशार्दूल न चेहागच्छते पुनः । आप्लुतो वाजिमेधस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

おお仙人の中の虎よ。ここで沐浴する者は、もはや東方へ—すなわち世俗の漂泊へ—再び赴かない。身を浸して清めたのち、彼は馬祭（アシュヴァメーダ）に等しい豊かな功徳の果を得る。

Verse 24

नियमैश्चोप वासैश्च शोषयन्देहमात्मनः । जलाहारा वायुभक्षाः पर्णाहाराश्च तापसाः । तथा च स्थंडिलशया ये चान्ये नियताः पृथक्

戒律と断食の行によって、苦行者たちは自らの身をやせ衰えさせる。ある者は水のみを糧とし、ある者は「風を食む」かのごとく、ある者は葉を食す。また裸地に臥す者もあり、さらに他にも、それぞれ別様に定められた修行を守る者がいる。

Verse 25

ये स्नानमाचरिष्यंति तीर्थेऽस्मिन्नियमान्विताः । ते यांति परमां सिद्धिं ब्रह्मणः परमं पदम्

このティールタにおいて戒律（ニヤマ）を具えて沐浴を行う者は、最上の成就を得て、ブラフマンの至高の住処に至る。

Verse 26

अस्मिंस्तीर्थे तु यो दानं त्रुटिमात्रं च कांचनम् । ददाति द्विजमुख्याय मेरुतुल्यं भवेत्फलम्

またこのティールタにおいて、最勝のバラモンに黄金をほんの微量でも布施する者は、その果報が須弥山（メール）に等しく大いなるものとなる。

Verse 27

अस्मिंस्तीर्थे तु ये श्राद्धं करिष्यंतीह मानवाः । एकविंशत्कुलोपेताः स्वर्गं यास्यंति ते ध्रुवम्

さらにこのティールタでシュラーダ（śrāddha）を修する人々は、その家系二十一代とともに、必ずや天界へ赴く。

Verse 28

पितॄणां वल्लभं तीर्थं पिंडेनैकेन तर्पिताः । ब्रह्मलोकं गमिष्यंति सुपुत्रेणेह तारिताः

このティールタは祖霊に愛される。たとえピンダ（piṇḍa）一つの供えで満足し、ここで善き子によって救われて、彼らはブラフマローカ（Brahmaloka）へ赴く。

Verse 29

भूयश्चान्नं प्रयच्छंति मोक्षमार्गं व्रजंति ते

さらに、食を施す者たちは、解脱（モークシャ）への道を進む。

Verse 30

अत्र ये शुभ कर्माणः प्रभासस्थां सरस्वतीम् । पश्यंति तेपि यास्यंति स्वर्गलोकं द्विजोत्तमाः

ここにおいて、善き行いをなし、プラバーサに住まうサラスヴァティー女神を拝する者は—おお最勝の二度生まれよ—彼らもまた天界へ赴く。

Verse 31

ये पुनस्तत्र भावेन नराः स्नानपरायणाः । ब्रह्मलोकं समासाद्य ते रमिष्यंति सर्वदा

しかし、そこにおいて真心の信愛をもって沐浴に専心する人々は、ブラフマローカに到り、常に歓喜して過ごす。

Verse 32

दधि प्रदद्याद्योऽपीह ब्राह्मणाय मनोरमम् । सोऽप्यग्निलोकमासाद्य भुंक्ते भोगान्सुशोभनान्

ここ（プラバーサ）において、いずれの者であれ婆羅門に甘美なる凝乳を捧げるなら、その者もまたアグニの世界に至り、麗しく吉祥なる享楽を味わう。

Verse 33

ऊर्णाप्रावरणं योऽपि भक्त्या दद्याद्द्विजोत्तमे । सोऽपि याति परां सिद्धिं मर्त्यैरन्यैः सुदुर्लभाम्

信愛をもって勝れた婆羅門に羊毛の覆いを施す者は、その者もまた、他の凡夫にはきわめて得難い至上の成就（シッディ）に到る。

Verse 34

ये चात्र मलनाशाय विशेयुर्मानवा जलम् । गोप्रदानफलं तेषां सुखेन फलमादिशेत्

また、ここで穢れを滅するために水に入る人々については、牛を施す功徳の果を容易に得ると宣言すべきである。

Verse 35

भावेन हि नरः कश्चित्तत्र स्नानं समाचरेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते

まことに、誰であれ真実の内なる信愛をもって彼の地で沐浴を行えば、あらゆる罪より解き放たれ、ヴィシュヌの世界において尊ばれる。

Verse 36

तर्पणात्पिंडदानाच्च नरकेष्वपि संस्थिताः । स्वर्गं प्रयांति पितरः सुपुत्रेणेह तारिताः

タर्पナ（献水）とピṇḍa（供餅）の施しによって、たとえ地獄に住する祖霊であっても天界へ赴く—この世において善き子が彼らを救い上げるのである。

Verse 37

ते लभंतेऽक्षयांल्लोका न्ब्रह्मविष्ण्वीशशब्दितान् । भूयस्त्वन्नं प्रयच्छन्ति मोक्षमार्गं लभंति ते

彼らはブラフマー、ヴィシュヌ、イーシャと称される不滅の世界を得る。さらに再び、食を豊かに施し—かくして解脱（モークシャ）への道を得る。

Verse 38

स्वर्गनिश्रेणिसंभूता प्रभासे तु सरस्वती । नापुण्यवद्भिः संप्राप्तुं पुंभिः शक्या महानदी

プラバーサにおいて、大河サラスヴァティーは天へ通う階（きざはし）より生じたかのように現れた。その偉大なる流れは、功徳なき人には到達し得ない。

Verse 39

प्राची सरस्वती चैव अन्यत्रैव तु दुर्लभा । विशेषेण कुरुक्षेत्रे प्रभासे पुष्करे तथा

東へ流れる（プラーチー）サラスヴァティーは、他の地ではまことに得難い。とりわけクルクシェートラ、プラバーサ、そしてプシュカラにおいて見いだされる。

Verse 40

प्राचीं सरस्वतीं प्राप्य योन्यत्तीर्थं हि मार्गते । स करस्थं समुत्सृज्य कूर्परेण समाचरेत्

東方のサラスヴァティー（Prācī Sarasvatī）に至ったなら、ヨーニャト・ティールタ（Yonyat-tīrtha）を求めよ。そこで手に持つものを置き、肘（kūrpra）の作法によって儀礼を修せよ。

Verse 41

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां स्नानं च विहितं सदा । पिण्याकेंगुदकेनापि पिंडं तत्र ददाति यः । पितॄणामक्षयं भूयात्पितृलोकं स गच्छति

暗半月（kṛṣṇa-pakṣa）の十四日には、沐浴が常に定められている。そこでピンダ（piṇḍa）を、油粕（piṇyāka）を混ぜた水であっても供える者は、祖霊に尽きぬ功徳をもたらし、自らも祖霊界（Pitṛloka）へ赴く。

Verse 42

सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः । सरस्वतीं प्राप्य गता दिवं नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

サラスヴァティーのほとりに住むことに等しい歓びが、どこにあろうか。サラスヴァティーの住処に生きることに等しい徳が、どこにあろうか。サラスヴァティーに至って人は天に昇るが、それでもなお幾度となくサラスヴァティーの河を想い起こす。

Verse 43

ईश्वर उवाच । उक्त्वैवं भगवान्देवस्तत्रैवांतरधीयत । सांनिध्यमकरोत्तत्र ततःप्रभृति शंकरः

イーシュヴァラは言った。「このように語り終えると、福徳具足の主はその場で姿を消した。それ以来、シャンカラ（Śaṅkara）はその地に常住の臨在を打ち立てた。」

Verse 44

अत्र गाथा पुरा गीता विष्णुना प्रभविष्णुना । स्नेहार्द्रेण च चित्तेन धर्मपुत्रं प्रति प्रिये

ここに、いにしえにヴィシュヌ—大いなる力を備え、万有の根源たるヴィシュヌ—によって歌われたガーターがある。愛情に潤い柔らいだ心から、ダルマの子（Dharmaputra）に向けて語られたものだ、愛しき者よ。

Verse 45

मा गंगां व्रज कौंतेय मा प्रयागं च पुष्करम् । तत्र गच्छ कुरुश्रेष्ठ यत्र प्राची सरस्वती

クンティーの子よ、ガンガーへ行くな。プラヤーガやプシュカラへも行くな。クル族の最勝者よ、プラーチー・サラスヴァティーのあるその地へ行け。

Verse 46

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । माहात्म्यं च सरस्वत्या भूयः किं श्रोतुमिच्छसि

汝が我に問うたことに応じて、これらすべてを説き明かした。サラスヴァティーの偉大さもまた語った—さらに何を聞きたいのか。

Verse 270

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्राचीसरस्वतीमंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして、聖なる『スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌のサンヒター—第七巻プラバーサ・カンダ、第一部「プラバーサ聖地功徳」における「プラーチー・サラスヴァティーとマンキーシュヴァラの功徳の叙述」と名づけられた章、すなわち第270章は終わる。