Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

プラフラーダは言った。これを聞いて、神々の主は幾度も思案し、その場でドゥルヴァーサに、穢れなき過ちのない言葉を告げた。

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

聖なる主は仰せになった。「婆羅門の中の最勝者よ、我は信奉者に依存する。バクティによって我は『買われた』のであり、他によってではない。我はバリの命を遂行する者である。自らの誓願ゆえに、我はダイティヤの王の支配のもとにあるのだ。」

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

ゆえに、婆羅門の中の最勝者よ、ヴィローチャナの子にしてダイティヤなるバリに願い出よ。彼の命により、今ただちに汝の望むことを成し遂げよう。

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

その言葉を聞くや、婆羅門はただちにバリに告げた。「祭祀（ヤジュニャ）を行う者の中で汝は最上、施与（ダーナ）をなす者の中でも汝は最大と称えられる。」

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

汝は岸なき慈悲の大海—どうか我に憐れみを。おお大いなる福徳の者よ、ダイティヤを鎮めるため主を遣わしたまえ。

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

「汝の恩寵により、我はあらゆる規戒（ニヤマ）を円満に成就し、厳正なる律にて儀礼の沐浴（スナーナ）を行おう。」この言葉を聞いて、ダイティヤ（バリ）はさほど喜ばず、ドゥルヴァーサに言った。「このようには成るまい。」

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

「他のものを願え、婆羅門の中の最勝よ—汝の心に宿るものを。たとえ得難きものであっても、疑いなく我は授けよう。」

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

「我が身さえも与えよう、二度生まれし者よ。されどハリを捨てはせぬ。多くの功徳によって得たケーシャヴァを、いかで我は手放せようか。」

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

ドゥルヴァーサは言った。「我を過度に貪る者と思うな——他に何を願えようか。おおダイティヤよ、我が命を守れ。ジャナールダナ（ヴィシュヌ）を我がもとへ遣わせよ。」

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

バリは言った。「婆羅門よ、ヒラニヤークシャがいかに討たれたかを汝は知っている。すなわち、彼が祭祀の猪（ヴァラーハ）となり、力をもって大地を持ち上げ、天において支えたことを。」

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

「また、遍く在す主なるナラシンハが、ダイティヤの中の最上たるヒラニヤカシプを討ったことも。彼はダイティヤやダーナヴァの間においてさえ不殺・不敗と見なされていた。」

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

「同じくヴィシュヌは、神々の中の最勝者として、神妙なる策（マーヤー）により、ヴリトラ、ナムチ、そして『ランカーの主』と呼ばれるラクシャサを、デーヴァたちの安寧のために討ち滅ぼした。」

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

「まず彼はヴァーマナとなって三歩の地を乞い、さらに再びトリヴィクラマとなって、諸世界を我から奪い去った。」

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

もし我が功徳の力によって、いかなる形であれヴィシュヌに到達し得たのなら、私は世の主を捨てはしない――妙なるヴァーマナとして顕れたその主君を。

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

ドゥルヴァーサは言った。「ゴーマティー川と大海の合流にて沐浴せずして、我は食さぬ。もしハリを遣わさぬなら、我はこの身を捨てよう。」

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

バリは言った。「定められしことは汝に起これ。汝の知るところのままに為せ。だが、ブラフマー、ルドラ、インドラさえ礼拝するその二つの御足だけは、我は決して捨てぬ。」

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

そのとき、二人が言い争うのをご覧になった世の主は、婆羅門を護る神として、慈悲をもってその婆羅門に語りかけた。

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

「安らかであれ、二度生まれし者のうち最勝よ。疑いなく、我は汝を沐浴させよう――すべてのダイティヤの軍勢を討ち滅ぼしたのち、ゴーマティーと大海の合流にて。」

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

プラフラーダは言った。「主がブラーフマナに向けて語られた御言葉を聞くや、阿修羅の王は御足もとにひれ伏し、両の御足を固く抱きしめた。」

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

その後、主はバリに御足を授け、その事において繁栄を成就された。法螺貝・円盤・棍棒を携えるヴィシュヌは、ドゥルヴァーサとともに旅立った。

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

ドゥルヴァーサとジャナールダナが出立するのを見て、無尽の主アナンタも進み、棍棒を携え鋤を武器とするムシャリー（バララーマ）もまた同道した。

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

ムシャリーが先頭を進み、次いで三歩の主トリヴィクラマたるヴィシュヌが続いた。ブラーフマナのドゥルヴァーサはその後に従い、まるで地上界を超えて行くかのようであった。

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

ラサータラを突き破って、彼らは皆あわただしく浮上し、ゴーマティー河と大海の合流点、その場にただちに顕現した。

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

そのとき、武具を整え堅く弓を執るサンカルシャナとジャナールダナは、婆羅門に告げた。「望むままに、自在に沐浴の浄めを行いなさい。」

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

二人の言葉を聞くと、彼は急いで沐浴を行った。沐浴を終えるや、二度生まれの者は定められた必須の作法・儀礼を行い始めた。