Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वा हिमाचलो वाक्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । चिन्तयामास तत्कार्यं विवरस्य प्रपूरणे

スータは語った。大いなる魂をもつヴァシシュタの言葉を聞いて、ヒマーチャラはその務め、すなわち裂け目を満たすことについて思案した。

Verse 2

चिरं विचार्य तमृषिमिदमाह नगोत्तमः । क उपायो नगानां वै तत्र गंतुं वदस्व मे

久しく思案したのち、山々の最勝なる者はその聖仙に告げた。「いかなる方便によって山々は彼の地へ赴けるのか。われに説き示せ。」

Verse 3

पक्षच्छेदस्तु शक्रेण सर्वेषां च पुरा कृतः । तस्मादस्य मुनिश्रेष्ठ कार्यस्य पश्य निश्चयम्

「いにしえ、釈迦（インドラ）はすべての山の翼を断ち切った。ゆえに、最勝の牟尼よ、この事業を成就する確かな道を熟考し、決せよ。」

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । अस्त्युपायो नगानां तु तत्र नेतुं महानग । तवायं तनयस्तत्र विख्यातो नंदिवर्द्धनः

ヴァシシュタは言った。「大いなる山よ、山々を彼の地へ導く手立てはまことにある。汝の子で、彼処にてナンディヴァルダナと名高き者が、それを成し遂げよう。」

Verse 5

तस्यार्बुद इति ख्पातो वयस्यः परमं प्रियः । नागः प्राणभृतां श्रेष्ठः खेचरोऽपि च वीर्यवान्

「彼にはアルブダと名高き伴侶がいる。これ以上なく愛しき者である。ナーガにして衆生の最勝、また天空を行く者（ケーチャラ）であり、大いなる勇力を具える。」

Verse 6

स वा ऊर्ध्वगतिः क्षिप्रं क्षणान्नेष्यत्यसंशयः । लीलया सर्वकृत्येषु तं विदित्वाऽहमागतः

「彼は上昇の歩み速く、瞬く間に彼らを運ぶであろう—疑いはない。あらゆる務めを戯れのごとく成し遂げるその自在の力を知り、ゆえに私は来た。」

Verse 7

आदेशो दीयतामस्य दुःखं कर्तुं च नार्हसि । अवश्यं यदि भक्तोऽसि तत्र प्रेषय सत्वरम्

彼に命を与えよ。彼を苦しめてはならぬ。もし汝が務めに真に帰依するなら、ただちに彼をそこへ遣わしなさい。

Verse 8

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा हिमवान्पुत्रवत्सलः । दुःखेन महताऽविष्टश्चिंतयामास भूधरः

スータは語った。ヴァシシュタの言葉を聞くや、子を深く愛するヒマヴァーンは大いなる悲しみに覆われ、深く思案し始めた。

Verse 9

मैनाकस्तनयोऽस्माकं प्रविष्टः सागरे भयात् । ज्येष्ठं तु सर्वथा चाथ वसिष्ठो नेतुमागतः । किं कृत्यमधुनाऽस्माकं कथं श्रेयो भविष्यति

「我らの子マイナーカは恐れのあまり海に入った。しかも今、ヴァシシュタが来て、長子（長たる山）を連れ去ろうと固く決している。いま我らは何をなすべきか、いかにして安泰を得られようか。」

Verse 10

इतः शापभयं तीव्रमितो दुःखं च पुत्रजम् । वरं पुत्रवियोगोऽस्तु न शापो द्विजसंभवः

「こちらには呪詛への激しい恐れ、あちらには子を失う悲しみがある。婆羅門より生ずる呪いを受けるくらいなら、子との別離のほうがましである。」

Verse 11

स एवं निश्चयं कृत्वा नंदिवर्धनमुक्तवान् । गच्छ त्वं पुत्र मे वाक्याद्वसिष्ठस्याश्रमं प्रति

かくして決意を定め、彼はナンディヴァルダナに告げた。「行きなさい、わが子よ—父の言葉に従い—ヴァシシュタのアーシュラマへ。」

Verse 12

तत्रास्ति विवरो रौद्रस्तं प्रपूरय सत्वरम् । अर्बुदं नागमादाय मित्रं प्राणभृतां वरम्

そこには恐るべき裂け目がある—急いでそれを満たせ。さらに、友であり生きとし生けるものの中で最勝なるナーガ、アルブダを携えて行け。

Verse 13

नंदिवर्द्धन उवाच । पापीयान्स विभो देशः फलमूलैर्विवर्जितः । पालाशैः खादिरैराढ्यो धवैः शाल्मलिभिस्तथा

ナンディヴァルダナは言った。「主よ、あの地はきわめて苛烈で、果実も根もない。されどパラーシャとカディラの樹が茂り、またダヴァとシャールマリも多い。」

Verse 14

सुनिष्ठुरैर्नृपशुभिर्भिल्लैश्च विविधैरपि । नद्यो वहंति नो तत्र दुष्टा लोकाश्च वासिनः । नार्होऽहं पर्वतश्रेष्ठ तत्र गंतुं कथंचन

「その地は酷薄な者どもで満ちている—卑しき王たち、そして種々のビッラ族。そこでは川も流れず、住民も邪悪である。ああ山々の最勝よ、私はいかなる仕方でもそこへ行くにふさわしくない。」

Verse 15

अथोवाच वसिष्ठस्तं संत्रस्तं नंदिवर्द्धनम् । मा भीः कार्या त्वया तत्र देशे दौष्ट्यात्कथंचन

そのときヴァシシュタは、怯えるナンディヴァルダナに告げた。「その地の邪悪さゆえに、いかなる形でも恐れてはならぬ。」

Verse 16

तव मूर्ध्नि सदा वासो मम तत्र भविष्यति । तीर्थानि सरितो देवाः पुण्यान्यायतनानि च

「汝の頂には、わが住まいが常にそこにあろう。さらにそこには、聖なるティールタ、霊なる河、神々、そして功徳をもたらす聖所もまた現れるであろう。」

Verse 17

वृक्षाश्च विविधाकाराः पत्रपुष्पफलान्विताः । सदा तत्र भविष्यंति मृगाश्च विहगाः शुभाः

そこには常に、葉・花・実を備えたさまざまな姿の樹々があり、また吉祥なる獣と鳥とがそこに住まうであろう。

Verse 18

अहमेवानयिष्यामि तवार्थे च महेश्वरम् । तदा स्थास्यंति वै तत्र सर्वे देवाः सवासवाः

汝のために、我みずからマヘーシュヴァラをそこへ迎えよう。しかる後、ヴァーサヴァ（インドラ）をはじめ、すべての神々がまことにそこに住まうであろう。

Verse 19

सूत उवाच । वसिष्ठस्य वचः श्रुत्व संहृष्टो नंदिवर्द्धनः । अर्बुदं नागमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह

スータは語った。ヴァシシュタの言葉を聞いて、ナンディヴァルダナは大いに歓喜した。彼は蛇王アルブダに近づき、かく言葉を述べた。

Verse 20

तत्र यावोऽद्य भद्रं ते वयस्य विनयान्वित । एतत्कार्यमहं मन्ये सांप्रतं द्विजसंभवम्

今日こそそこへ参ろう—幸いあれ、礼節を備えた同輩の友よ。われはこの務めが今まさに時宜にかない、ブラーフマナの法（ダルマ）の趣旨より生じたものと思う。

Verse 21

अर्बुद उवाच । अहं तत्रागमिष्यामि स्नेहात्ते पर्वतात्मज । तत्रैव च वसिष्यामि त्वया सार्द्धमसंशयम्

アルブダは言った。「汝への愛ゆえに、山より生まれし者よ、我はそこへ赴こう。しかも疑いなく、汝とともにその地に住まうであろう。」

Verse 22

किं त्वहं प्रणयाद्भ्रातर्वक्ष्यामि यद्वचः शृषु । प्रणयान्नान्यथा कार्यं यद्यहं तव संमतः

しかし兄弟よ、親愛ゆえに一つ願いを申す—わが言葉を聞け。われが汝に受け入れられるなら、この情誼のゆえに他の仕方でしてはならぬ。

Verse 23

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम् । ततः सोऽपि प्रतिज्ञाय आरूढस्तस्य चोपरि । प्रणम्य पितरौ चैव प्रतस्थे मुनिना सह

「名声はわが名によって起これ。ほかに何も望まぬ。」すると彼もまた誓いを立て、その上に乗った。さらに父母に礼拝し、聖仙とともに旅立った。

Verse 24

दिव्यैर्वृक्षैः शुभैः पूर्णैर्नदीनिर्झरसंकुलैः । मधुरैर्विहगैर्युक्तो मृगैः सौम्यैः समन्वितः

その地は吉祥なる天樹に満ち、川と滝の流れにあふれていた。甘き声の鳥が響き、柔和で安らかな鹿が寄り添い、聖なる景として輝いていた。

Verse 25

मुक्तोऽर्बुदेन तत्रैव विवरे मुनिवाक्यतः । समस्तस्तत्रानासाग्रं गतः पर्वतसत्तमः

その場の洞穴において、聖仙の言葉に従いアルブダは彼を解き放った。すると最勝の「山」（山の大蛇）は全身を現し、その通路の口に至った。

Verse 26

विमुक्तो विवरे तस्मिन्नर्बुदेन महात्मना । परिपूर्णे महारौद्रे संतुष्टो मुनिपुंगवः

大いなる心をもつアルブダによってその洞穴で解き放たれると—そこは広大で畏るべき所であったが—仙人の中の第一人者は満ち足りた。

Verse 27

ब्रवीच्चार्बुदं नागं वरं वरय सुव्रत । परितुष्टोऽस्मि ते भद्र कर्मणानेन पन्नग

彼はナーガのアルブダに告げた。「堅き誓戒を守る者よ、望む恩寵を選べ。高貴なる聖蛇よ、この行いにより、我は汝を嘉しとする。」

Verse 28

अर्बुद उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्त्वं तुष्टो महामुने । अवश्यं यदि दातव्यं तच्छृणुष्व द्विजोत्तम

アルブダは言った。「我らの願いはただこれのみ――大牟尼よ、あなたが満足してくださること。されど必ず恩寵を授けねばならぬなら、聞き給え、二度生まれし者の最勝よ。」

Verse 29

यच्चैतच्छिखरे ह्यस्मिन्निर्झरं निर्मलोदकम् । नागतीर्थमिति ख्यातिं भूतले यातु सर्वतः

「また、この峰の頂に湧く清浄なる瀑泉が、地上の至るところで『ナーガ・ティールタ』として名高くあらんことを。」

Verse 30

अत्रैवाहं वसिष्यामि मित्रस्नेहात्सदा मुने । तत्र स्नात्वा दिवं यातु मानवस्त्वत्प्रसादतः

「牟尼よ、我は友情と慈愛ゆえに、常にここに住まわん。さらに汝の恩寵により、そこに沐浴する人が天界に至らんことを。」

Verse 31

अपि वंध्या च या नारी स्नानमात्रं समाचरेत् । सा स्यात्पुत्रवती विप्र सुखसौभाग्यसंयुता

「たとえ不妊の女であっても、ただそこで沐浴を行うだけで、婆羅門よ、子を得る母となり、安楽と吉祥の幸に満たされる。」

Verse 32

वसिष्ठ उवाच । या वंध्यास्मिञ्जले पूर्णे स्नानमात्रं करिष्यति । सापि पुत्रमवाप्नोति सर्वलक्षणलक्षितम्

ヴァシシュタは言った。「聖なる力に満ちたこの水でただ沐浴するだけでも、不妊の女は、あらゆる吉祥の相を具えた男子を得る。」

Verse 33

नभसः शुक्लपंचम्यां फलैः पूजां करोति च । अपि वर्षशता नारी सा भविष्यति पुत्रिणी

「さらに、ナバス月の白分の第五日（シュクラ・パンチャミー）に果実をもって供養を行えば、たとえ百年子のなかった女であっても、子を授かるであろう。」

Verse 34

येऽत्र स्नानं करिष्यंति ह्यस्मिंस्तीर्थे च भक्तितः । यास्यंति ते परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

この聖なるティールタにおいて、信愛をもってここで沐浴する者は、老いと死を離れた至高の住処へと至る。

Verse 35

श्राद्धं चात्र करिष्यंति पंचम्यां ये समाहिताः । मासे नभसि तीर्थस्य फलं तेषां भविष्यति

また、ナバス月の第五日（パンチャミー）に、心を統一してここでシュラーダ（śrāddha）を修する者は、このティールタの功徳を余すところなく得る。

Verse 36

सूत उवाच । एवं दत्त्वा वरं तस्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । नंदिवर्द्धनमभ्येत्य वाक्यमेतदुवाच ह

スータは語った。かくして彼に恩寵の願いを授けたのち、福徳ある聖仙ヴァシシュタはナンディヴァルダナに近づき、次の言葉を告げた。

Verse 37

वरं च व्रियतां वत्स परितुष्टोऽस्मि तेऽनघ । विनयात्सौहृदात्सर्वं दास्यामि यत्सुदुर्ल्लभम्

愛しき子よ、望む恩寵を選べ。咎なき者よ、我は汝を喜ぶ。汝の謙譲と親愛ゆえに、得難きものさえ授けよう。

Verse 38

नंदिवर्द्धन उवाच । तवास्तु वचनं सत्यं पूर्वोक्तं मुनिसत्तम । सांनिध्यं जायतामत्र अवश्यं तव सर्वदा

ナンディヴァルダナは言った。「最上の聖仙よ、先にお告げになった御言葉が真実となりますように。ここに、あなたの常住の御臨在が必ずや永く現れますように。」

Verse 39

यथाहमर्बुदेत्येवं ख्यातिं गच्छामि भूतले । प्रसादाच्चैव ते भूयादेतन्मे मनसि स्थितम्

また、あなたの御加護により、我は地上においてまさに「アルブダ」という名によって名声を得ますように。これこそ我が心に堅く定まる願いである。

Verse 40

सूत उवाच । एवमस्त्विति तं प्रोच्य वसिष्ठो भगवान्मुनिः । चक्रे स्वमाश्रमं तत्र तस्य वाक्येन नोदितः

スータは語った。「そのようになれ」と彼に告げて、福徳ある聖仙ヴァシシュタは、その願いに促され、そこに自らのアーシュラマを建立した。

Verse 41

पनसैश्चंपकैराम्रैः प्रियंगुबिल्वदाडिमैः । नानापक्षिसमायुक्तो देवगन्धर्वसेवितः

そこはジャックフルーツ、チャンパカ、マンゴー、プリヤング、ビルヴァ、ザクロの樹々に飾られ、さまざまな鳥が群れ集い、デーヴァとガンダルヴァがしばしば訪れて奉仕した。

Verse 42

तस्थौ तत्र मुनिश्रेष्ठो ह्यरुंधत्या समन्वितः । गोमतीमानयामास तपसा मुनिसत्तमः

そこに最勝の牟尼は、アルンダティーを伴って住し、苦行（タパス）の威力によって、最上の聖仙はゴーマティー河をその地へ招き寄せた。

Verse 43

यस्यां स्नात्वा दिवं यांति अतिपापकृतो नराः । माघमासे विशेषेण मकरस्थे दिवाकरे

そのゴーマティーに沐浴すれば、重き罪を負う者でさえ天界に至る——とりわけマーガ月、太陽がマカラ（山羊宮）にある時である。

Verse 44

येत्र स्नानं करिष्यंति ते यास्यंति परां गतिम्

その聖地で沐浴の行をなす者は、至高の境地（最高の帰趣）に到達する。

Verse 45

माघमासे विशेषेण तिलदानं करोति यः । तिलसंख्यानि वर्षाणि स्वर्गे तिष्ठति मानवः

とりわけマーガ月に胡麻を布施する者は、施した胡麻の粒数に等しい年数だけ天界に住する。

Verse 46

बहुना किमिहोक्तेन स्तानमात्रं समाचरेत्

ここで多くを語って何になろう。ひたすら聖なる沐浴を行え、それだけで足りる。

Verse 47

वसिष्ठस्य मुखं दृष्ट्वा पुनर्जन्म न विद्यते । अरुंधती पूजनीया पूजनीया विशेषतः

ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）の御顔を拝したなら、もはや再生はない。アルンダティー（Arundhatī）は礼拝されるべきであり—とりわけ殊更に崇敬されるべきである。