Adhyaya 13

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अंबरीषस्य राजर्षेरैशान्यां पापनाशनम्

プラスタヤは言った。「それより、王の中の最勝よ、三界に名高きティールタへ赴け。王仙アンバーリーシャのティールタであり、北東の方角にあって、罪を滅する所である。」

Verse 2

यत्र स्वयं हृषीकेशः काले च कलिसंज्ञके । तस्य वाक्यादृतस्तीर्थे स्वयं हि परितिष्ठति

そこは、カリと名づけられた時代においてさえ、フリシーケーシャ御自身が—御言葉を尊び—まさにそのティールタに親しく住まわれる所である。

Verse 3

पुरासीत्पृथिवीपालो ह्यंबरीषो युगे कृते । हरिमाराधयामास तपस्तेपे सुदुष्करम्

いにしえ、クリタ・ユガに、アンバーリーシャという地上の王がいた。彼はハリを礼拝し、きわめて困難な苦行（タパス）を修した。

Verse 4

तस्मिंस्तीर्थे स राजेन्द्रो मितभक्षो जितेन्द्रियः । सहस्रमेकं वर्षाणां तत आसीत्फलाशनः

そのティールタにおいて、王は食を慎み、諸根を制して、のち一千年のあいだ果実のみを食として住した。

Verse 5

सहस्रे द्वे ततो राजञ्छीर्णपर्णाशनोऽभवत् । सहस्रे द्वे ततो भूयो जलाहारो बभूव ह

ついで、王よ、二千年のあいだ枯れ葉を食とし、さらにその後の二千年は水のみを糧として生きた。

Verse 6

सहस्रत्रितयं राजन्वायुभक्षो बभूव ह । चिन्तयन्पुंडरीकाक्षं मानसे श्रद्धयान्वितः

王よ、三千年のあいだ彼は風のみを糧として生き、信を具して心中にて蓮華眼の主ヴィシュヌを念じ観想した。

Verse 7

दश वर्षसहस्रान्ते ततश्च नृपसत्तम । तुतोष भगवान्विष्णुस्तस्यासौ दर्शनं ददौ

そして、王の中の最勝よ、一万年の終わりに、福徳なる主ヴィシュヌは満悦し、彼にダルシャナ（神聖なる御姿の拝見）を授けた。

Verse 8

कृत्वा देवपते रूपमारुह्यैरावतं गजम् । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति अंबरीषं नराधिपम्

神々の主の御姿となり、象アイラーヴァタに乗って、王アンバーリーシャに告げた。「われは恩寵を授ける者なり。」

Verse 9

इंद्र उवाच । वरं वरय भद्रं ते राजन्यन्मनसीप्सितम् । त्वां दृष्ट्वा भक्तिसंयुक्तमागतोऽहमसंशयम्

インドラは言った。「王よ、恩恵を選びなさい。あなたに幸あれ。心が望むままに。あなたの献身を見て、私は疑いなくここに来たのです。」

Verse 10

अंबरीष उवाच । मुक्तिं दातुमशक्तोसि त्वं च वृत्रनिषूदन । तव प्रसादाद्देवेश त्रैलोक्यं मम वर्त्तते । स्वागतं गच्छ देवेश न वरो रोचते मम

アンバーリーシャは言った。「ヴリトラを倒した者よ、あなたには解脱を与えることはできません。神々の主よ、あなたの恩恵により、三界はすでに私の支配下にあります。ようこそ、そして安らかに行きなさい。私はどんな恩恵も望みません。」

Verse 11

सर्वथा दास्यते मह्यं वरं तुष्टश्चतुर्भुजः । तदाहं प्रतिगृह्णामि गच्छ देव नमोस्तु ते

「いずれにせよ、四本腕の主（ヴィシュヌ）が満足されれば、私に恩恵を授けてくださるでしょう。ですから、私は彼からそれを受け取ります。神よ、お行きください。あなたに敬礼します。」

Verse 12

इन्द्र उवाच । वरं वरय राजर्षे यत्ते मनसि वर्त्तते । ब्रह्मविष्णुत्रिनेत्राणामहमीशो नृपोतम

インドラは言った。「王仙よ、恩恵を選びなさい。あなたの心にあるものは何でも。王たちの中で最も優れた者よ、私はブラフマー、ヴィシュヌ、そして三つ目の神（シヴァ）の主である。」

Verse 13

अन्येषां चैव देवानां त्रैलोक्यस्याप्यहं विभुः । वरं वरय तस्मात्त्वं प्रसादान्मे सुदुर्ल्लभम्

「私は他の神々や三界の強力な支配者でもある。それゆえ、私の恩恵により、手に入れるのが難しい恩恵を求めなさい。」

Verse 14

प्रसन्ने मयि राजेन्द्र प्रसन्नाः सर्वदेवताः । कुरु मे वचनं राजन्गृह्यतां वरमुत्तमम्

「我が心が満たされれば、王の中の王よ、すべての神々もまた満悦する。王よ、我が言葉に従い、無上の恩寵を受けよ。」

Verse 15

अंबरीष उवाच । राजा त्वं सर्वदेवानां त्रैलोक्यस्य तथेश्वरः । सप्तद्वीपवती राजा अहं वृत्रनिषूदन

アンバーリーシャは言った。「あなたは諸天の王、まことに三界の主。されど我は七つの大陸を具える大地の王にすぎぬ、ヴリトラを討ちし者よ。」

Verse 16

हषीकेशस्य सद्भक्तं विद्धि मां तात निश्चयम् । आगतश्च हृषीकेशो वरं दास्यत्यसंशयम्

「愛しき者よ、我が身はフリシーケーシャの真の帰依者であると、確かに知れ。フリシーケーシャはすでに来臨され、疑いなく恩寵を授け給う。」

Verse 17

इन्द्र उवाच । ददतो मम भूपाल न गृह्णासि वरं यदि । वज्रं त्वां प्रेरयिष्यामि वधाय कृतनिश्चयः

インドラは言った。「王よ、我が授ける恩寵を受けぬなら、我は汝の死を決し、金剛杵（ヴァジュラ）を汝に投げ放たん。」

Verse 18

एवमुक्त्वा सहस्राक्षः सृक्किणी परिलेलिहन् । कुलिशं भ्रामयामास गृहीत्वा दक्षिणे करे

そう言い終えると、千眼のインドラは口の端を舐め、右手に金剛杵（ヴァジュラ）を取り、これをぐるりと振り回し始めた。

Verse 19

तस्येवं भ्राम्यमाणस्य महोत्पाता बभूविरे । ततः पर्वतशृंगाणि विशीर्णानि समंततः

かくのごとくそれを振り回していると、大いなる前兆が起こり、たちまち四方の山の峰々は砕け散った。

Verse 20

आवृतं गगन मेघैर्विधुन्वानैर्महीं तदा । न किंचिद्दृश्यते तत्र सर्वं संतमसावृतम्

そのとき大地の上で、揺れうねる雲が天を覆い、そこでは何一つ見えず、すべてが濃き闇に包まれた。

Verse 21

एतस्मिन्नेव काले तु स राजा हरिवत्सलः । निमील्य लोचने स्वीये समाधिस्थो बभूव ह

まさにその時、ハリに愛される王は自らの眼を閉じ、三昧（サマーディ）に入った。

Verse 22

ततस्तुष्टो जगन्नाथ साक्षात्प्रत्यक्षतां गतः । ऐरावतः स गरुडस्तत्क्षणात्समजायत

すると、満悦された宇宙の主は直に顕現された。その瞬間、アイラーヴァタの代わりにガルダが現れた。

Verse 23

तमुवाच हृषीकेशो मेघगंभीरया गिरा । ध्यानस्थितं नृपश्रेष्ठं शंख चक्रगदाधरः

法螺・円盤・棍棒を携えるフリシーケーシャは、禅定に没する最勝の王に、雷雲のごとく深い声で語りかけた。

Verse 24

श्रीभगवानुवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्सानन्यभक्त जनेश्वर । वरं वरय भद्रं ते यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

世尊は仰せになった。「愛しき子よ、人々の主にして、ただ我にのみ帰依する者よ――我は汝に大いに満足した。願いの恩寵を選べ。たとえ得難きものであっても、汝に吉祥あれ。」

Verse 25

अंबरीष उवाच । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरो मम । संसाराब्धेस्तारणाय वरदो भव मे हरे

アンバーリーシャは申し上げた。「もし主よ、あなたがご満悦で、もし私に恩寵を賜るというなら――おおハリよ、輪廻（サンサーラ）の大海を渡るため、我がための施与者となってください。」

Verse 26

पुलस्त्य उवाच । अथाह भगवान्विष्णुरंबरीषं जनाधिपम् । ज्ञानयोगं सुविस्तीर्णं संसारक्षयकारणम्

プラスタヤは語った。そこで世尊ヴィシュヌは、民の主たるアンバーリーシャ王に告げ、輪廻（サンサーラ）の束縛を滅してゆく因となる「智のヨーガ（ジュニャーナ・ヨーガ）」を広く詳しく説き示された。

Verse 27

यस्मिञ्जाते नरः सद्यः संसारान्मुच्यते नृप । श्रुत्वा स नृपतिः सम्यक्प्रणम्योवाच केशवम्

王よ、その智が生ずるや、人はただちに輪廻（サンサーラ）より解き放たれる。これを聞いたその王は、正しく礼拝してひれ伏し、ついでケーシャヴァ（ヴィシュヌ）に申し上げた。

Verse 28

अंबरीष उवाच । भगवन्यस्त्वया प्रोक्तो योगोऽयं मम विस्तरात् । दुर्ज्ञेयः स नृणां देव विशेषाच्च कलौ युगे

アンバーリーシャは申し上げた。「主よ、あなたが私に詳しく説かれたこのヨーガは、人々には理解しがたきものです、神よ――とりわけカリ・ユガにおいて。」

Verse 29

अपि चेत्सुप्रसन्नोऽसि क्रियायोगं ब्रवीहि मे । लोकानां तारणार्थाय शंखचक्रगदाधर

もしまことに御慈悲を垂れ給うなら、聖なる行為のヨーガたるクリヤーヨーガを我に説き示したまえ。法螺貝・円盤・棍棒を執る御方よ、諸世界を安穏の彼岸へ渡らせるために。

Verse 30

पुलस्त्य उवाच । ततस्तस्मै नरेन्द्राय क्रियायोगं जनार्द्दनः । यथायोग्यं नृपश्रेष्ठ कथयामास केशवः

プラスタヤは言った。するとジャナールダナ（ケーシャヴァ）は、その王にふさわしい仕方でクリヤーヨーガを説き明かした。おお、王たちの中の最勝者よ。

Verse 31

तं श्रुत्वा तुष्टहृदयोंऽबरीषो वाक्यमब्रवीत्

それを聞いて、心満ち足りたアンバーリーシャは、次の言葉を述べた。

Verse 32

अंबरीष उवाच । यदि तुष्टोऽसि भगवन्रूपेणानेन माधव । ममाश्रमे त्वं देवेश सदा सन्निहितो भव

アンバーリーシャは言った。「もしこの御姿において、世尊マーダヴァよ、御満悦くださるなら、神々の主よ、我が庵（アーシュラマ）に常に現前してお住まいください。」

Verse 33

यतस्त्वत्प्रतिमामेकामर्चयामि विधानतः । पूजयिष्यंति लोकास्त्वां शंखचक्रगदाधरम्

我は正しい作法に従い、御身の御像をただ一つ礼拝いたします。そうすれば人々もまた、法螺貝・円盤・棍棒を執る御方であるあなたを礼拝するでしょう。

Verse 34

पुलस्त्य उवाच । तथोक्तो माधवेनासौ चकार हरिमंदिरम् । प्रतिमां पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

プラスタヤは言った。「マーダヴァにそのように教えられて、彼はハリのために मंदिर（聖堂）を建立し、香・花・塗香をもって聖像を礼拝した。」

Verse 35

ततः कालेन महता भगवान्विष्णुमंदिरे । तेनैव वपुषा प्राप्तः सपुत्रः सहबांधवः

その後、長い時を経て、彼はまさに同じ身体のまま、子と親族を伴い、世尊ヴィシュヌの मंदिरへと到来した。

Verse 36

अद्यापि भगवान्विष्णुः सत्यवाक्येन भूपतेः । सदा संनिहितो विष्णुस्तस्मिन्नवसरे कलौ

今なお、王よ、その君主の真実の言葉の力によって、世尊ヴィシュヌは常にそこに臨在し、とりわけカリの世におけるその聖なる時に顕現しておられる。

Verse 37

तदारभ्य महाराज क्रियायोगो धरातले । प्रवृत्तः प्रतिमाकारः काले च कलिसंज्ञके

それ以来、大王よ、地上において聖なる儀礼の修行（クリヤー・ヨーガ）が盛んとなり、カリと呼ばれる時代には、聖像（プラティマー）による礼拝が確立された。

Verse 38

यस्तं पूजयते भक्त्या हृषीकेशे नृपार्बुदे । स याति विष्णुसालोक्यं प्रसादाच्च हरेर्नृप

フリシーケーシャにおいて彼を信愛もって礼拝する者は誰であれ、アルブダの王よ、ハリの恩寵により、ヴィシュヌの界に同住する境地（ヴィシュヌ・サーローキヤ）に到達する、王よ。

Verse 39

एकादश्यां महाराज जागरं यः सदा नृप । करिष्यति निराहारो हृषीकेशाग्रतः स्थितः । स यास्यति परं स्थानं दुर्ल्लभं त्रिदशैरपि

エーカーダシーの日に、偉大なる王よ、食を断って常に夜を徹して目覚め、フリシーケーシャの御前に立つ者は、神々でさえ得難い至上の住処へと至る。

Verse 40

यत्पुण्यं कपिलादाने कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं लभते मर्त्त्यो हृषीकेशस्य दर्शनात्

カールティカ月にジェーシュタ・プシュカラでカピラー牛を施す功徳、その果報は、ただフリシーケーシャを拝するだけで人は等しく得る。

Verse 41

शुक्ले वा यदि वा कृष्णे संप्राप्ते हरिवासरे । यः पश्यति हृषीकेशमश्वमेधफलं लभेत्

白分でも黒分でも、ハリに捧げられた日が来るとき、フリシーケーシャを拝する者はアシュヴァメーダ祭の果報を得る。

Verse 42

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्तु विधानतः । यस्तत्र चतुरो मासन्सम्यग्व्रतपरायणः । अभ्यर्चयेद्धृषीकेशं न स भूयोऽभिजायते

ゆえに、あらゆる努力をもって、定められた作法により御方を礼拝すべきである。そこで四か月のあいだ正しい誓戒に専心し、フリシーケーシャをしかるべく供養する者は、再び生まれることがない。

Verse 43

एकः सर्वाणि तीर्थानि करोति नृपसत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

王の中の最勝者よ、ある者はすべてのティールタを巡る。だが別の者は心を統一し、チャートゥルマーシャの期間じゅうフリシーケーシャを拝する。

Verse 44

एको दानानि सर्वाणि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者はブラーフマナたちにあらゆる施しを捧げる。別の者は心を統一し、四ヶ月の誓戒チャートゥルマーシャの間じゅう、フリシーケーシャを拝観する。

Verse 45

एकः कन्यासहस्रं तु प्रदद्याच्च यथाविधि । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者は定めの儀礼に従い、千人の乙女を施しとして捧げる。別の者は心を整え、チャートゥルマーシャの間じゅうフリシーケーシャを拝観する。

Verse 46

सूर्यग्रहे कुरुक्षेत्रे दद्याद्दानमनुत्तमम् । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者は日食の時、クルクシェートラで無上の布施を行う。だが別の者は心を収め、チャートゥルマーシャの季にフリシーケーシャを拝し、その聖なる見神こそ最上と宣せられる。

Verse 47

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्यजत्येकः सदक्षिणैः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者はアグニシュトーマなどの祭式を、ダクシナー（謝礼）を備えて修する。だが別の者は心堅く、チャートゥルマーシャの間フリシーケーシャを拝観し、それがより大いなる成就と宣せられる。

Verse 48

एको हिमालयं गत्वा त्यजति स्व कलेवरम् । पश्यत्यन्यो हषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者はヒマーラヤへ赴き、そこで身を捨てる。だが別の者は心静かに統一し、チャートゥルマーシャの間フリシーケーシャを拝観する—これこそより高き果報と讃えられる。

Verse 49

एकस्तु भृगुपातेन त्यजेद्देहं सुतीर्थके । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者は最勝のティールタにおいて「ブリグパータ」と呼ばれる行により身を捨てる。だが別の者は心を統一し、チャートゥルマーシャの期間にフリシーケーシャを拝観する—これこそがより大いなる加護として讃えられる。

Verse 50

एकः प्रायोपवेशेन प्राणांस्त्यजति मानवः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者はプラーヨーパヴェーシャ（死に至るまでの断食の誓い）によって命を捨てる。だが別の者は自らを収め、チャートゥルマーシャにフリシーケーシャを拝観する—これがより高き霊的功徳として讃えられる。

Verse 51

ब्रह्मज्ञानं वदत्येकः श्रुत्वा ज्ञानवि शारदः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者は多くを聴聞して智に通じ、ブラフマジュニャーナ（梵智）を説き明かす。だが別の者は心を静め、チャートゥルマーシャにフリシーケーシャを拝観する—これがより高き成就として称えられる。

Verse 52

गयाश्राद्धं करोत्येकः पितृपक्षे नृपोत्तम । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

王の中の最勝者よ、ある者は祖霊月（ピトリパクシャ）にガヤー・シュラーダを修する。だが別の者は一心に集中し、チャートゥルマーシャにフリシーケーシャを拝観する—これがより高き功徳として宣言される。

Verse 53

चांद्रायणसहस्रं च करोत्येकः समाहितः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुमास्यं समाहितः

ある者は規律を守り心を定めて、チャンドラーயண（Cāndrāyaṇa）の苦行を千たび修する。だが別の者は同じく心を統一し、チャートゥルマーシャにフリシーケーシャを拝観する—これが勝れた果として讃えられる。

Verse 54

व्रतं तपः सहस्राब्दमेकः सम्यक्चरेन्नरः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

ある者は千年にわたり正しく誓戒（ヴラタ）と苦行（タパス）を修め得る。されど別の者は、心を三昧に収めて、チャートゥルマーシャの時にフリシーケーシャを拝見（ダルシャナ）する—これこそより高き成就と讃えられる。

Verse 55

एकस्तु चतुरो वेदान्सम्यक्पठति ब्राह्मणः । पश्यत्यन्यो हृषीकेशं चातुर्मास्यं समाहितः

あるブラーフマナは四つのヴェーダを正しく誦する。されど別の者は、心を堅く調え、チャートゥルマーシャの時にフリシーケーシャを拝見（ダルシャナ）する—これぞダルマのより高き円成と称えられる。

Verse 56

बहुना किमिहोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । एकतस्तु भवेत्सर्वमेकतो हरिदर्शनम्

ここで多くを語って何になろう。王よ、要を聞け—一方には一切（功徳と果報のすべて）があり、他方にはただハリのダルシャナ、救いの御姿を拝することがある。

Verse 57

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्थातव्यं हरिसंनिधौ । अम्बरीषस्य राजर्षेः स्थानके पापनाशने

ゆえに、あらゆる努力をもってハリの御前にとどまるべきである—王仙アンバリーシャにゆかりある、罪を滅する聖なる御座所において。

Verse 58

एकतस्तु हृषीकेश एकतः कर्णिकेश्वरः । तयोर्मर्त्या मृता ये च मानवा नृपसत्तम

一方にフリシーケーシャ、他方にカルニケーシュヴァラがまします。王の中の最勝よ、その二者の間で命終える凡夫—人々は…

Verse 59

अपि कृत्वा महत्पापं गच्छंति हरिसन्निधौ । हृषीकेशं समालोक्य सद्यो मुक्तिमवाप्नुयात्

たとえ大いなる罪を犯したとしても、ハリの御前に赴き、フリシーケーシャを拝し奉れば、ただちに解脱を得るであろう。

Verse 60

पुष्पमेकं हृषीकेशे यश्चारोपयते नृप । सुखसौभाग्यसंयुक्त इह लोके परत्र च

大王よ、フリシーケーシャにたとえ一輪の花をも供える者は、この世にも来世にも、安楽と吉祥の幸いを具える。

Verse 61

हृषीकेशस्य यो भक्त्या करिष्यत्यनुलेपनम् । स यास्यति परं स्थानं जरामरणवर्जितम्

信愛をもってフリシーケーシャにアヌレーパナ（香油・香粉の塗布）を奉る者は、老いと死を離れた至上の住処へ赴く。

Verse 62

संमार्जनं च तस्याग्रे यः करोति समाहितः । यावत्यो रेणवस्तत्र तावद्वर्षशतानि सः । मोदते विष्णुलोकस्थो नात्र कार्या विचारणा

心を定めて御前を掃き清める者は、そこにある塵の粒の数だけ、幾百年もヴィシュヌの世界に住して歓喜する。これに疑いはない。

Verse 63

कार्तिके शुक्लपक्षे च एकादश्यां नृपोत्तम । दीपमारोपयेद्यश्च हृषीकेशाग्रतो नृप

王の中の最勝よ、カールッティカ月の白分、エーカーダシーの日に、フリシーケーシャの御前に灯明を点じて据える者は、王よ……

Verse 64

यथायथा प्रकाशेत पापं जन्मांतरार्जितम् । तथातथा व्रजेन्नाशं तस्य कायादशेषतः

灯火が照り輝くように、過去の生に積まれた罪もまた明らかとなり、同じほどに滅び去って、その身をことごとく清める。

Verse 65

पंचामृतेन यः पूजां हृषीकेशे करिष्यति । दध्ना क्षीरेण वा यस्तु न स भूयोऽभिजायते

パンチャームリタ（五甘露）によって、あるいは凝乳や乳によってでも、フリシーケーシャを礼拝する者は、もはや再び生まれない。

Verse 66

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन हृषीकेशं समर्चयेत् । संसारबंधतो राजन्मुक्तिमाप्नोति मानवः

ゆえに、王よ、あらゆる努力を尽くしてフリシーケーシャを礼拝すべきである。人は輪廻（サンサーラ）の束縛を離れ、解脱（モークシャ）を得る。

Verse 67

हृषीकेशे विशेषेण कर्त्तव्यं पूजनं सदा

フリシーケーシャへの礼拝は、常に、ことさらに深い専心をもって行うべきである。