Adhyaya 96

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्मिन्गते भूपे ह्यजापाले रसातलम् । तत्पुत्रश्चाभवद्राजा मंत्रिभिस्तु पुरस्कृतः

スータは語った。「このように王アジャーパラがラサータラ（Rasātala）へ下ったのち、その子が大臣たちに奉戴されて王となった。」

Verse 2

यो नित्यमगमत्स्वर्गे वासवं रमते सदा । शनैश्चरो जितो येन रोहिणीं परिभेदयन्

彼は常に天界へ赴き、ヴァーサヴァ（インドラ）をいつも歓喜させた。ローヒニーを悩ませている最中でさえ、シャナイシュチャラ（土星神）を彼は征服し鎮めた。

Verse 3

गृहे यस्य स्वयं विष्णुर्भूत्वा चैव चतुर्विधः । रावणस्य विनाशार्थं जन्म चक्रे प्रहर्षितः

彼の家において、ヴィシュヌ自らが四重の姿として顕れ、ラーヴァナ滅尽のために歓喜して誕生した。

Verse 4

तेनागत्यात्र सत्क्षेत्रे तोषितो मधुसूदनः । प्रासादं शोभनं कृत्वा ततश्चैव प्रतिष्ठितः

彼がこの聖なるクシェートラに来臨すると、マドゥスーダナ（ヴィシュヌ）は満悦された。ついで麗しい堂宇を建立し、しかるのち主は正しい儀礼によりそこに安置された。

Verse 5

तस्यापि विश्रुता वापी स्वयं तेन विनिर्मिता । राजवापीति लोकेऽस्मिन्विख्यातिं परमां गता

彼自身が名高いヴァーピー（階段井戸・池）を築いた。この世においてそれは「ラージャヴァーピー」の名で至高の名声を得た。

Verse 6

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते पञ्चमीदिने । प्रेतपक्षे विशेषेण स नरः स्यात्सतां प्रियः

そこで第五の月日（パンチャミー）にシュラーダ（śrāddha）を修し、とりわけプレータ・パクシャ（亡者のための半月）に行う者は、善き人々・徳ある者たちに愛される。

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कथं तेन जितः सौरी रोहिणीशकटं च यत् । भिंदानस्तोषितस्तेन कथं नारायणो वद

仙賢たちは言った。「彼はいかにしてシャウリー（シャナイシュチャラ）を征し、また『ローヒニーの車』（Rohiṇīśakaṭa）をいかにして破ったのか。さらに、いかなる仕方でナーラーヤナは彼に満悦されたのか。どうか我らに語り給え。」

Verse 8

।सूत उवाच । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे स्वधर्मेण वसुन्धराम् । अतिसौख्यान्वितो लोकः सर्वदैव व्यजायत

スータは語った。「そのダルマに通じた王が、自らの正しき務めに従って大地を治めたとき、人々は常に栄え、大いなる安楽に満たされた。」

Verse 9

बहुक्षीरप्रदा गावः सस्यानि गुणवंति च । कामवर्षी च पर्जन्यो यथर्त्तुफलिता द्रुमाः

牛は豊かに乳を与え、作物は良質に実り、雨は望みのままに降り、樹々は季節にかなって果を結んだ。

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य दैवज्ञैस्तस्य भूपतेः । कथितं रोहिणीभेदं रविपुत्रः करिष्यति

やがてある時、占星の者たちはその王に告げた。「ラヴィの子（シャナイシュチャラ）が『ローヒニー・ベーダ』（Rohiṇī-bheda）—ローヒニーに生ずる不吉な裂け目—を起こすであろう」と。

Verse 11

तस्यानंतरमेवाशु दुर्भिक्षं संभविष्यति । अनावृष्टिश्च भविता रौद्रा द्वादश वार्षिकी । यया संपत्स्यते सर्वं भूतलं गतमानवम्

その直後、恐るべき飢饉が起こり、さらに十二年にわたる猛き旱魃が訪れる。それによって全地は苦しめられ、人々は滅びへと追い込まれるであろう。

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स राजा कुपितोऽभ्यगात् । शनैश्चरं समुद्दिश्य विमानमधिरुह्य च

彼らの言葉を聞くや、王は憤り立って出立した。心をシャナイシュチャラ（Śanaiścara）に定め、天の車ヴィマーナ（vimāna）にも乗り込んだ。

Verse 13

तस्य तुष्टेन संदत्तं विमानं कामगं पुरा । शक्रेण तत्र संतिष्ठञ्छनैश्चरमुपाद्रवत्

かつてインドラ（シャクラ、Śakra）は満足して、望みのままに進むヴィマーナ（vimāna）を彼に授けた。その上に立ち、彼はシャナイシュチャラへ攻めかかった。

Verse 14

ततः सूर्यपथं मुक्त्वा ततश्चंद्रस्य पार्थिवः । नक्षत्रसरणिं प्राप्य सज्यं कृत्वा महद्धनुः

それから王は太陽の道を離れ、さらに月の道を離れて、星宿の巡る道に至った。大弓に弦を張り、備えを整えて立った。

Verse 15

तत्र बाणं समारोप्य शनैश्चरमुपाद्रवत् । प्रोवाच पुरतः स्थित्वा सूर्यपुत्रमधोमुखम्

そこで王は矢をつがえ、シャナイシュチャラへ突進した。彼の前に立ち、うつむく太陽の子に向かって言葉を放った。

Verse 16

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

「今すぐこのローヒニー（Rohiṇī）の道を捨てよ、シャナイシュチャラよ。我が言葉に背くなら、汝をヤマ（Yama）の住処へ送ってやろう。」

Verse 17

एतेन निशिताग्रेग शरेणा नतपर्वणा । दिव्यास्त्रमंत्रयुक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

この矢――鋭き鏃にして節々よく継がれ、天なる神武の真言により加持されたるもの――これをもって、我はこれぞ真実と宣言する。

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तादृग्रौद्रतमं महत् । मन्दो विस्मयमापन्नस्ततश्चेदमभाषत

その言葉――あまりにも猛々しく、恐るべき大いなるもの――を聞いて、マンダ（シャナイシュチャラ）は驚愕し、ついで次のように語った。

Verse 19

कस्त्वं ब्रूहि महाभाग मम मार्गं रुणत्सि यः । अगम्यं केनचिल्लोके सर्वैरपि सुरासुरैः

「汝は誰ぞ。告げよ、幸いなる者よ――我が行路を阻む者よ。この世においてその道は、諸天・阿修羅のすべてといえども、誰一人到り得ぬものなり。」

Verse 20

राजोवाच । अहं दशरथो नाम सूर्यवंशोद्भवो नृपः । अजस्य तनयः प्राप्तः कामं वारयितुं क्रुधा

王は言った。「我は名をダシャラタという。太陽王統（スーリヤヴァンシャ）に生まれし王、アジャの子なり。汝の企てを制するため、憤りをもってここに来た。」

Verse 21

मंद उवाच । न त्वया सह संबंधः कश्चिदस्ति महीपते । मम यत्त्वं प्रकोपाढ्यो मन्मार्गं हंतुमिच्छसि

マンダは言った。「大王よ、汝と我との間に何の縁もない。しかるに、なぜ怒りに満ちて、我が道を打ち砕かんとするのか。」

Verse 22

राजोवाच । रोहिणीसंभवं त्वं हि शकटं भेदयिष्यसि । सांप्रतं मम दैवज्ञैर्वाक्यमेतदुदाहृतम्

王は言った。「汝はまことに、ローヒニーより生じた車を打ち砕くであろう。これは今しがた、わが占星の者たちが我に告げた宣言そのものだ。」

Verse 23

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

「もしその車が汝によって砕かれるなら、ああマンダよ、シャタクラトゥ（インドラ）は雨を降らせぬ。天文と兆しの学に通じた占星者たちは、このように告げる。」

Verse 24

जाते वृष्टिनिरोधेऽथ जायंतेऽन्नानि न क्षितौ । अन्नाभावात्क्षयं यांति ततो भूभितले जनाः

雨が止められると、大地には穀物が実らない。食が欠ければ、この世の人々はやせ衰え、ついには滅びる。

Verse 25

जनोच्छेदे ततो जाते अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । न भवंति धरा पृष्ठे ततः स्यादेव संक्षयः

人々が断たれて滅びると、アグニシュトーマをはじめとする諸祭儀は大地の上で行われなくなる。そこから、まことにさらなる荒廃が生じる。

Verse 26

एतस्मात्कारणाद्रुद्धो मार्गस्ते सूर्यसंभव । रोहिणीं गंतुकामस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

このゆえにこそ、太陽より生まれし者よ、ローヒニーへ赴こうとする汝の道は塞がれている。これこそ我が語った真実である。

Verse 27

शनिरुवाच । गच्छ पुत्र निजं गेहं ममापि त्वं च रोचसे । तुष्टोऽहं तव वीर्येण न त्वन्येन महीपते

シャニは言った。「行け、わが子よ、自らの家へ帰れ。お前はこの私にさえ喜ばしい。王よ、私はお前の武勇によって満足した――他の何ものによってでもない。」

Verse 28

न केनचित्कृतं कर्म यदेतद्भवता कृतम् । न करिष्यति चैवान्यो देवो वा मानवोऽथ वा

そなたが成したこの行いのような業を、誰も成したことはない。さらに他の者—神であれ人であれ—が、これを成すことは決してない。

Verse 29

नाहं पश्यामि भूपाल कथंचिदपि तूर्ध्वतः । यतो दृष्टिविनिर्दग्धं भस्मसाज्जायतेऽखिलम्

王よ、私は決して上を見上げない。なぜなら、我が眼差しに焼かれた一切は、ことごとく灰と化すからだ。

Verse 30

जातमात्रेण बालेन मया पादौ निरीक्षितौ । तातस्य सहसा दग्धौ ततोऽहं वारितोंऽबया

生まれたばかりの幼子であったとき、私は父の足を見てしまった。するとたちまち父の足は焼かれ、母が私を制した。

Verse 31

न त्वया पुत्र द्रष्टव्यं किंचिदेव कथंचन । प्रमाणं यदि ते धर्मो मातृवाक्यसमुद्भवः

「わが子よ、いかなる仕方であれ、何ものをも見てはならぬ。もしそなたにとってダルマが、母の言葉より生じる権威であるならば。」

Verse 32

तस्मात्त्वया महत्कर्म कृतमीदृक्सुदुष्करम् । प्रजानां पार्थिवश्रेष्ठ त्यक्त्वा दूराद्भयं मम

それゆえ汝は、きわめて成し難き大いなる業を成就した、王の中の最勝者よ。民のために、我に対する恐れを遠く投げ捨てたのだ。

Verse 33

तस्मा त्तव कृते नाहं भेदयिष्यामि रोहिणीम् । कथंचिदपि भूपाल युगांतररशतेष्वपि

ゆえに汝のために、王よ、我はローヒニーを悩ますことはない。いかなる仕方でもなく、幾十万の劫を経ようとも。

Verse 34

वरं वरय चास्माकं तस्मादद्य भविष्यति । हृतत्स्थितं दुर्लभं भूप सर्वेषामिह देहिनाम्

「我より一つの恩寵を選べ。ゆえに今日、それは授けられよう。王よ、この世に身を受けた者にとって、心を堅く保ち、揺るがせぬことはまことに稀である。」

Verse 35

राजोवाच । तव यो वासरे प्राप्ते तैलाभ्यंगं करोति वै । तस्याऽन्यदिवसं यावत्पीडा कार्या न च त्वया

王は言った。「汝の日が来たとき、まことに油の塗身（アビヤンガ）を行う者には、少なくとも翌日まで、汝は苦しみを与えてはならぬ。」

Verse 36

तिलदानं करोत्येवं लोहदानं च यस्तव । करोति दिवसे शक्त्या यावद्वर्षं त्वया हि सः

「また同様に、汝の日に、力に応じて胡麻の布施をなし、さらに鉄を施し、かくして一年満ちるまで続ける者は、まことに汝により守護されるべきである。」

Verse 37

रक्षणीयः सुकृच्छ्रेषु संकटेषु सदैव हि । त्वयि गोचरपीडायां संस्थिते चार्कसंभव

苛烈な苦難と危急のときには、常に彼を守護すべし—とりわけ汝が苦しきゴーチャラ（惑星運行の障り）に在るとき、ああ太陽の御子よ。

Verse 38

यः कुर्याच्छांतिकं सम्यक्तिलहोमं च भक्तितः । वासरे तव संप्राप्ते समिद्भिश्च तथाऽक्षतैः

汝の日が到来するとき、誰であれ、敬虔をもって正しく鎮静の法（シャーンティカ）を修し、胡麻のホーマ（ティラホーマ）を捧げ、聖なる薪と、砕けぬ米（アクシャタ）をも供えるなら—

Verse 39

तस्य सार्धानि वर्षाणि सप्त कार्या प्रयत्नतः । त्वया रक्षा महाभाग वरं चेन्मम यच्छसि

その者には、汝が努めて七年半のあいだ守護を施すべし、ああ高貴なる者よ。もし真にこの恩寵を我に授けるならば。

Verse 40

सूत उवाच । एवमित्येव संप्रोच्य विरराम ततः परम् । शनैश्चरो महीपालवचनाद्द्विजसत्तमाः

スータは語った。「ただ『然り』と言うのみで、彼はその後沈黙した。おお最勝の再生者たちよ、シャナイシュチャラは王の言葉に従って行った。」

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं सुविस्तरात् । भवद्भिः सूर्यपुत्रस्य राज्ञा दशरथेन हि । संवादं रोहिणीभेदे सञ्जातं समुपस्थिते

汝らが我に問うたことは、すべて詳らかに語り終えた。すなわち、ローヒニー・ベーダの出来事が現前した折に生じた、太陽の御子（シャナイシュチャラ）とダシャラタ王との対話である。

Verse 42

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्यो विशेषतः । शनैश्चरकृता पीडा तस्य नाशं प्रगच्छति

この偈を常に誦する者、ことに敬虔に聴聞する者には、シャナイシュチャラ（シャニ）によってもたらされる苦患は滅び去る。