Adhyaya 46

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । अन्यानि तत्र तीर्थानि यानि संति महामते । तानि कीर्तय सर्वाणि परं कौतूहलं हि नः

仙人たちは言った。「大いなる心の人よ、その地には他にどのような聖なる沐浴の地（ティールタ）があるのか。われらの好奇は尽きぬ、どうかすべて語り給え。」

Verse 2

सूत उवाच । तत्र सारस्वतं तीर्थमन्यदस्ति सुशोभनम् । यत्र स्नातोऽतिमूकोऽपि भवेद्वाक्यविचक्षणः

スータは言った。「そこにはさらに、きわめて麗しい聖地サーラスヴァタ・ティールタがある。そこで沐浴すれば、たとえ甚だ口のきけぬ者であっても、言葉に巧みで弁えある者となる。」

Verse 3

लभते चेप्सितान्कामान्मानुषान्दैविकानपि । ब्रह्मलोकादिपर्यतांस्तथालोकान्द्विजोत्तमाः

おお、二度生まれし者のうち最勝の方々よ。彼は望む成就を得る――人の願いも天の願いも――そして梵天界（ブラフマローカ）に至るまでの諸世界をも得る。

Verse 4

पुरासीत्पार्थिवो ना्ना विख्यातो बलवर्धनः । समुद्रवलयामुर्वीं बुभुजे यो भुजार्जिताम्

いにしえ、名高き王バラヴァルダナがいた。彼は自らの腕力によって勝ち得た、海に囲まれた大地を治め、享受した。

Verse 5

तस्य पुत्रः समुत्पन्नः सर्वलक्षणसंयुतः । तस्य नाम पिता चक्रे संप्राप्ते द्वादशेऽहनि । अम्बुवीचिरिति स्पष्टं समाहूय द्विजोत्तमान्

彼に一子が生まれ、あらゆる吉祥の相を具えていた。十二日目、父王は命名の儀を行い、最勝の二度生まれ（婆羅門）を招いて、明らかに「アンブヴィーチ」と名づけた。

Verse 6

ततः स ववृधे बालो लालितस्तेन भूभुजा । मूकभावं समापन्नो न शक्रोति प्रजल्पितुम्

その後、王に慈しまれ養われて少年は成長した。だが口を閉ざす宿命に陥り、まったく言葉を発することができなかった。

Verse 7

ततोऽस्य सप्तमे वर्षे संप्राप्ते बलवर्धनः । पंचत्वं समनुप्राप्तः संग्रामे शत्रुभिर्हतः

そして少年が七歳に達したとき、バラヴァルダナは最期を迎えた。戦場で敵に討たれ、五大へと帰入したのである。

Verse 8

ततो मूकोऽपि बालोपि मंत्रिभिस्तस्य भूपतेः । स सुतः स्थापितो राज्ये अभावेऽन्यसुतस्य च

そこで、彼は口のきけぬ幼子であったが、王の大臣たちは他に王子がいないため、その子を王位に就けた。

Verse 9

एवं तस्य महीपस्य राज्यस्थस्य जडात्मनः । बालत्वे वर्तमानस्य राज्यं विप्लवमध्यगात्

かくして、その王は王権の座にありながら心は鈍く、なお幼年にあったため、国は騒乱と乱れのただ中に落ち込んだ。

Verse 10

ततो जलचरन्यायः संप्रवृत्तो महीतले । पीड्यंते सर्वलोकास्तु दुर्बला बलवत्तरैः

そののち地上には「水の生きものの掟」が広まり、強き者が弱き者を虐げ、あらゆる人々が苦しめられた。

Verse 11

ततस्ते मंत्रिणः प्रोचुर्वसिष्ठं स्वपुरोहितम् । वचोऽर्थं नृपतेरस्य कुरूपायं महामुने

そこで大臣たちは、王家の祭司ヴァシシュタに申し上げた。「大聖よ、この王の苦境を救う方策をお立てください。」

Verse 12

पश्य कृत्स्नं धरापृष्ठे शून्यतां समुपस्थितम् । जडत्वान्नृपतेरस्य तस्मात्कुरु यथोचितम्

「ご覧ください——大地の全面に空虚が現れました。この王は鈍く無力ゆえ、しかるべきことをお為しください。」

Verse 13

ततस्तु सुचिरं ध्यात्वा दीनान्प्रोवाच मंत्रिणः । सर्वानार्तिसमोपेताञ्छृण्वतस्तस्य भूपतेः

それから彼は久しく思惟し、あらゆる苦悩を負って沈む大臣たちに語りかけた。その王もまた耳を傾けていた。

Verse 14

अस्ति सारस्वतं तीर्थं सर्वकामप्रदं नृणाम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रायं स्नातु भूपतिः

人々のあらゆる願いを成就させる、サーラスヴァタと名づけられた聖なるティールタがある。ハーṭケーシュヴァラの聖域において、この王はそこで沐浴すべし。

Verse 15

अथ तद्वचनात्सद्यः स गत्वा तत्र सत्वरम् । स्नानात्तीर्थेऽथ संजातस्तत्क्षणात्स कल स्वनः

その言葉を受けるや、彼はただちに急ぎそこへ赴いた。そしてそのティールタで沐浴すると、まさにその瞬間、言葉は澄みわたり完全となった。

Verse 16

तत्प्रभावं सरस्वत्याः स विज्ञाय महीपतिः । श्रद्धया परया युक्तो ध्यायमानः सरस्वतीम्

サラスヴァティーの大いなる霊威を悟った王は、至上の信（シュラッダー）に満たされ、女神サラスヴァティーを念じて禅定に入った。

Verse 17

ततस्तूर्णं समादाय मृत्तिकां स नदीतटात् । चकार भारतीं देवीं स्वयमेव चतुर्भुजाम्

それから彼は川辺の土を急ぎ取り、みずから四臂の姿をもつ女神バーラティーの像を作り上げた。

Verse 18

दधतीं दक्षिणे हस्ते कमलं सुमनोहरम् । अक्षमालां तथान्यस्मिञ्जिततारक वर्चसम्

右の手の一つにはこの上なく美しい蓮華を持たせ、また別の手には、星々の輝きをも凌ぐ光を放つ数珠（アクシャマーラー）を持たせた。

Verse 19

कमण्डलुं तथान्यस्मिन्दिव्यवारिप्रपूरितम् । पुस्तकं च तथा वामे सर्वविद्यासमुद्भवम्

そして別の手には、天なる聖水で満たされたカマンダル（浄水瓶）を授け、女神の左手には、あらゆる学知の源たる一巻の書を持たせた。

Verse 20

ततो मेध्ये शिलापृष्ठे तां निवेश्य प्रयत्नतः । पूजयामास सद्भक्त्या धूपमाल्पानुलेपनैः

それから、清らかな石の面に彼女を慎重に安置し、真実の信愛をもって供養した—香を焚き、質素な塗香を捧げて。

Verse 21

चकार च स्तुतिं पश्चाच्छ्रद्धापूतेन चेतसा । तदग्रे प्रयतो भूत्वा स्वरेण महता नृपः

その後、信によって心を清めた王は、彼女の御前に慎み深く立ち、澄みわたる大きな声で讃歌を捧げた。

Verse 22

सदसद्देवि यत्किञ्चिद्बन्धमोक्षात्मकं पदम् । तत्सर्वं गुप्तया व्याप्तं त्वया काष्ठं यथाग्निना

おお女神よ、善であれ悪であれ、存在するものすべて、束縛と解脱に属するいかなる境地も、ことごとくあなたが密かに遍満しておられる。木の中に火が潜むがごとく。

Verse 23

सर्वस्य सिद्धिरूपेण त्वं जनस्य हृदि स्थिता । वाचारूपेण जिह्वायां ज्योतीरूपेण चक्षुषि

成就（シッディ）の姿として、あなたは万人の心に住まい、言葉（ヴァーチャー）の姿として舌に宿り、また光明の姿として眼に宿る。

Verse 24

भक्तिग्राह्यासि देवेशि त्वमेका भुवनत्रये । शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे

おお主宰の女神よ、汝はただバクティ（信愛）によってのみ得られる。汝は三界に遍くして唯一の御方、帰依する者、貧しき者、苦しむ者を救護せんと常に尽くす。

Verse 25

त्वं कीर्तिस्त्वं धृतिर्मेधा त्वं भक्तिस्त्वं प्रभा स्मृता । त्वं निद्रा त्वं क्षुधा कीर्तिः सर्वभूतनिवासिनी

汝は名声、汝は堅忍と知慧、汝は信愛にして、光輝として憶念される。汝は眠り、汝は飢え、汝は誉れ—一切衆生に内住する。

Verse 26

तुष्टिः पुष्टिर्वपुः प्रीतिः स्वधा स्वाहा विभावरी । रतिः प्रीतिः क्षितिर्गंगा सत्यं धर्मो मनस्विनी

おお主宰の女神よ、汝は満足と滋養、汝は姿の美と愛。汝はスヴァダー（祖霊への供物）とスヴァーハー（神々への供物）、また夜である。汝は歓喜と慈愛、汝は大地とガンガー。汝は真実とダルマ、そして堅固にして識別する心の力。

Verse 27

लज्जा शांतिः स्मृतिर्दक्षा क्षमा गौरी च रोहिणी । सिनीवाली कुहू राका देवमाता दितिस्तथा

汝は慎みと安寧、汝は記憶と巧みさ、汝は忍耐と赦し。汝はガウリーとローヒニー、汝はシニーヴァーリー・クフー・ラーカー（月の相）であり、またデーヴァマーター、さらにディティでもある。

Verse 28

ब्रह्माणी विनता लक्ष्मीः कद्रूर्दाक्षायणी शिवा । गायत्री चाथ सावित्री कृषिर्वृष्टिः श्रुतिः कला

汝はブラフマーニーとヴィナター、汝はラクシュミーとカドゥルー、汝はダー クシャーヤニー、シヴァー。汝はガーヤトリー、またサーヴィトリー。汝は農耕と雨、汝はシュルティ（啓示聖典）であり、あらゆる聖なる技芸である。

Verse 29

बलानाडी तुष्टिकाष्ठा रसना च सरस्वती । यत्किञ्चित्त्रिषु लोकेषु बहुत्वाद्यन्न कीर्तितम्

おお女神よ。あなたはバラーナーディ、トゥシュティカーシュター、ラサーナであり、まさしくサラスヴァティーそのもの。三界に在る一切はあまりに広大で、私はその名を尽くして唱え得なかった。

Verse 30

इंगितं नेंगितं तच्च तद्रूपं ते सुरेश्वरि । गन्धर्वाः किन्नरा देवाः सिद्धविद्याधरोरगाः

おおスレーシュヴァリー、神々の主なる女神よ。動と静、まさにその境地こそがあなたの姿。ガンダルヴァ、キンナラ、諸天、シッダ、ヴィディヤーダラ、ナーガたち…

Verse 31

यक्षगुह्यकभूताश्च दैत्या ये च विनायकाः । त्वत्प्रसादेन ते सर्वे संसिद्धिं परमां गताः

ヤクシャ、グヒヤカ、ブータ、ダイティヤ、そしてヴィナーヤカたちもまた—皆ことごとく、あなたの恩寵によって最高の成就に到った。

Verse 32

तथान्येऽपि बहुत्वाद्ये न मया परिकीर्तिताः । आराधितास्तु कृच्छ्रेण पूजिताश्च सुविस्तरैः । हरंतु देवताः पापमन्ये त्वं कीर्तिताऽपि च

また他にも数多く—その数が尽きぬゆえ—私は十分に讃え尽くせなかった。ある神々は苦行をもってのみ奉請され、広大な儀礼によって礼拝される。ほかの神々が罪を除くとしても、あなたは—ただ讃嘆されるだけで—同じく罪を滅する。

Verse 33

एवं स्तुता सा देवेशी भूभुजा तेन भारती । ययौ प्रत्यक्षतां तूर्णं प्राह चेदं सुहर्षिता

かくしてその王に讃えられると、 देवेशी（神々の主なる女神）バハーラティーは、たちまち眼前に姿を現し、喜悦に満ちて次の言葉を告げた。

Verse 34

सरस्वत्युवाच । स्तोत्रेणानेन भूपाल भक्त्या सुस्थिरया सदा । परितुष्टास्मि तेनाशु वरं वृणु यथेप्सितम्

サラスヴァティーは言った。「王よ、この讃歌と、常に揺るがぬ堅固な信愛によって、わたしはすっかり満悦した。望みのままに、速やかに恩寵を選びなさい。」

Verse 35

राजोवाच । अद्यप्रभृति मद्वाक्यात्त्वया स्थेयमसंशयम् । अत्रार्चायां त्रिलोकेस्मि न्यावत्कीर्तिर्मम स्थिरा

王は言った。「今日より、わが言葉により、疑いなくここに住まい給え—この聖なる御像のうちに—三界において、わが名声が揺るがず続くかぎり。」

Verse 36

यस्त्वामाराधयेत्सम्यगत्रस्थां मन्निमित्ततः । भक्त्यानुरूपमेवाशु तस्मै देयं त्वया हि तत्

ここにおいて、わたしのために、正しく汝を礼拝する者があれば、その信愛にふさわしい恩寵を、速やかに彼に授け給え。

Verse 37

सरस्वत्युवाच । यो मामत्र स्थितां नित्यं स्नात्वाऽत्र सलिले शुभे । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पूजयिष्यति मानवः

サラスヴァティーは言った。「ここなる吉祥の水に日々沐浴し、この地に住まうわたしを礼拝する者—とりわけ月の第八日（アシュタミー）と第十四日（チャトゥルダシー）に—」

Verse 38

तस्याहं वांछितान्कामान्संप्रदास्यामि पार्थिव । सूत उवाच । एवं तत्र स्थिता देवी स्वयमेव सरस्वती

「その者に、王よ、望む願いをことごとく授けよう。」スータは語った。「かくして女神サラスヴァティーは、自らその聖地に安住し続けた。」

Verse 39

ततःप्रभृति लोकानां हिताय परमेश्वरी । अष्टम्यां च चतुर्दश्यामुपवासपरायणः

その時より、諸世界の利益のために至上の女神はこの行を定め給うた。すなわち月の第八日と第十四日に、断食の修行に専心すべし。

Verse 40

यस्तां पूजयते मर्त्यः श्वेतपुष्पानुलेपनैः । स स्याद्वाग्ग्मी सुमेधावी सदा जन्मनिजन्मनि

白き花と香油の塗香をもって彼女を礼拝する者は、いかなる人といえども、言葉に秀で、智慧鋭く、生まれ生まれに常にその徳を得る。

Verse 41

सरस्वत्याः प्रसादेन जायमानः पुनःपुनः । अन्वयेऽपि न तस्यैव कश्चिन्मूर्खः प्रजायते

サラスヴァティーのご加護により、たとえ幾度も再生するとしても、その者の家系には愚者が決して生まれない。

Verse 42

यो धर्मश्रवणं तस्याः पुरतः कुरुते नरः । स नूनं वसति स्वर्गे तत्प्रभावाद्युगत्रयम्

彼女の御前において法（ダルマ）を聴聞する行をなす者は、その威力により、まことに三つのユガのあいだ天界に住する。

Verse 43

विद्यादानं नरो यश्च तस्या ह्यायतने सदा । करोति श्रद्धया युक्तः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

また、信心を具えて彼女の聖なる御殿において常に「学びの施し（ヴィディヤー・ダーナ）」を行う者は、アシュヴァメーダ祭の果報を得る。

Verse 44

यो यच्छति द्विजेन्द्राय धर्मशास्त्रसमुद्भवम् । पुस्तकं वाजिमेधस्य स समग्रं फलं लभेत्

ダルマシャーストラの伝統より生まれた書巻を、最上のブラーフマナに施す者は、ヴァージメーダ祭の完全なる果報を得る。

Verse 458

यो वेदाध्ययनं तस्याः करोति पुरतः स्थितः । सोऽग्निष्टोमस्य यज्ञस्य कृत्स्नं फलमवाप्नुयात्

彼女の御前に立ち、ヴェーダを誦し学ぶ者は、アグニシュトーマ祭の全き果報を得る。