Adhyaya 22

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तीर्थे शक्रसमुद्रवम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्निर्मुक्तो यत्र लक्ष्मणः

仙人たちは言った。「あなたが語られた、シャクラ・サムドラヴァと名づけられたティールタについて—そこではラクシュマナが主君への背信から生じた罪を離れたという—さらに詳しくお説きください。」

Verse 2

कथं तत्र पुरा शक्रः स्वामिद्रोहसमुद्भवात् । पातकादेव निर्मुक्तः कस्मिन्काले च सूतज

スータの子よ、昔その地において、主君への背信から生じたその罪そのものより、シャクラ（インドラ）はいかにして解き放たれたのか。さらにそれはいつの時であったのか。

Verse 3

कस्माद्दितेर्महेन्द्रेण कृतं कृत्यं तथाविधम् । येन संसूदितो गर्भः सर्वं विस्तरतो वद

なぜマヘーンドラ（インドラ）はディティに対してそのような行いをなし、彼女の胎内の胚を滅ぼしたのか。すべてを詳らかに語れ。

Verse 4

सूत उवाच । ब्रह्मणो दक्षिणांगुष्ठाज्जज्ञे दक्षः प्रजापतिः । स च संजनयामास पचाशत्कन्यकाः शुभाः

スータは言った。「ブラフマーの右の親指より、ダクシャ・プラジャーパティが生まれた。彼はやがて、吉祥なる五十人の娘たちをもうけた。」

Verse 5

ददौ च दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । दिव्येन विधिना दक्षः सप्तविंशतिमिंदवे

ダクシャは天の定めに従い、十人の娘をダルマに、十三人をカश्यパに、そして二十七人を月神ソーマに与えた。

Verse 6

अदितिश्च दितिश्चैव द्वे भार्ये मुख्यतां गते । कश्यपस्य द्विजश्रेष्ठाः प्राणेभ्योऽपि प्रिये सदा

アディティとディティは、カश्यパの二人の最も重き妃となった。おお、二度生まれし者の中の最勝者よ。彼女らは常に、彼の命の息よりもなお愛された。

Verse 7

ततः स जनयामास देवाञ्च्छक्रपुरःसरान् । अदित्यां चैव दैत्यांश्च दित्यां स बलवत्तरान्

そののち彼は、アディティーより、シャクラ（インドラ）を先頭とする神々を生み、またディティーより、力強きダイティヤ族を生んだ。

Verse 8

तेषां त्रैलोक्यराज्यार्थं मिथो जज्ञे महाहवः । तत्र शक्रेण ते दैत्याः संग्रामे विनिपातिताः

三界の王権をめぐって、彼らの間に大いなる戦が起こった。その戦場で、ダイティヤたちはシャクラ（インドラ）によって討ち倒された。

Verse 9

ततः शोकपरा चक्रे दितिर्व्रतमनुत्तमम् । पुत्रार्थं नियमोपेता क्षेत्रेऽत्रैव समाहिता

そのときディティは悲嘆に沈み、比類なき誓戒（ヴラタ）を修した。子を求めて厳しい苦行の規律を守り、この聖なるクシェートラにおいて心を一つにして住した。

Verse 10

ततो वर्षसहस्रांते तस्यास्तुष्टो महेश्वरः । उवाच परितुष्टोऽस्मि वरं प्रार्थय वांछितम्

千年ののち、マヘーシュヴァラは彼女に満悦し、こう告げた。「われはすっかり満足した。望むままの恩寵を願え。」

Verse 11

साऽब्रवीद्यदि मे तुष्टस्त्वं देव शशिशेखर । तत्पुत्रं देहि देवानां सर्वेषां बलवत्तरम् । यज्ञभागप्रभोक्तारं देवानां दर्पनाशनम्

彼女は言った。「もし私に満足してくださるなら、神よ、月を頂く御方（シャシシェーカラ）よ、どうか一子をお授けください。すべての神々よりも強く、ヤジュニャの供物の分け前を受け、神々の驕りを打ち砕く者を。」

Verse 12

अवध्यं संगरे पूर्वैः सर्वैदेवैः सवासवैः । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः

（彼女は子を願った。）古のすべての神々が、ヴァーサヴァ（インドラ）をも伴って戦場に臨もうとも、決して殺し得ぬ子を。ハラは「そのとおりに」と誓って承け、やがて姿を消した。

Verse 13

दितिश्चैवाऽदधाद्गर्भं कश्यपान्मुनिपुंगवात् । ततः शक्रो भयं चक्रे ज्ञात्वा तं गर्भसंभवम् । वदतो मुनिमुख्यस्य नारदस्य महात्मनः

かくしてディティは、牟尼の中の最勝なるカश्यパより胎を宿した。するとシャクラ（インドラ）は、その懐妊を知って恐れを抱いた――大魂なるナーラダ、仙人の長が告げた言葉を聞いたからである。

Verse 14

ततो दुष्टां मतिं कृत्वा तस्य गर्भस्य नाशने । चक्रे तस्याः स शुश्रूषां दिवारात्रमतंद्रितः

それから彼は、その胎を滅ぼさんと邪なる決意を固め、機会をうかがうために、昼夜たゆまず彼女に仕え奉った。

Verse 15

छिद्रमन्वेषमाणस्तु सुसूक्ष्ममपि च द्विजाः । न तस्या लभते क्वाऽपि गता मासा नवैव तु

しかし、ああ二度生まれし者たちよ、彼がいかに微細な隙を求めても、彼女にはどこにも咎めるべきところが見いだせなかった――九か月が過ぎるまでは。

Verse 16

ततश्च दशमे मासि संप्राप्ते प्रसवोद्भवे । गर्भालसा निशावक्त्रे सुप्ता सा दक्षिणामुखी

やがて第十の月が来て、出産がまさに迫ったとき、懐妊の疲れに沈む彼女は夜に眠りに落ち、南を向いて横たわっていた。

Verse 17

निद्रावशं तु संप्राप्ता विसंज्ञा समपद्यत । शक्रहस्तावमर्दोत्थपादसौख्येन निश्चला

眠気に襲われ、彼女は意識を失い、身動きもせずに横たわった。シャクラの手による足のマッサージが心地よかったのである。

Verse 18

तां विसंज्ञामथो वीक्ष्य त्यक्त्वा पादौ शतक्रतुः । प्रविवेशोदरं तस्यास्तीक्ष्णं शस्त्रं करे दधत् । तेनाऽसौ सप्तधा चके गर्भं शस्त्रेण देवपः

彼女が意識を失ったのを見て、シャタクらトゥ（帝釈天）は足を離し、鋭い武器を手に彼女の胎内に入り、その武器で胎児を七つに切り裂いた。

Verse 19

अथाऽपश्यत्क्षणात्सप्त वालकान्पूर्णविग्रहान् । ततस्तानपि सप्तैव सप्तधा कृतवान्हरिः

すると即座に、完全な姿をした七人の幼児が見えた。そこでハリ（神）は、その七人もまた七つに切り分けた。

Verse 20

जाता एकोनपञ्चाशदथ तत्रैव बालकाः । तान्दृष्ट्वा वृद्धिमापन्नांस्ततो भीतः शतक्रतुः । निश्चक्रामोदरातूर्णं दित्या यावन्न लक्षितः

かくして、そこには四十九人の幼児が生まれた。彼らがすでに力強く成長しているのを見て、シャタクらトゥは恐れをなし、ディティが気づく前に急いで彼女の胎内から出た。

Verse 21

ततः प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमंडले । दितिः संजनयामास सप्तधा सप्त बालकान्

そして、清らかな夜明け、太陽の円盤が昇ったとき、ディティは七人の子供からなる七つのグループを産んだ。

Verse 22

ततोऽभ्येत्य सहस्राक्षो दुर्गंधेन समावृतः । निस्तेजा म्लानवक्त्रश्च लज्जयाऽ धोमुखः स्थितः

そのとき千眼のサハスラークシャは前に進み出たが、悪臭に包まれ、威光は失せ、顔はしおれ、恥じて頭を垂れて立っていた。

Verse 23

तं दृष्ट्वा तादृशं शक्रं दितिः प्रोवाच सादरम् । प्रणतं संस्थितं पार्श्वे भयव्याकुलचेतसम्

そのような姿のシャクラを見て、ディティは丁重に語りかけた。彼は脇に立ち、身をかがめて礼し、恐れに心を乱していた。

Verse 24

किं त्वं शक्र निरु त्साहस्तेजोद्युतिविवर्जितः । शरीरात्तव दुर्गन्धः कस्मादीदृक्प्रजायते

「おおシャクラよ、なぜ今、気力を失い、テージャスと輝きから離れてしまったのか。なぜその身より、かくも強い悪臭が生じたのか。」

Verse 25

किं त्वया निहतो विप्रोगुरुर्वाबालकोऽथवा । नारी वा येन ते नष्टं तेजो गात्रसमुद्भवम्

「汝はブラーフマナを、あるいはグル（師）を、または子どもを—あるいは女を—殺めたのか。それゆえに、己の肢体より生ずる光輝が滅したのか。」

Verse 26

हतो नखांभसा वा त्वं घृष्टः शूर्पानिलेन च । अजामार्जनिकोत्थैश्चरजोभिर्वा समाश्रितः

「あるいは『爪の水』に打たれたのか、または箕（み）の風に擦られたのか。あるいは掃き清めの折に立つ塵に身を覆われたのか。」

Verse 27

शक्र उवाच । सत्यमेतन्महाभागे यत्त्वयोक्तोऽस्मि सांप्रतम् । रात्रौ प्रविष्टः सुप्ताया जठरे तव पापकृत्

シャクラは言った。「まことにそのとおりだ、徳高き御方よ。あなたが今わたしに語ったことは真実である。夜、あなたが眠っている間に、罪業をなすこの我は、あなたの胎内へと入り込んだ。」

Verse 28

कृन्तश्चैकोनपञ्चाशत्कृत्वो गर्भो मया शुभे । तावन्मात्रास्ततो जाता बालकाः सर्व एव ते

「吉祥なる御方よ、我はその胎芽を四十九度切り裂いた。するとその分かたれた分だけ、皆ことごとく子らとなって生まれ出た。」

Verse 29

ततो भीत्या विनिष्क्रान्तस्त्वया देवि न लक्षितः । एतस्मात्कारणाज्जाता तेजोहानिरनिन्दिते

「それから恐れのあまり、女神よ、あなたに気づかれぬまま我は立ち去った。まさにこの因により、咎なき御方よ、我が威光は損なわれたのである。」

Verse 30

दितिरुवाच । यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं पुरतो मम देवप । तस्मात्प्रार्थय मत्तस्त्वं वरं यन्मनसेप्सि तम्

ディティは言った。「汝が我が前で真実を語ったゆえに、神々の主よ、我に願いを求めよ。心に望むその恩寵を。」

Verse 31

शक्र उवाच । एते तव सुता देवि च्छिद्यमाना मयासिना । रुदन्तो वारिता मन्दं मा रुदन्तु मुहुर्मुहुः

シャクラは言った。「女神よ、これらはあなたの子らである。わが剣により切り裂かれつつも、泣き叫ぶ彼らは穏やかに制されていた。願わくは、彼らが幾度も幾度も泣かぬように。」

Verse 32

मरुतो नामविख्यातास्तस्मात्संतुजगत्रये । दैत्यभावविनिर्मुक्ता मद्विधेया मम प्रियाः

ゆえに彼らは三界において「マルット（Maruts）」の名で名高くあれ――ダーナヴァの性を離れ、我に従い、我が愛する者たちとなれ。

Verse 33

यज्ञभागभुजः सर्वे भविष्यंति मया सह । यस्मादेतन्मया तीर्थं बालकैस्तव मंडितम्

彼らは皆、我とともに祭祀（ヤジュニャ）の供物の分け前を受けるであろう。なぜなら、この聖なるティールタは、汝の子らによって我が荘厳したからである。

Verse 34

बहुभिर्यास्यति ख्यातिं बालमंडनमित्यतः । या च स्त्री गर्भसंयुक्ता स्नानं भक्त्या करिष्यीत । न भविष्यंति छिद्राणि तस्या गर्भे कथंचन

ゆえに多くの人々の間で「バーラマンダナ（Bālamaṇḍana）」として名高くなる。また身ごもった女が、信愛をもってここで沐浴するなら、その胎内にはいかなる損ないも欠けも決して生じない。

Verse 35

प्राप्ते प्रसवकाले तु या जलं प्राशयिष्यति । तीर्थस्यास्य सुखेनैव प्रसविष्यति सा सुतम्

そして出産の時が来たなら、このティールタの水を飲む女は、安らかに、たやすく子を産むであろう。

Verse 36

दितिरुवाच । तवोच्छेदाय देवेश याचितः प्राङ्मया हरः । एकं देव सुतं देहि सर्वदेवनिबर्हणम्

ディティは言った。「おお神々の主よ、かつて私はハラに、あなたの滅びを願い求めた。おお神よ、すべての神々を屈せしめ得るただ一人の पुत्र（息子）を、私にお授けください。」

Verse 37

त्वया चैकोनपंचाशत्प्रकारः स विनिर्मितः । यस्मादृतं त्वया प्रोक्तं तस्मादेतद्भविष्यति

汝によって彼は四十九の姿に造り成された。汝の言葉が真実であるがゆえに、これゆえにこのことは必ず成就する。

Verse 38

सूत उवाच । ततः प्रभृति ते जाता मरुतो विबुधैः समम् । यज्ञभागस्य भोक्तारो दितेः शक्रस्य शासनात्

スータは語った。「その時より、かのマルトたちは生まれ、神々と同等の位を得た。しかもディティより生まれながら、シャクラの命により、祭祀（ヤジュニャ）における分け前を受ける者となった。」

Verse 39

अथ प्राह सहस्राक्षो देवाचार्यं बृहस्पतिम् । मातुर्द्रोहकृतं पापं कथं यास्यति संक्ष यम्

そのとき千眼者（インドラ）は、神々の師ブリハスパティに言った。「母を裏切って犯した罪は、いかにして滅せられるのでしょうか。」

Verse 42

सूत उवाच । ततस्तूर्णं सह साक्षः सहस्राक्षेशसंज्ञितम् । लिंगं संस्थापयामास स्वयमेव द्विजोत्तमाः

スータは語った。すると速やかに、千眼者（インドラ）自らが、ああ最勝の再生者よ、「サハスラークシェーシャ」と名づけられたリンガを स्थापितした。

Verse 43

त्रिकालं पूजयामासपुष्पधूपानुलेपनैः । तथान्यैर्बलिसत्का रैर्गीतैर्नृत्यैःपृथग्विधैः

彼はそのリンガを、一日に三度、花・香・塗香をもって礼拝した。さらに供物と諸々の敬礼を捧げ、歌とさまざまな舞によっても奉仕した。

Verse 44

ततो वर्षसहस्रांते तुष्टस्तस्य महेश्वरः । प्रोवाच वरदोऽस्मीति शक्र प्रार्थय वांछितम्

かくして千年の終わりに、彼を喜ばれたマヘーシュヴァラ（シヴァ）は告げた。「われは授福者なり。おおシャクラよ、望むものを願い求めよ。」

Verse 45

शक्र उवाच । मातुर्द्रोहकृतं पापं यातु मे त्रिपुरांतक । तथाऽन्येषां मनुष्याणां येऽत्र त्वां श्रद्धयान्विताः । पूजयिष्यंति सद्भक्त्या स्नानं कृत्वा समाहिताः

シャクラは言った。「おおトリプラーンタカよ、母を裏切って犯した罪が、どうか我より去らんことを。さらに同様に、ここにおいて信を具え、沐浴して心を統一し、真実のバクティをもって汝を礼拝する人々の罪もまた、除かれんことを。」

Verse 46

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं हरः । शक्रोऽपि रहितः पापैर्जगाम त्रिदशालयम्

スータは語った。「然り」と誓約して、ハラ（シヴァ）は姿を消した。シャクラ（インドラ）もまた罪を離れ、三十神の住処（天界）へと帰還した。

Verse 47

एवं तत्र समुत्पन्नं तीर्थं तद्बालमंडनम् । स्वामिद्रोहकृतात्पापान्मुच्यंते यत्र मानवाः

かくしてその地に、「バーラマンダナ」と名づけられた聖なるティールタが生じた。そこでは、人々が主君（正しき主）への背信より生じた罪から解放される。

Verse 48

एतद्वः सर्वमाख्यातं बालमंडनसंभवम् । माहात्म्यं तु द्विज श्रेष्ठाः शृणुध्वमथ सादरम्

これらすべて、すなわちバーラマンダナの起こりを、汝らに語り尽くした。いま、最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）たちよ、その聖なる威徳（マーハートミャ）を敬虔に聴け。

Verse 49

आश्विनस्य सिते पक्षे दशम्यादि यथाक्रमम् । यस्तत्र कुरुते श्राद्धं यावत्पंचदशी तिथिः

アーシュヴィナ月の白分（明るい半月）において、第十の月日より順次に—その地でシュラーダ（śrāddha）を第十五日（満月のティティ）まで修する者は…

Verse 50

तीर्थानां स हि सर्वेषां स्नानजं लभते फलम् । श्राद्धस्य करणाद्वापि वाजिमेधफलं द्विजाः

彼はまことに、あらゆるティールタ（聖地）での沐浴の果報を得る。さらにシュラーダ（śrāddha）を修すれば、ああ二度生まれの者たちよ、アシュヴァメーダ（馬祀）の功徳に等しい果を得る。

Verse 51

तस्मिन्काले सहस्राक्षः समागच्छति भूतले । भागानां मर्त्यजातानां सेवनाय सदैव हि

その時、千の眼をもつ者（インドラ）は地上に降り、常に人々に定められた分け前（供物・功徳）を享受せんとする。

Verse 52

यावद्भूमितले शक्रस्तिष्ठत्येवं द्विजोत्तमाः । तीर्थे तीर्थानि सर्वाणि तावत्तिष्ठन्ति तत्र वै

シャクラが地上にとどまるかぎり、ああ二度生まれの最勝者よ、その間まことに、すべてのティールタはそこに、ただ一つのティールタの内に宿る。

Verse 53

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तस्मिन्काले विशेषतः । स्नात्वा तत्र शुभे तीर्थै शक्रेश्वरमथाऽर्चयेत्

ゆえに、あらゆる努力をもって、とりわけその時に—その吉祥なるティールタで沐浴し終えたなら、次いでシャクレーシュヴァラ（Śakreśvara）、すなわちシャクラの主を礼拝すべきである。

Verse 54

अत्र श्लोकौ पुरा गीतौ नारदैन सुर षिंणा । शृण्वंतु मुनयः सर्वे कीर्त्यमानौ मया हि तौ

ここには、かつて神々の中の聖仙ナーラダによって歌われた二つの偈がある。すべてのムニよ、聞け。いま我はその二偈を誦するのである。

Verse 55

बालमंडनके स्नात्वा शक्रेश्वरमथेक्षयेत् । यः पुमानाश्विने मासि प्राप्ते श्रवण पञ्चके । स पापैर्मुच्यते सर्वैराजन्ममरणाद्भुवि

バ―ラマンダナにて沐浴し、ついでシャクレーシュヴァラを拝観すべし。アーシュヴィナ月に「シュラヴァナ・パンチャカ」の時節が到来してこれを行う者は、地上において生より死に至るまでの一切の罪より解き放たれる。

Verse 56

प्रभावात्तस्य तीर्थस्य सत्यमेतद्द्विजोत्तमाः

おお、二度生まれし者のうち最勝なる者たちよ、これはまことに真実である——それほどまでに、かの聖なるティールタの威力と浄化の大いなる徳は強い。