Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्तास्तदा देवा विष्णुना परमेष्ठिना । जग्मुः सर्वे महेशं च द्रष्टुकामाः पिनाकिनम्

スータは言った。かくのごとく、その時、至高なるヴィシュヌに告げられるや、諸天は皆、ピナーカ（弓）を携えるマヘーシャを拝見せんと出立した。

Verse 2

परे पारे परमेण समाधिना । योगपीठे स्तितं शंभुं गणैश्च परिवारितम्

そこは彼岸の彼岸（超越の岸）にして、至上のサマーディにおいて、彼らはヨーガの座に坐すシャンブを見た。周囲にはそのガナたちが侍していた。

Verse 3

यज्ञोपवितविधिना उरसा बिभ्रंत वृतम् । वासुकिं सर्पराजं च कंबलाश्वतरौ तथा

彼らは、定法にかなって胸に聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）を掛けておられるのを見た。また飾りとして、蛇王ヴァースキ、さらにカンバラとアシュヴァタラをも身にまとっておられた。

Verse 4

कर्णद्वये धारयंतं तथा कर्कोटकेन हि । पुलहेन च बाहुभ्यां धारयंतं च कंकणे

彼らは、両耳に（蛇を）飾り—まさしくカルコータカ—さらに両腕にはプラハを腕輪のごとく帯びているのを見た。

Verse 5

सन्नृपुरे शङ्खकपद्मकाभ्यां संधारयंतं च विराजमानम् । कर्पूरगौरं शितिकंठमद्भुतं वृपान्वितं देववरं ददर्शुः

その神都において、彼らは法螺と蓮華を携え、栄光に輝く至上神を拝した。驚くべきことに、樟脳のごとく白く光り、青き喉を持ち、威徳に満ちた神々の最勝者であった。

Verse 6

तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च ऋषयो देवदानवाः । तुष्टुवुर्विविधैः सूक्तैर्वेदोपनिपदन्वितैः

そのとき、ブラフマーとヴィシュヌ、諸リシ、そして神々とダーナヴァの群れは、ヴェーダとウパニシャッドの精髄を湛えたさまざまな讃歌によって（彼を）讃嘆した。

Verse 7

ब्रह्मोवाच । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । भर्गाय भूरिभाग्याय त्रिनेत्राय त्रिविष्टषे

ブラフマーは言った。「神なる主ルドラよ、マダナを滅する御方よ、礼拝します。バルガよ、大いなる吉祥を具える御方よ、礼拝します。三つの眼を持つ御方よ、また天界にて讃えられる御方よ、礼拝します。」

Verse 8

शिपिविष्टाय भीमाय शेषशायिन्नमोनमः । त्र्यंबकाय जगद्धात्रे विश्वरूपाय वै नमः

シピヴィシュタよ、畏るべき御方よ、重ねて礼拝します。シェーシャの上に横たわる御方よ、礼拝します。トリヤンバカよ、世界を支える御方よ、礼拝します。ヴィシュヴァルーパよ、宇宙そのものを御姿とする御方よ、礼拝します。

Verse 9

त्वं धाता सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । कृपया परया युक्तः पाह्यस्मांस्त्वं महेश्वर

あなたは一切世界の定め手、父であり母であり—主にして自在なる御方。至上の慈悲を具えたまい、われらをお護りください、ああマヘーシュヴァラよ。

Verse 10

इत्थं स्तुवत्सु देवेषु नन्दी प्रोवाच तान्प्रति । किमर्थमागता यूयं किं वा मनसि वर्तते

神々がこのように讃嘆していると、ナンディーは彼らに告げた。「何のために来たのか。そなたらの心にあるものは何か。」

Verse 11

ते प्रोचुर्देवकार्यार्थं विज्ञप्तुं शंभुमागता । विज्ञप्तो नंदिना तेन शैलादेन महात्मना । ध्यानस्थितो महादेवः सुरकार्यार्थसिद्धये

彼らは答えた。「神々の務めのため、シャンブ（Śambhu）に願いを申し上げに参りました。」シーラーダの大いなる魂の子ナンディーがその旨を告げると、禅定に住するマハーデーヴァは、神々の目的成就のために（御心を向けられた）。

Verse 12

ब्रह्मादयः सुग्गणाः सुरसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य विसेषयंति । कार्य्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्यमाना अभ्यागताः सपदि शत्रुभिरर्दिताश्च

ブラフマーをはじめとする尊き群れ—神々の軍勢とシッダたちの会衆—は来たりぬ、ああ神々の中の最勝者よ、ただあなたを拝見せんと欲して。務めの成就を求め、最強のアスラに悩まされ、敵に責め立てられて直ちに参上した。

Verse 13

तस्मात्त्वया हि देवेश त्रातव्याश्चाधुना सुराः । एवं तेन तदा शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना द्विजाः

ゆえに、神々の主よ、今こそデーヴァたちはあなたによって護られねばならぬ。かくして、二度生まれの賢者たちよ、その時ナンディーはこのようにシャンブを請い願った。

Verse 14

शनैःशनैरुपरमच्छंभुः परमकोपनः । समाधेः परमात्माऽसावुवाच परमेश्वरः

やがて、激しい憤怒に燃えていたシャンブ（Śambhu）も次第に鎮まり、静けさを得た。すると至上の自己たるパラメーシュヴァラ（Parameśvara）は、三昧（サマーディ）より出でて語り給うた。

Verse 15

महादेव उवाच । कस्माद्युयं महाभागा ह्यागता मत्समीपगाः । ब्रह्मादयो ह्यमी देवा ब्रूत कारणमद्य वै

マハーデーヴァは仰せになった。「いかなる理由で、幸いある者たちよ、汝らは我がもとへ近づいたのか。汝らはブラフマーをはじめとする神々である。今こそその因を告げよ。」

Verse 16

तदा ब्रह्मा ह्युवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम् । तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम्

そのときブラフマーは告げた。「おおシャンブよ、神々（デーヴァ）に関わるきわめて重大な事が起こった。ターラカによって驚くべきことが引き起こされたのだ。」

Verse 17

कष्टात्कष्टतरं देव तद्विज्ञप्तुमिहागताः । हे शंभो तव पुत्रेण औरसेन हतो भवेत् । तारको देवशत्रुश्च नान्यथा मम भाषितम्

「主よ、災いよりもなお重い災いが起こりました。ゆえにここへ申し上げに参りました。おおシャンブよ、神々の敵ターラカは、あなたの真の実子によってのみ討たれ得ます。私の言はこれ以外にはあり得ません。」

Verse 18

तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो गृहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभाव दत्ता गिरीन्द्रेण च तां कुरुष्व

ゆえに、神なるシャンブよ、右の手をもってギリジャーを娶り、婚姻の契りを結び給え。大いなる御心の方よ、山々の主が授けたその御方を、まさにこの手取りの儀（パーニグラハ）によって受け入れ給え。

Verse 19

ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा प्रहसन्नब्रवीच्छिवः । यदा मया कृता देवी गिरिजा सर्वसुन्दरी

ブラフマーの言葉を聞くと、シヴァは微笑んで言った。「わたしが女神ギリジャー――あらゆる美を具えた方――を形づくったとき…」

Verse 20

तदा सर्वे सुरेन्द्राश्च ऋषयो मुनयस्तथा । सकामाश्च भविष्यंति अक्षमाश्च परे पथि

「そのとき、すべてのデーヴァの主たちも、リシやムニたちも、欲望に満たされるであろう。さらに高き道においては、節制を保ちきれぬ。」

Verse 21

मदनो हि मया दग्धः सर्वेषां कार्यसिद्धये । मया ह्यधि कृता तन्वी गिरिजा च सुमध्यमा

「まことに、すべての者の目的が成就するため、わたしはマダナを焼き尽くした。さらに、細身で美しい腰をもつギリジャー（スムァディヤマー）も、わたしが導き治めている。」

Verse 22

तदानीमेव भो देवाः पार्वती मदनं च सा । जीवयिष्यति भो ब्रह्मन्नात्र कार्या विचारणा

「まさに今、デーヴァたちよ、そのパールヴァティーがマダナを蘇らせるであろう。ブラフマンよ、この件に思案は要らぬ。」

Verse 23

एवं विमृश्य भो देंवाः कार्या कार्यविचारणा । मदनेनैव दग्धेन सुरकार्यं महत्कृतम्

「ゆえに、デーヴァたちよ、なすべきことをよく省みて熟議せよ。焼かれたマダナによって、神々のための大いなる奉仕はすでに成し遂げられた。」

Verse 24

यूयं सर्वे च निष्कामा मया नास्त्यत्र संशयः । यथाहं च सुराः सर्वे तथा यूयं प्रयत्नतः

汝らは皆、利己の欲を離れている――このことに我は疑いなし。我が如く、また諸天の神々が如く、汝らもまた、真摯なる精進によってそのようである。

Verse 25

तपः परमसंयुक्ताः पारयामः सुदुष्करम् । परमानन्दसंयुक्ताः सुखिनः सर्व एव हि

最上のタパス（苦行）を具え、我らは至難の事を成し遂げる。無上のアーナンダ（至福）と結ばれて、まことに我らは皆、安楽である。

Verse 26

यूयं समाधिना तेन मदनेन च विस्मृतम् । कामो हि नरकायैव तस्मात्क्रोधोऽभिजायते

そのサマーディによって、汝らはマダナ（愛欲の神）を忘れた。欲（カーマ）はただ地獄へと導き、そこから怒りが生まれる。

Verse 27

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहाद्भ्रमते मनः । कामक्रोधौ परित्यज्य भवद्भिः सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्

怒りより迷妄が生じ、迷妄より心は道を誤る。ゆえに、神々の中の最勝者たちよ、欲と怒りを捨てよ。すべての者は我が言葉を受けよ――いかなる時も、決して他のようにしてはならぬ。

Verse 28

एवं विश्राव्य भगवान्स हि देवो वृषध्वजः । सुरान्प्रबोधयामास तथा ऋषिगणान्मुनीन्

かく語り終えて、世尊――牛を旗印とするシヴァ（ヴリシャドヴァジャ）――は、諸天を覚醒させ教え導き、同じくリシたちとムニたち、聖仙の群れをも諭した。

Verse 29

तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथावच्च गणैश्च परिवारितः

そのときシャンブ（シヴァ）は再び沈黙し、ふたたび禅定（ディヤーナ）に依りて、以前のごとく正しく安住し、ガナたちに囲まれて坐した。

Verse 30

ध्यानास्थितं च तं दृष्ट्वा नन्दौ सर्वान्विसृज्य तान् । सब्रह्मसेन्द्रान्विबुधानुवाच प्रहसन्निव

禅定に住する御方を見て、ナンディンは皆を退かせ、そして微笑むかのように、ブラフマーとインドラを伴う諸神に語りかけた。

Verse 31

यतागतेन मार्गेण गच्छध्वं मा विलंबितम् । तथेति मत्वा ते सर्वे स्वंस्वं स्थानमथाऽव्रजन्

「来た道そのままに去れ、遅れるな。」そうだと受けて、彼らは皆それぞれの住処へと帰っていった。

Verse 32

गतेषु तेषु सर्वेषु समाधिस्थोऽभवद्भवः । आत्मानमात्मना कृत्वा आत्मन्येन विचंतयन्

皆が去ったのち、バヴァ（シヴァ）は三昧に安住し、自己をもって自己を成就し、ただ自己のうちにのみ観想していた。

Verse 33

परात्परतरं स्वच्छं निर्मलं निरवग्रहम् । निरञ्जनं निराभासं यस्मिन्मुह्यंति सूरयः

彼岸をも超えた彼方に、その実在がある——澄みきって清浄、障りなく、汚れなく、幻の相もない——それゆえ賢き仙人たちさえ、そこにおいて惑いを覚える。

Verse 34

भानुर्नभात्यग्निरथो शशी वा न ज्योतिरेवं न च मारुतो न हि । यं केवलं वस्तुविचारतोऽपि सूक्ष्मात्परं सूक्ष्मतरात्परं च

そこでは太陽も輝かず、火も、月もまた照らない。かかる世の常の光はなく、風すらない。しかも「物」として微細に究めて観ずるときでさえ、それは微細を超え、最も微細なるものをも超えている。

Verse 35

अनिर्द्देश्य मचिन्त्यं च निर्विकारं निरामयम् । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं च न्यासिनो यांति तत्र वै

指し示すこともできず、思惟も及ばず、不変にして病苦なく、ただ清浄なる覚知のみを本性とする。それなるものへ、まことに出家の行者（ニャーシン）は到達する。

Verse 36

शब्दातीनं निर्गुणं निर्विकारं सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं त्वगम्यम् । यत्तद्वस्तु सर्वदा कथ्यते वै वेदातीतैश्चागमैर्मन्त्रभूतैः

言葉を超え、 गुण（グナ）を離れ、不変にして、ただ有（サット）そのもの。真の智によってのみ到り得るが、世の常の手段では捉えられない。その実在は、ヴェーダを超えた啓示と、真言を本質とするアーガマ（Āgama）によって常に語られる。

Verse 37

तद्वस्तुभूतो भगवान्स ईश्वरः पिनाकपाणिर्भगवान्वृध्वजः । येनैव साक्षान्मकरध्वजो हतस्तपो जुषाणः परमेश्वरः सः

その実在こそが、まさに भगवān（バガヴァーン）にして主宰者—ピナーカ弓を執り、牛の旗印を戴くシヴァである。彼によって、マカラ旗の神（マカラドヴァジャ、カーマ）は直ちに討たれた。苦行（タパス）を悦ぶ至上主、その御方である。

Verse 38

लोमश उवाच । गिरिजा हि तदा देवी तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि उत्तमं भयमागतः

ローマシャは言った。「そのとき、女神ギリジャーは最上の苦行（タパス）を修した。その苦行によって、ルドラでさえ大いなる憂慮に捉えられた。」

Verse 39

विजित्य तपसा देवी पार्वती परमेण हि । शम्भुं सर्वार्थदं स्थाणुं केवलं स्वस्वरूपिणम्

至上の苦行によって女神パールヴァティーは諸々の障りを打ち破り、あらゆる善を授けるシャンブ—不動の主スターヌ、ただ自らの本性にのみ住する御方—を得た。

Verse 40

यदा जितस्तया देव्या तपसा वृषभध्वजः । समाधेश्चलितो भूत्वा यत्र सा पार्वती स्थिता

女神の苦行によって牛旗の主ヴリシャバドヴァジャ（牛幡のシヴァ）がかくして“得られた”とき、深い三昧より揺り動かされ、パールヴァティーの住する所へ赴いた。

Verse 41

जगाम त्वरितेनैव देवदेवः पिनाकधृक् । तत्रापश्यत्स्थितां देवीं सखीभिः परिवारिताम्

神々の神、ピナーカを執る御方はただちに急ぎ赴いた。そこで、友らに囲まれて立つ女神を目の当たりにした。

Verse 42

वेदिकोपरि विन्यस्तां यथैव शशिनः कलाम् । स देवस्तां निरीक्ष्याथ बटुर्भूत्वाथ तत्क्षणात्

祭壇の台に、まるで月の三日月のように置かれた彼女を神は見つめ、まさにその瞬間、若き修行者（バトゥ）の姿を取った。

Verse 43

ब्रह्मचारिस्वरूपेण महेशो भगवान्भवः । सखीनां मध्यमाश्रित्य ह्युवाच बटुरूपवान् । किमर्थमालिमध्यस्था तन्वी सर्वांगसुन्दरी

バガヴァーン・マヘーシャ—まさにバヴァその御方—は梵行者（ブラフマチャーリン）の姿となった。彼女の侍女たちの中ほどに立ち、若き修行者（バトゥ）の姿で語った。「何のために、ほっそりとして全身ことごとく麗しい者よ、友らのただ中にここに立っているのか。」

Verse 44

केयं कस्य कुतो याता किमर्थं तप्यते तपः । सर्वं मे कथ्यतां सख्यो याथा तथ्येन संप्रति

「彼女は誰か。誰の者か。どこから来たのか。何のために苦行（タパス）を行うのか。友よ、今ここで、真実のままにすべて語ってくれ。」

Verse 45

तदोवाच जया रुद्रं तपसः कारणं परम्

そのときジャヤーはルドラに語り、彼女の苦行（タパス）の至高の理由を明らかにした。

Verse 46

हिमाद्रेर्दुहितेयं वै तपसा रुद्रमीश्वरम् । प्राप्तुकामा पतित्वन सेय मत्रोपविश्य च

「この方はまことにヒマードリの娘。主なるルドラを夫として得たいと願い、ここに座して苦行（タパス）を修しているのです。」

Verse 47

तपस्तताप सुमहत्सर्वेषां दुरतिक्रमम् । बटो जानीहि मे वाक्यं नान्यथा मम भाषितम्

「彼女はきわめて大いなる苦行（タパス）を行い、誰にも超えがたい。おお若き修行者よ、我が言葉を知れ—私の語りは真実以外ではない。」

Verse 48

तच्छत्वा वचनं तस्याः प्रहस्येदमुवाच ह । श्रृण्वतीनां सखीनां वै महेशो बटुरूपवान्

彼女の言葉を聞くと、マヘーシャはなお若き修行者の姿のまま微笑み、友らが聞き入る中でこのように語った。

Verse 49

मूढेयं पार्वती सख्यो न जानाति हिताहितम् । किमर्थं च तपः कार्यं रुद्रपाप्त्यर्थमेव च

友よ、このパールヴァティーは迷妄に沈み、益と害とを見分けない。なぜ苦行をなすのか――ただルドラを得るためだけなのか。

Verse 50

सोऽमंगलः कपाली च श्मशानालय एव च । अशिवः शिवशब्देन भण्यते च वृथाथ वै

彼は不吉で、髑髏を携え、火葬場に住むという。まことは「ア・シヴァ」（吉祥ならず）であるのに、むなしく「シヴァ」と呼ばれている。

Verse 51

अनया हि वृतो रुद्रो यदा सख्यः समेष्यति । तदेयमशुभा तन्वी भविष्यति न संशयः

友よ、彼女がルドラを選び、ルドラが彼女のもとへ来て共にあるなら、そのときこのほっそりした乙女は必ず不幸となろう――疑いはない。

Verse 52

यो दक्षशापाद्विकृतो यज्ञबाह्योऽभवद्विटा । ये ह्यंगभूताः शर्वस्य सर्पा ह्यासन्महाविषाः

おお御方よ、彼はダクシャの呪いにより姿を損ない、祭祀から締め出された者である。さらにシャルヴァの肢体／飾りを成すものは蛇であり、まことに猛毒である。

Verse 53

शवभस्मान्वितो रुद्रः कृत्तिवासा ह्यमंगलः । पिशाचैः प्रमथैर्भूतैरावृतो हि निरंतरम्

ルドラは屍の灰を身に塗り、皮衣をまとい、不吉とさえ言われる。しかも常に、ピシャーチャやプラマタ、その他の霊類に取り巻かれている。

Verse 54

तेन रुद्रेण किं कार्यमनया सुकुमारया । निवार्यतां सखीभिश्च मर्तुकामा पिशाचवत्

あのルドラと、このかよわき乙女に何の関わりがあろうか。友の女たちが制してやれ――彼女はまるで死を求め、ピシャーチャへ走り寄る者のようだ。

Verse 55

इंद्रं हित्वा मनोज्ञं च यमं चैव महाप्रभम् । नैरृतं च विशालाक्षं वरुणं च अपां पतिम्

愛すべきインドラを退け、また大威光の主ヤマを退け、さらに大きく見開く眼のナイリタを退け、水の主ヴァルナをも退けて—

Verse 56

कुबेरं पवनं चैव तथैव च विभावसुम् । एवमादीनि वाक्यानि उवाच परमेश्वरः । सखीनां श्रृण्वतीनां च यत्र सा तपसि स्थिता

—さらにクベーラ、パヴァナ（ヴァーユ）、そして同じくヴィバーヴァス（アグニ）をも。かくのごとき、またそれに類する言葉をパラメーシュヴァラは語った。彼女が苦行に堅く立つその場所で、女友だちはそれを聴いていた。

Verse 57

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य रुद्रस्य बटुरूपिणः । चुकोप च शिवा साध्वी महेशं बटुरूपिणम्

若きブラフマチャーリンの姿を取ったルドラのその言葉を聞くや、貞淑なるシヴァーは、そのバトゥの姿のマヘーシャに怒りを起こした。

Verse 58

जये त्वं विजये साध्वि प्रम्लोचेऽप्यथ सुन्दरि । सुलोचने महाभागे समीचीनं कृतं हि मे

「ジャヤよ、ヴィジャヤよ、徳高き者よ。そなたもまたプラムローチャーよ、美しき者よ。スローチャナーよ、幸い大いなる者よ――我がなしたことは、まことに然るべきことなのだ。」

Verse 59

किमेतस्य बटोः कार्यं भवतीनामिहाधुना । बटुस्वरूपमास्थाय आगतो देवनिंदकः

「このバトゥは、今ここでそなたたち御婦人に何の用があるのか。バトゥの姿を装い、神々を誹る者が来たのだ。」

Verse 60

अयं विसृज्यतां सख्यः किमनेन प्रयोजनम् । बटुस्वरूपिणं रुद्रं कुपिता सा ततोऽब्रवीत्

「友よ、こやつを追い払え。何の役に立つのだ。」怒りに燃え、バトゥの姿を取ったルドラにそう告げた。

Verse 61

बटो गच्छाशु त्वरितो न स्थेयं च त्वयाऽधुना । किमनेन प्रलापेन तव नास्ति प्रयोजनम्

「おおバトゥよ、急いで去れ。今ここに留まるな。この無駄口に何の意味がある。そなたの用はここにない。」

Verse 62

बटुर्निर्भर्त्सितस्तत्र तया चैवं तदा पुनः । प्रहस्य वै स्थिरो भूत्वा पुनर्वाक्यमथाब्रवीत्

その場で彼女に叱責されると、バトゥは笑い、泰然として立ち、再び次の言葉を語った。

Verse 63

शनैः शनैरवितथं विजयां प्रति सत्वरम् । कस्मात्कोपस्तयातन्वि कृतः केनैव हेतुना

「ゆるやかであっても、必ずや勝利は成就する。ほっそりとした方よ、なぜ怒りを起こしたのか。この憤りはいかなる理由から生じたのか。」

Verse 64

सर्वेषामपि तद्वाच्यं वचनं सूक्तमेव यत् । यथोक्तेन च वाक्येन कस्मात्तन्वी प्रकोपिता

その言葉は万人の前で語るにふさわしい、まことに善く言われたものだ。されば、ほっそりとした君よ、ありのままに述べられた言葉に、なぜ怒りを起こしたのか。

Verse 65

यः शंभुरुच्यते लोके भिक्षुको भिक्षुकप्रियः । यदि मे ह्यनृतं प्रोक्तं तदा कोप इहोचितः

世に「乞者」と呼ばれ、乞者に愛されるシャンブ（Śambhu）よ。もし私が虚言を語ったのなら、この場で怒るのもまことに相応しい。

Verse 66

इयं तावत्सुरूपा च विरूपोऽसौ सदाशिवः । विशालाक्षी त्वियं बाला विरूपाक्षो भवस्तथा

この娘はまことに麗しいが、かのサダーシヴァは異様な姿である。この若き乙女は大きな眼を持つのに、バヴァ（Bhava）はまた「異なる眼」の主でもある。

Verse 67

एवंभूतेन रुद्रेण मोहितेयं कथं भवेत् । सभाग्यो हि पतिः स्त्रीणां सदा भाव्यो रतिप्रियः

かくのごときルドラに、どうして彼女が心迷わされようか。まことに女の夫たる者は、幸運に恵まれ、常に慕われ、愛の歓びを好む者であるべきだ。

Verse 68

इयं कथं मोहितास्ति निर्गुणेन युगात्मिका । न श्रुतो न च विज्ञातो न दृष्टः केन वा शिवः

諸々のユガを体現する彼女が、無属性の御方にどうして惑わされようか。シヴァは誰にも聞かれず、真に知られず、また誰にも見られたことがない。

Verse 69

सकामानां च भूतानां दुर्लभो हि सदाशिवः । तपसा परमेणैव गर्वितेयं सुमध्यमा

欲に駆られる衆生にとって、サダーシヴァはまことに得難い。この細腰の麗人は、ただ至上の苦行（タパス）によってのみ驕りを抱いたのだ。

Verse 70

निःस्तंभो हि सदा स्थाणुः कथं प्राप्स्यति तं पतिम् । मयोक्तं किं विशालाक्षि कस्मान्मे रुषिताऽधुना

スターヌは常に何ものにも依らぬお方——どうして彼女はその主を夫として得られようか。おお大きな瞳の者よ、私が何を言ったというのだ、いま私に怒るのはなぜか。

Verse 71

यावद्रोषो भवेन्नॄणां नारीणां च विशेषतः । तेन रोषेण तत्सर्वं भस्मीभूतं भविष्यति

人々に—とりわけ女人に—怒りが起こるかぎり、その怒りによって、これらすべては灰と化すであろう。

Verse 72

सुकृतं चोर्जितं तन्वि सत्यमेवोदितं सति । कामः क्रोधश्च लोभश्च दंभो मात्सर्यमेव च

おお細身の者よ、我が言はまことに真実である。苦労して積み上げた功徳は蓄えられるが、欲・怒り・貪り・偽り・嫉みもまたそれを襲う。

Verse 73

च प्रपंचश्चतेन सर्वं विनश्यति । तस्मात्तपस्विभिर्युक्तं कामक्रोधादिवर्जनम्

そしてそれによって、世のもつれ（執着）はことごとく滅びる。ゆえに修行者は、欲と怒りなどを捨て去るべきである。

Verse 74

यदीश्वरो हृदि मध्ये विभाव्यो मनीषिभिः सर्वदा ज्ञप्तिमात्रः । तदा सर्वैर्मुनिवृत्त्या विभाव्यस्तपस्विभिर्नान्यथा चिंतनीयः

もし主が、賢者たちによって常に心臓のまさに中心において、ただ清浄なる覚知そのものとして観想されるべきであるなら、苦行者たちは牟尼の心構えにて主を観想し、他のあり方として思念してはならない。

Verse 75

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शंभोस्तदाब्रवीद्विजया तं च सर्वम् । गच्छात्र किंचित्तव नास्ति कार्यं न वक्तव्यं वचनं बालिशान्यत्

シャンブ（Śambhu）のその言葉を聞くと、ヴィジャヤーは彼にすべてを言い返した。「ここを去りなさい—あなたに用はない。これ以上、幼稚な言葉を口にしてはなりません。」

Verse 76

एवं विवदमानं तं बटुरूपं सदाशिवम् । विसर्जयामास तदा विजया वाक्यकोविदा

このように、若き梵行者の姿をとるサダーシヴァがなお論争を続けると、言葉に巧みなヴィジャヤーはその場で彼を退けた。

Verse 77

तिरोधानं गतः सद्यो महेशो गिरिजां प्रति । अलक्ष्यमाणः सर्वासां सखीनां परमेश्वरः

たちまちマヘーシャは姿を隠し、ギリジャーの方へと向かった。至上主は彼女の侍女たちすべてにとって見えなくなった。

Verse 78

प्रादुर्बभूव सहसा निजरूपधरस्तदा । यदा ध्यानस्थिता देवी निजध्यानपरा सती

そのとき忽然として、彼は自らの真の姿をもって顕現した。徳高きサティー女神が坐して禅定に入り、内なる観想にひたすら専心していた時である。

Verse 79

तदा हृदिस्थो देवेशो बहिर्हृष्टिचरोभवत् । नेत्रे उन्मील्य सा साध्वी गिरिजायतलोचना । अपश्यद्देवदेवेशं सर्वलोकमहेश्वरम्

そのとき、心中に宿していた देव々の主は外に顕現した。聖なる女—大きな眼をもつギリジャー—は眼を開き、 देव中の देव、万界の大自在天を拝した。

Verse 80

द्विभुजं चैकवक्त्रं कृत्तिवाससमद्भुतम् । कपर्दं चंद्ररेखांकं निवीतं गजचर्मणा

その御姿は妙なるかな。二臂にして一面、皮衣をまとい、結い固めた髪（カパルダ）には三日月のしるしがあり、象皮をもって身を締めていた。

Verse 81

कर्णस्थौ हि महानागौ कंबलाश्वतरौ तदा । वासुकिः सर्पराजश्च कृताहारो महाद्युति

そのとき、二大蛇カンバラとアシュヴァタラが御耳に飾られ、さらに蛇王ヴァースキは光輝に満ち、力みなぎりて、同じく御身を荘厳していた。

Verse 82

वलयानि महार्हाणि तदा सर्पमयानि च । कृतानि तेन रुद्रेण तथा शोभाकराणि च

またそのとき、蛇より成る貴き腕輪があり、それはルドラ自らが作り給うたもので、同じく輝きと荘厳を授けるものであった。

Verse 83

एवंभूतस्तदा शंभुः पार्वतीं प्रति चाग्रतः । उवाच त्वरया युक्तो वरं वरय भामिनि

かくしてその御姿のまま、シャンブは前に立つパールヴァティーに告げた。急ぎ促して言う、「麗しき者よ、恩寵を選べ。汝の望むものを願い求めよ。」

Verse 84

व्रीडया परया युक्ता साध्वी प्रोवाच शंकरम् । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतं पुरा

深い慎みを身にまとい、貞淑なる女はシャンカラに告げた。「あなたはわたしの主、ああ神々の神よ——それなら、かつて成されたことの何をお忘れになったのですか。」

Verse 85

दक्षयज्ञविनाशं च यदर्थं कृतवान्प्रभो । स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनायां कार्यसिद्धये

「主よ、かつてダクシャの祭祀を滅ぼされたその目的のために——今ここにあなたがおられ、わたしもまたメナーより再び生まれ出て、その神聖なる御業を成就させるのです。」

Verse 86

देवानां देवदेवेश तारकस्य वधं प्रति । भवतो हि मया देव भविष्यति कुमारकः

「神々の神よ、神々のため、そしてターラカ討滅のために——あなたとわたしより、主よ、必ずや一人の御子が生まれましょう。」

Verse 87

तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं मम वाक्यं महेश्वर । गंतव्यं हिमवत्पार्श्व नात्र कार्या विचारणा

「ゆえに、マヘーシュヴァラよ、わたしの言葉のとおりになさい。ヒマヴァトのもとへ赴くのです。ここに思案は要りません。」

Verse 88

याचस्व मां महादेव ऋषिभिः परिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं च मे पिता

「マハーデーヴァよ、リシたちに囲まれて、わたしの手をお求めください。疑いなく、父はあなたの願いを叶え、あなたの御言葉を尊ぶでしょう。」

Verse 89

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

かつて、わたしがダクシャの娘であり、父によってあなたに授けられたとき、あなたはその場で定められた作法に従って婚礼を執り行いませんでした。

Verse 90

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण च महात्मना । ग्रहाणां विषयत्वेन सच्छिद्रोऽयं महानभूत्

また大心のダクシャは、グラハ（惑星神）を礼拝しませんでした。グラハが顧みられぬ事柄となったため、この大事は欠陥を帯び、破れ目を生じたのです。

Verse 91

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि सुव्रत । विवाहं स्वं महाभाग देवानां कार्यसिद्धये

ゆえに、善き誓いを守る者よ、幸いなる者よ、神々の御業を成就させるため、定められた作法に従って、あなた自身の婚礼を執り行うべきです。

Verse 92

तदोवाच महाबाहो गिरिजां प्रहसन्निव । स्वभावेनैव तत्सर्वं जंगमाजंगमं महत् । जातं त्वया मोहितं च त्रिगुणैः परिवेष्टितम्

そのとき、強大な御腕の主は、ギリジャーに向かい、微笑むかのように答えた。「そなた自身の本性によって、この広大な世界—動くものも動かぬものも—は生じた。しかもそれは三つのグナに包まれ、迷いに覆われている。」

Verse 93

अहंकारात्समुत्पन्नं महत्तत्त्वं च पार्वति । महत्तत्त्वात्तमो जातं तमसा वेष्टितं नभः

パールヴァティよ、アハンカーラ（我執）よりマハット原理が生ずる。マハットよりタマス（闇）が生まれ、その闇によってナバス（虚空）は包み覆われる。

Verse 94

भसो वायुरुत्पन्नो वायोरग्निरजायत । अग्नेरापः समुत्पन्ना अद्भ्यो जाता मही तदा

その根本より風が起こり、風より火が生まれた。火より水が現れ、水よりついに大地が顕れた。

Verse 95

मह्यादिकानि स्थास्नूनि चराणि च वरानने । दृश्यंयत्सर्वमेवैतन्नश्वरं विद्धि मानिनि

麗しき面の者よ、地をはじめ、動かぬものも動くものも、見える一切はことごとく滅びゆくものと知れ、驕れる女よ。

Verse 96

एकोऽनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणावृतः । स्वज्योतिर्भाति यो नित्यं परज्योत्स्नान्वितोऽभवत् । स्वतंत्रः परतंत्रश्च त्वया देवि महत्कृतम्

一なるものは多として現れ、無 गुणなるものは गुणに覆われたかのよう。常に自らの光にて輝く彼は、他の光輝を伴うものとなった。自在なるものが依存となる—この大いなる変転は汝が成した、女神よ。

Verse 97

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना अवधृतं परया च बुद्ध्या । सर्वात्मभिः सुकृतिभिः परमार्थभावैः संसक्तिरिंद्रियगणैः परिवेष्टितं च

この全宇宙はマーヤーの作として造られ、至上の自己と超越の बुद्धि によって保持される。最高の真実に住する功徳ある者でさえ、なお絡め取られる—諸根の群に取り囲まれて。

Verse 98

के ग्रहाः के उडुगणाः के बाध्यंते त्वया कृताः । विमुक्तं चाधुना देवि शर्वार्थं वरवर्णिनि

いかなる惑星、いかなる星宿、いかなる衆生が、汝によって拘束されるものとなったのか。いま女神よ、シャルヴァ（Śarva）の御意のために、何が解き放たれたのか、最も麗しき者よ。

Verse 99

गुणकार्यप्रसंगेन आवां प्रादुर्भवः कृतः । त्वं हि वै प्रकृतिः सूक्ष्मा रजःसत्त्वतमोमयी

グナ（徳）の展開とその作用によって、われらの顕現はもたらされた。まことに汝は微妙なるプラクリティであり、ラジャス・サットヴァ・タマスより成る。

Verse 100

व्यापारदक्षा सततमहं चैव सुमध्यमे । हिमालयं न गच्छामि न याचामि कथंचन

われは常に事を成すに巧みな者、ああ細腰の君よ、ヒマラヤへは行かず、いかなる形でも乞い求めはしない。

Verse 101

देहीति वचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम् । इत्थं ज्ञात्वा च भो देवि किमस्माकं वदस्व वै

「与えよ」との一言により、人はただちに（重荷から）軽くなる。かく知りて、ああ女神よ、まことに告げよ――われらはいかにすべきか。

Verse 102

कार्यं त्वदाज्ञया भद्रे तत्सर्वं वक्तुमर्हसि । तेनोक्तात्र तदा साध्वी उवाच कमलेक्षणा

「あなたのご命令により為すべきこと、吉祥なる御方よ、すべてお説きください。」そう請われると、その場で蓮華の眼をもつ貞淑なる女神は語り始めた。

Verse 103

त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्या विचारणा । तथापि शंभो कर्तव्यं मम चोद्वहनं महत्

「汝は至上のアートマン、われはプラクリティ。ここに思案は要らぬ。されども、ああシャンブよ、汝は大いなる行いをなすべし――婚礼の儀をもって、われを正しく妻として受け入れよ。」

Verse 104

देहो ह्यविद्ययाक्षिप्तो विदेहो हि भवान्परः । तथाप्येवं महादेव शरीरावरणं कुरु

この身はまことに無明によって存在へと投げ込まれたもの、しかし汝は超越にして無身の御方。されどなお、ああマハーデーヴァよ、身の覆いをお取りください。

Verse 105

प्रपंचरचनां शंभो कुरु वाक्यान्मम प्रभो । याचस्व मां महादेव सौभाग्यं चैव देहि मे

おおシャンブよ、主よ、我が言葉のままに世の営みを整え給え。おおマハーデーヴァよ、我が手を求め、吉祥なる婚姻の幸を我に授け給え。

Verse 106

इत्येवमुक्तः स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडंबनाय । तथेति मत्वा प्रहसञ्जगाम स्वमालयं देववरैः सुपूजितः

かく彼女に告げられるや、大いなる魂のマヘーシュヴァラは、世のために神のリーラーを演じんとして、「然り、しかあらん」と許した。微笑みつつ、最勝の神々に厚く礼拝され、己が住処へと去り行った。

Verse 107

एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमवान्गिरिभिः सह । मेनया भार्यया सार्द्धमाजगाम त्वरान्वितः

その間に、まさにその時、ヒマヴァーンは山々を従え、妻メナーとともに急ぎそこへ来た。

Verse 108

पार्वतीदर्शनार्थं च सुतैश्च परिवारितः । तेन दृष्टा महादेवी सखीभिः परिवारिता

パールヴァティーを拝見せんとし、息子たちに囲まれて、彼は大女神を見た。女神もまた侍女・友らに取り囲まれていた。

Verse 109

पार्वत्या च तदा दृष्टो हिमवान्गिरिभिः सह । अभ्युत्थानपरा साध्वी प्रणम्य शिरसा तदा । पितरौ च तदा भ्रातॄन्बंधूंश्चैव च सर्वशः

そのときパールヴァティーは、山々とともにヒマヴァーンを見た。貞淑なる彼女は敬意を表して立ち上がろうとし、ただちに頭を垂れて礼拝し、父母と兄弟、そしてあらゆる親族にことごとく恭敬を捧げた。

Verse 110

स्वमंकमारोप्य महायशास्तदा सुतां परिष्वज्य च बाष्पपूरितः । उवाच वाक्यं मधुरं हिमालयः किं वै कृतं साध्वि यथा तथेन

そのとき名高きヒマーラヤは、娘を膝に抱き上げて抱擁し、目には涙が満ちていた。甘やかな言葉で言った。「善き娘よ、いったい何が起こったのだ。なぜ事はこのようになったのか。」

Verse 111

तत्कथ्यतां महाभागे सर्वं शुश्रूषतां हि नः । तच्छ्रुत्वा मधुरं वाक्यमुवाच पितरं प्रति

「幸いに満ちた者よ、すべてを語りなさい。われらは聞きたいのだ。」その甘美な言葉を聞いて、彼女は父に向かって答えた。

Verse 112

तपसा परमेणैव प्रार्थितो मदनांतकः । शांतं च मे महात्कार्यं सर्वेषामपि दुर्ल्लभम्

彼女は言った。「至上の苦行（タパス）によってのみ、私はマダナーンタカ（愛欲神カーマを滅した御方）に祈り願いました。そして、あらゆる生きものにとって成就しがたいこの大事は、いま静かに円満へと至りました。」

Verse 113

तत्र तुष्टो महादेवो वरणार्थं समागतः । स मयोक्तस्तदा शंभुर्ममषाणिग्रहः कथम्

そこへ、大いに満悦したマハーデーヴァが、花嫁を受け入れるために来臨した。そのとき私はシャンブに申し上げた。「私の手は、いかにして婚姻として授けられるのでしょうか。」

Verse 114

क्रियते च तदा शंभो मम पित्रा विनाधुना । यतागतेन मार्गेण गतोऽसौ त्रिपुरांतकः

「今や、ああシャンブよ、父は汝なくして儀礼を執り行っております。トリプラーンタカは、来たその道のままに去って行かれました。」

Verse 115

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा अवाप परमां मुदम् । बंधुभिः सह धर्मात्मा उवाच स्वसुतां पुनः

彼女の言葉を聞くや、法に生きる者はこの上ない歓喜に満たされた。親族とともに、彼は再び自らの娘に語りかけた。

Verse 116

स्वगृहं चाद्य गच्छामो वयं सर्वे च भूधराः । अनया राधितो देवः पिनाकी वृषभध्वजः

「さあ今日、われら山々の主は皆、それぞれの住まいへ帰ろう。この娘によって、神ピナ―キー、牛を旗印とする御方は、しかと供養され御心を和められた。」

Verse 117

इत्यूचुस्ते सुराः सर्वे हिमालयपुरोगमाः । पार्वतीसहिताः सर्वे तुष्टुर्वाग्भिरादृताः

かくして、ヒマーラヤを先頭に、かの神々は皆そう語った。さらに一同はパールヴァティーとともに、敬虔なる言葉で主を讃えた。

Verse 118

तां स्तूयमानां च तदा हिमालयो ह्यारोप्य चांसं वरवर्णिनीं च । सर्वेथ शैलाः परिवार्य चोत्सुकाः समानयामासुरथ स्वमालयम्

彼女が讃えられているその時、ヒマーラヤは麗しき肌の乙女を肩に抱き上げた。すると諸山は喜び勇んで周りを取り巻き、彼女を自らの住まいへと迎え連れて行った。

Verse 119

देवदुंदुभयो नेदुः शंखतूर्याण्यनेकशः । वादित्राणि बहून्येव वाद्यमानानि सर्वशः

天の太鼓は轟きわたり、法螺貝（シャンク）とラッパは幾度も鳴り響いた。数多の楽器が四方あまねく奏でられていた。

Verse 120

पुष्पर्षेण महता तेनानीता गृहं प्रति

大いなる花の雨を受けつつ、彼女は家へと伴われていった。

Verse 121

सा पूज्यमाना बहुभिस्तदानीं महाविभूत्युल्लसिता तपस्विनी । तथैव देवैः सह चारणैश्च महर्षिभिः सिद्धगणैश्च सर्वशः

そのとき、大いなる威光に輝くその苦行の乙女は、多くの者に礼拝された。すなわち諸天、チャーラナたち、偉大なるリシたち、そして四方より集うシッダの群れによって。

Verse 122

पूज्यमाना तदा देवी उवाच कमलासनम् । देवानृषीन्पितॄन्यक्षानन्यान्सर्वान्समागतान्

礼敬を受けつつ、女神はそのとき蓮華座のカマラ―サナ（梵天ブラフマー）に、また集い来たすべての者――諸天、聖仙、祖霊（ピトリ）、ヤクシャら、その他――に向かって語りかけた。

Verse 123

गच्छध्वं सर्व एवैते येन्ये ह्यत्र समागताः । स्वंस्वं स्थानं यताजोषं सेव्यतां परमेश्वरः

「ここに集いし者は皆、いま去りなさい。各々ふさわしき自らの処へ帰り、そこで――己が位に応じて――パラメーシュヴァラ（至上主シヴァ）を礼拝しなさい。」

Verse 124

एवं तदानीं स्वपितुर्गृहं गता संशोभमाना परमेण वर्चसा । सा पार्वती देववरैः सुपूजिता संचिंतयंती मनसा सदाशिवम्

かくしてその時、パールヴァティーは父の館へ帰り、至上の光輝にきらめいていた。神々の中の最勝者たちに篤く供養され、彼女は心のうちに常にサダーシヴァを観想していた。