Adhyaya 13

Verse 1

लोमश उवाच । ततस्ते गर्ज्जमानाश्च आक्षिपंतः सुरान्रणे । शतक्रतुप्रमुख्यांस्तन्महाबलपराक्रमान्

ローマシャは言った。「それから彼らは咆哮しつつ戦場でデーヴァたちに襲いかかった。すなわち、シャタクラトゥ（インドラ）を先頭とする、力強く勇猛なる者たちに。」

Verse 2

विमानमारुह्य तदा महात्मा वैरोचनिः सर्वबलेन सार्द्धम् । दैत्यैः समेतो विविधैर्महाबलैः सुरान्प्रदुद्राव महाभयावहम्

そのとき大いなるヴァイローチャニは、全軍を率いてヴィマーナ（天翔る車）に乗り、数多の強大なダイティヤを伴って、デーヴァたちを恐怖のうちに追い散らし、逃走へと追い込んだ。

Verse 3

स्वानि रूपाणि बिभ्रंतः समापेतुः स हस्रशः । केचिद्व्याघ्रान्समारूढा महिषांश्च तथा परे

彼らはそれぞれ本来の姿を帯び、幾千ともなく集い来た。ある者は虎にまたがり、またある者は水牛に乗った。

Verse 4

अश्वान्केचित्समारूढा द्विपान्केचित्तथा परे । सिंहांस्तथा परे रूढाः शार्दूलाञ्छरभांस्तथा

ある者は馬に乗り、ある者は象に乗った。さらに別の者は獅子にまたがり、虎にも、そしてシャラバ（śarabha）にさえ乗った。

Verse 5

मयूरान्राजहंसांश्च कुक्कुटांश्च तथा परे । केचिद्धयान्समारूढा उष्ट्रानश्वतरानपि

ある者は孔雀や王なる白鳥、さらには鶏にまで乗り、またある者は駿馬に跨り、さらに駱駝や騾馬にも乗った。

Verse 6

गजान्खरान्परे चैव शकटांश्च तथा परे । पादाता बहवो दैत्याः खङ्गशक्त्यृष्टिपाणयः

ある者は象や驢馬を備え、またある者は車を持った。多くのダイティヤは徒歩で戦い、手に剣・投げ槍・槍を執っていた。

Verse 7

परिघायुधिनः पाशशूलमुद्गरपाणयः । असिलोमान्विताः केचिद्भुशुंडीपरिघायुधाः

ある者は鉄の棍棒を武器とし、ある者は羂索（パーシャ）・三叉戟・槌を執った。ある者は剣のごとき鉄の鎧をまとい、ある者はbhuśuṇḍīと重き棍棒を携えた。

Verse 8

हयनागरथाश्चान्ये समारूढाः प्रहारिणः । विमानानि समारूढा बलिमुख्याः सहस्रशः

ある者は馬・象・戦車に乗って猛然と打ちかかり、またバリを筆頭とする将たちは幾千ともなくvimāna（天翔る車）にも乗り込んだ。

Verse 9

स्पर्द्धमानास्ततान्योन्यं गर्जंतश्च मुहुर्मुहुः । वृषपर्वा ह्युवा चेदं बलिनं दैत्यपुंगवम्

互いに競い合い、幾度も咆哮しつつ、ヴリシャパルヴァンら若き将たちは、ダーナヴァの中の雄牛たる大力のバリに語りかけた。

Verse 10

त्वया कृतं महाबाहो इंद्रेण सह संगमम् । विश्वासो नैव कर्तव्यो दुर्हृदा च कथंचन

おお大いなる腕を持つ者よ、汝はインドラと盟約を結んだ。されど、怨みを宿す敵に、いかなる手段によっても決して信を置くべきではない。

Verse 11

ऊनेनापि हि तुच्छेन वैरिणापि कथंचन । मैत्री बुद्धिमता कार्या आपद्यपि निवर्तते

たとえ劣れる者、取るに足らぬ者であっても—たとえ敵であっても—賢者は友誼を結び得る。災厄の時、その交わりは危難を退けるからである。

Verse 12

न विश्वसेत्पूर्वविरोधिना क्वचित्पराजिताः स्मोऽथ बले त्वयाधुना । पुराणदुष्टाः कथमद्य वै पुनर्मंत्रं विकर्तुं न च ते यतेरन्

かつて敵対した者を、決して信じてはならぬ。我らは一度敗れたが、今は汝の力によって堅く立つ。古よりの邪悪なる者どもが、今日もなお我らの謀（はかりごと）と計画を覆そうと努めぬはずがあろうか。

Verse 13

इत्यूचुस्ते दुराधर्षा योद्धुकामा व्यवस्थिताः । ध्वजैश्छत्रैः पताकैश्च रणभूमिममंडयन्

かくして、屈せぬ勇士たちは語り、戦わんと整列して立った。旗幟と天蓋と幡をもって、彼らは戦場を荘厳に飾った。

Verse 14

चामरैश्च दिशः सर्वा लोपितं च रणस्थलम् । तथा सर्वे सुरास्तत्र दैत्यान्प्रति समुत्सुकाः

チャーマラ（ヤクの尾の払子）によって四方は覆われたかのようで、戦場もかすみ見えた。そこに集う諸デーヴァは皆、ダイティヤに対峙せんと心を昂らせた。

Verse 15

पीत्वामृतं महाभागा वाहान्यारुह्य दंशिताः । गजारूढो महेंद्रोपि वज्रपाणिः प्रतापवान् । सूर्यश्चोच्चैः श्रवारूढो मृगा रूढश्च चन्द्रमाः

幸いある者たちは甘露を飲み、各々の乗り物にまたがって、武具を執り備え立った。大いなるインドラもまた、金剛（ヴァジュラ）を執る勇猛の者として象に乗った。スーリヤはウッチャイシュラヴァスに、チャンドラは鹿に乗った。

Verse 16

छत्रचामरसंवीताः शोभिता विजयश्रिया । प्रणम्य विष्णुं ते सर्व इंद्राद्या जयकांक्षिणः

傘蓋とチャーマラ（ヤク尾の払子）に囲まれ、勝利の栄光に輝きつつ、インドラら一同は勝利を願い、ヴィシュヌに礼拝して頭を垂れた。

Verse 17

ते विष्णुना ह्यनुज्ञाता असुरान्प्रति वै रुषा । असुराश्च महाकाया भीमाक्षा भीमविक्रमाः

ヴィシュヌの許しを得て、彼らは怒りをもってアスラに向かい進軍した。アスラたちもまた巨躯にして、恐るべき眼差し、凄まじい武威を備えていた。

Verse 18

तेषां बोरमभूद्युद्धं देवानां दानवैः सह । तुमुलं च महाघोरं सर्वभूतभयावहम्

かくして、デーヴァとダーナヴァとの戦は勃発した。轟然たる喧騒、きわめて凄惨にして、あらゆる生きとし生けるものに恐怖をもたらした。

Verse 19

शरधारान्वितं सर्वं बभूव परमाद्भुतम् । ततश्च टचटाशब्दा बभूवुश्च दिशोदश

あたり一面は矢の奔流に満ち、まことに驚異のさまを呈した。すると十方の空に、「ṭacaṭā」と鳴り響く打ち鳴らしの音が起こった。

Verse 20

ततो निमिषमात्रेण शरघातयुता भवन् । शरतोमरनाराचैराहताश्चापतन्भुवि

すると瞬く間に矢の猛攻はいよいよ激しくなり、矢・投槍・鉄の矢柄に撃たれて、彼らは地に倒れ伏した。

Verse 21

विध्यमानास्तथा केचिद्विविधुश्चापरान्रणे । भल्लैर्भग्नाश्च पतिता नाराचैः शकलीकृताः

ある者は刺し貫かれながらも戦場で他を討ち、ある者は鉤のある矢に砕かれて倒れ、またある者は鉄の矢により寸断された。

Verse 22

क्षुरप्रहारिताः केचिद्दैत्या दानवराक्षसाः । शिलीमुखैर्मारिताश्च भग्नाः केचिच्च दानवाः

あるダイティヤ・ダーナヴァ・ラークシャサは剃刀のごとき鋭い飛び道具に打たれ、ある者はシリームカ（śilīmukha）の矢に討たれ、またあるダーナヴァは打ち崩されて潰走した。

Verse 23

एवं भग्नं दानवानां च सैन्यं दृष्ट्वा देवा गर्जमानाः समंतात् । हृष्टाः सर्वे संमिलित्वा तदानीं लब्ध्वा युद्धे ते जयं श्लाघयन्ते

ダーナヴァの軍勢がこのように打ち砕かれたのを見て、デーヴァたちは四方より轟然と咆哮した。皆は歓喜し、その時集い合い、戦いに勝利を得て、凱歌を高らかに称えた。

Verse 24

शंखवादित्रघोषेण पूरितं च जगत्त्रयम् । देवान्प्रति कृतामर्षा दानवास्ते महाबलाः

法螺貝と楽器の轟きが三界を満たした。だが大いなる力をもつダーナヴァたちは、デーヴァに対する憤りを燃やし、再び猛り立った。

Verse 25

बलिप्रभृतयः सर्वे संभ्रमेणोत्थिताः पुनः । विमानैः सूर्यसंकासैरनेकैश्च समन्विताः

バリら一同は再び騒然として起ち上がり、太陽のごとく輝く数多のヴィマーナ（天の車）に随伴された。

Verse 26

द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां दानवैः सह । संप्रवृत्तं पुनश्चैव परस्परजिगीषया

神々とダーナヴァとの間に、互いを征せんとする欲から、凄烈で轟然たる一騎討ちの戦が再び起こった。

Verse 27

बलिना दानवेंद्रेण महेंद्रो युयुधे तदा । तथा यमो महाबाहुर्नमुच्या सह संगतः

その時、マヘーンドラはダーナヴァの主バリと戦い、また大いなる腕力をもつヤマもナムチと交戦した。

Verse 28

नैरृतः प्रघसेनैव पाशी कुंभेन संगतः । निकुंभेनैव सुमहद्युद्धं चक्रे सदारयः

ナイリタはプラガセーナと戦い、縄索（パーシャ）を執る者はクンバに対し、サーダーラヤはニクンバと大いなる戦を繰り広げた。

Verse 29

सोमेन सह राहुश्च युद्धं चक्रे सुदारुणम् । राहुणा चन्द्रदेहोत्थममृतं भक्षितं तदा । संपर्कादमृस्यैव यथा राहुस्तथाऽभवत्

ラーフはソーマ（月神）と、きわめて凄惨な戦をなした。その時ラーフは、月の身より生じた甘露アムリタを呑み込み、アムリタとの接触によって、今あるがままの姿—不死の相を帯びつつ、なお月に常に敵対する者—となった。

Verse 30

तानि सर्वाणि दृष्टानि शंभुना परमेष्ठिना । आश्रयोऽहं च सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । असुराणां सुराणां च सर्वेषामपि वल्लभः

それら一切の出来事は、至上の主シャンブ（シヴァ）によって見届けられた。『われは一切衆生の帰依処—疑いはない。アスラにもデーヴァにも等しく、われは皆に愛される者である。』

Verse 31

एवमुक्तस्तदा राहुः प्रणम्य शिरसा शिवम् । मौलौ स्थितस्तदा चंद्रो अमृतं व्यसृजद्भयात्

かく告げられると、ラーフは頭を垂れてシヴァに礼拝した。すると、シヴァの冠に宿る月は、恐れのあまりアムリタ（甘露）を流し出した。

Verse 32

तेन तस्य हि जातानि शिरांसि सुबहून्यपि । एकपद्येन तेषां च स्रजं कृत्वा मनोहराम् । बबंध शंभुः शिरसि शिरोभूषणवत्कृतम्

それによって、彼には実に多くの頭が生じた。シャンブは一本の花綱でそれらの頭を美しい輪に作り、冠の飾りのごとく自らの頭上に結び留められた。

Verse 33

अशनात्कालकूटस्य नीलकंठोऽभवत्तदा । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुंडमाला तथा कृता

カーラクータの毒を呑み下したことにより、その時、御身はニーラカンタ（青き喉の御方）となられた。さらに、神々の目的成就のため、ムンダマーラー（髑髏の鬘）もまた作られた。

Verse 34

दधार शिरसा तां च मुण्डमालां महेश्वरः

そしてマヘーシュヴァラは、そのムンダマーラー（髑髏の鬘）を御頭上に戴かれた。

Verse 35

तया स्रजाऽसौ शुशुभे महात्मा देवादिदेवस्त्रिपुरांतको हरः । गजासुरो येन निपातितो महानथांधको येन कृतश्च चूर्णः

その花鬘を身に飾り、大いなる魂のハラ—神々の神、トリプラを滅ぼす者—は燦然と輝いた。強大なるガジャースラを打ち倒し、またアンダカを塵へと砕いたのも、まさに彼である。

Verse 36

गंगा धृता येन शिरस्सुमध्ये चंद्रं च चूडे कृतवान्भयापहः । वेदाः पुराणानि तथागमाश्च तथैव नानाश्रुतयोऽथ शास्त्रम्

頭の中央にガンガーを戴き、頂の冠に月を置いた御方—恐れを除く者。ヴェーダ、プラーナ、アーガマ、さらに多くの聖なる伝承と諸シャーストラ（すべてが彼を宣揚する）。

Verse 37

जल्पंति नानागमभेदैर्मीमांसमानाश्च भवंति मूकाः । नानागमार्चायमतप्रभेदैर्निरूप्यमाणो जगदेकबंधुः

人々は多くのアーガマに分けて語り立て、論争と分析にのみ耽る者は（真理の前に）言葉を失う。多様なアーガマの礼拝形態や教説の差異によって説き示されても、彼はなお世界のただ一人の友である。

Verse 38

शिवं हि नित्यं परमात्मदैवं वेदैकवेद्यं परमात्मदिव्यम् । विहाय तं मूढजनाः प्रमत्ताः शिवं न जानंति परात्मरूपम्

シヴァは常住である—至上の自己、神なるもの—ヴェーダのみによって知られ得る、光輝く最高実在。しかれども迷妄し怠る人々は彼を捨て、最高我としての姿におけるシヴァを悟らない。

Verse 39

येनैव सृष्टं विधृतं च येन येन श्रितं येन कृतं समग्रम् । यस्यांशभूतं हि जगत्कदाचिद्वेदांतवेद्यः परमात्मा शिवश्च

この宇宙を創り、これを支え、これが彼に依り住み、全体を形づくるのは彼である。世界は時に、まさしく彼の一分にすぎない。彼こそシヴァ、ヴェーダーンタの教えによって知られる至上我である。

Verse 40

आढ्यो वापि दरिद्रो वा उत्तमो ह्यधमोऽपि वा । शिवभक्तिरतो नित्यं शिव एव न संशयः

富める者であれ貧しき者であれ、高貴であれ卑しき者であれ――常にシヴァへのバクティに励む者は、まことにシヴァそのものである。疑いはない。

Verse 41

यो वा परकृतां पूजां शिवस्योपरि शोभिताम् । दृष्ट्वा संतोषमायाति दायं प्राप्नोति तत्समम्

他者がシヴァに捧げる荘厳な礼拝を見て、心から歓喜する者は、その礼拝と等しい功徳の分け前を得る。

Verse 42

ये दीपमालां कुर्वंति कार्तिक्यां श्रद्धयान्विताः । यावत्कालं प्रज्वलंति दीपास्ते लिंगमग्रतः । तावद्युगसहस्राणि दाता स्वर्गे महीयते

カールッティカ月に、信心をもってシヴァ・リンガの前に灯明の鬘を整える者たち——その灯が燃え続ける限り、同じだけの幾千のユガにわたり、施主は天界で尊ばれる。

Verse 43

कौसुंभतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । दातारस्तेऽपि कैलासे मोदन्ते शिवसंनिधौ

シヴァ寺院にて紅花油を満たした灯明を捧げるなら、その施主たちもまたカイラーサにおいて、シヴァの御前で歓喜する。

Verse 44

अतसीतैलसंयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

シヴァ寺院にて亜麻仁油（アタスィー）を満たした灯明を捧げる者は、まことに一族百代を伴ってシヴァに到達する。

Verse 45

ज्ञानिनोऽपि हि जायंते दीपदानफलेन हि

灯明を捧げる功徳の果によって、賢者や覚者でさえも生起する。かかる福徳は霊的智慧を生み出す。

Verse 46

तिलतैलेन संयुक्ता दीपा दत्ताः शिवालये । ते शिवं यांति संयुक्ताः कुलानां च शतेन वै

胡麻油を満たした灯明をシヴァの神殿に供える者は、まことに一族百代を伴ってシヴァに至る。

Verse 47

घृताक्ता यैः कृता दीपा दीपिताश्च शिवालये । ते यांति परमं स्थानं कुललक्षसमन्विताः

ギー（清浄なる酥油）を塗った灯明を作り、シヴァの神殿で点じた者は、最高の住処に至り、一族ラクシャ（十万）を伴う。

Verse 48

कर्पूरागुरुधूपैश्च ये यजंति सदा शिवम् । आरार्तिकां सकर्प्पूरां ये कुर्वंति दिनेदिने । ते प्राप्नुवंति सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

樟脳とアグル（沈香）の薫香をもって常にシヴァを礼拝し、また日々樟脳を用いてアーラティを修する者は、サーユジュヤ（主との完全なる合一）を得る。ここに疑いや論議の余地はない。

Verse 49

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं ये ह्यतंद्रिताः । लिंगार्चनं प्रकुर्वंति ते रुद्रा नात्र संशयः

怠ることなく、一日に一度、二度、あるいは三度、シヴァ・リンガを礼拝する者は、まさしく自らルドラとなる。これに疑いはない。

Verse 50

रुद्राक्षधारणं ये च कुर्वंति शिवपूजने । दाने तपसि तीर्थे च पर्वकाले ह्यतंद्रिताः । तेषां यत्सुकृतं सर्वमनंतं भवति द्विजाः

おお二度生まれの者よ。シヴァ礼拝、布施、苦行、聖なるティールタ、祭時に怠らずルドラークシャを身に着ける者は、なす功徳のすべてが無尽となる。

Verse 51

रुद्राक्षा ये शिवेनोक्तास्ताच्छृणुध्वं द्विजोत्तमाः । आरम्भैकमुखं तावद्याबद्वक्त्राणि षोडश । एतेषां द्वौ च विज्ञेयौ श्रेष्ठौ तारयितुं द्विजाः

二度生まれの最勝者よ、シヴァが説いたルドラークシャを聞け。一面のものに始まり、十六面のものに及ぶ。その中で二つは、救済をもたらす最上のものと知るべし、婆羅門たちよ。

Verse 52

रुद्राक्षाणां पंचमुखखस्तथा चैकमुखः स्मृतः । ये धारयंत्येकमुखं रुद्राक्षमनिशं नराः । रुद्रलोकं च गच्छंति मोदन्ते रुद्रसंनिधौ

ルドラークシャの中では、五面と一面がとりわけ尊く記憶される。一面のルドラークシャを常に身に着ける者はルドラの世界に至り、ルドラの御前で歓喜する。

Verse 53

जपस्तपः क्रिया योगः स्नानं दानार्चनादिकम् । क्रियते यच्छृभं कर्म्म ह्यनंतं चाक्षधारणात्

ジャパ、苦行、儀礼、ヨーガ、沐浴、布施、礼拝など、いかなる吉祥の行いも、ルドラークシャを身に着けることによって尽きることがない。

Verse 54

शुनः कंठनिबद्धोऽपि रुद्राक्षो यदि वर्तते । सोऽपि संतारितस्तेन नात्र कार्या विचारणा

たとえルドラークシャが犬の首に結ばれていても、その存在さえもそれによって彼岸へ渡され（救われ）る。ここに疑いも論議も不要である。

Verse 55

तथा रुद्राक्षसंबंधात्पापमपिक्षयं व्रजेत् । एवं ज्ञात्वा शुभं कर्म कार्यं रुद्राक्षबंधनात्

同様に、ルドラークシャ（菩提樹の実）との結びつきによって、罪さえも滅びへと赴く。これを知って、ルドラークシャを身に着けつつ吉祥なる行いをなすべきである。

Verse 56

त्रिपुण्ड्रधारणं येषां विभूत्वा मन्त्रपूतया । ते रुद्रलोके रुद्राश्च भविष्यंति न संशयः

真言によって清められたヴィブーティ（聖灰）でトリプンダラ（Tripuṇḍra）を戴く者たちは、ルドラの世界においてルドラとなる。疑いはない。

Verse 57

कपिलायाश्च संगृह्य गोमयं चांतरिक्षगम् । शुष्कं कृत्वाथ संदाह्यं विभूत्यर्थं शिवप्रियैः

シヴァに愛される帰依者たちは、カピラー（黄褐色）の牝牛の糞を集め、乾かしてから焼き、ヴィブーティ（聖灰）を調製すべきである。

Verse 58

विभूतीति समाख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । ललाटेंऽगुष्ठरेखा च आदौ भाव्या प्रयत्नतः

それは「ヴィブーティ」と呼ばれ、あらゆる罪を滅する。初めに、努めて慎重に、額に親指の印（線）を付すべきである。

Verse 59

मध्यमां वर्जयित्वा तु अंगुलीक्द्वयेन च । एवं त्रिरेखासंयुक्तो ललाटे यस्य दृश्यते । स शैवः शिववज्ज्ञेयो दर्शनात्पापनाशनः

中指を除き、二本の指で付す。かくして額に三本の線を伴う印が見える者は、シヴァ派の人（Śaiva）として、まことにシヴァのごとき者と知るべきである。彼を拝するだけで罪は滅する。

Verse 60

जटाधराश्च ये शैवाः सप्त पंच तथा नव । जटा ये स्थापियिष्यंति शैवेन विधिना युताः

結髪（ジャター）を戴くシヴァ派の者たち――七つ、五つ、あるいは九つ（の束）を持つ者、またシヴァ派の作法に則って自らの結髪を定めようとする者たちは――

Verse 61

ते शिवं प्राप्नुवं तीह नात्र कार्या विचारणा । रुद्राक्षधारणं कार्यं शिवभक्तैर्विशेषतः

彼らはこの世において（また来世においても）シヴァに到達する。これに疑いを差し挟む必要はない。ルドラークシャは必ず身に着けるべきであり、とりわけシヴァの帰依者はそうせよ。

Verse 62

अल्पेन वा महत्त्वेन पूजितो वा सदाशिवः । कुलकोटिं समुद्धृत्य शिवेन सह मोदते

わずかな供物であれ多くの供物であれ、サダーシヴァが礼拝されるなら、彼は一族の無数（クロール）を引き上げ、シヴァとともに歓喜する。

Verse 63

तस्माच्छिवात्परतरं नास्ति किंचिद्द्विजोत्तमाः । यदैवमुच्यते शास्त्रे तत्सर्वं शिवकारणम्

ゆえに、二度生まれの最勝者たちよ、シヴァより高きものは何もない。聖典（シャーストラ）にこのように説かれる一切は、ことごとくシヴァを原因とする。

Verse 64

शिवो दाता हि लोकानां कर्ता चैवानुमोदिता । शिवशक्त्यात्मकं विश्वं जानीध्वं हि द्विजोत्तमाः

シヴァはまことに諸世界の授与者であり、また行為者であり、許可と承認を与える者でもある。二度生まれの最勝者たちよ、この宇宙はシヴァとシャクティの本性より成ると知れ。

Verse 65

शिवेति द्व्यक्षरं नाम त्रायते महतो भयात् । तस्माच्छिवश्चिंत्यतां वै स्मर्यतां च द्विजोत्तमाः

二音節の御名「シヴァ」は大いなる恐怖より救い出す。ゆえに、最勝の二度生まれの者たちよ、シヴァを観想し、常に憶念せよ。

Verse 66

ऋषय ऊचुः । सोमनाथस्य माहात्म्यं ज्ञातं तस्य प्रसादतः । राहोः शिरोभयात्सर्वे रक्षिताः परमेष्ठिना

仙人たちは言った。「あなたのご加護により、ソーマナータの偉大さを知りました。ラーフの首への恐れから、私たちすべてはパラメーシュティン（梵天）に守られました。」

Verse 67

सुराश्चेंद्रादयश्चान्ये तस्मिन्युद्धे सुदारुणे । अत ऊर्ध्वं सुराः सर्वे किमकुर्वत उच्यताम्

「また、あの極めて恐ろしい戦いにおいて、インドラら諸天は——その後、すべての神々は何をなしたのですか。どうかお語りください。」

Verse 68

शिवस्य महिमा सर्वः श्रुतस्तव मुखोद्गतः । अथ युद्धस्य वृत्तान्तः कथ्यतां परमार्थतः

「あなたの口より語られた、シヴァの全き偉大さを私たちは聞きました。いま、戦いの次第を、真実の趣旨に即してお語りください。」

Verse 69

लोमश उवाच । यदा हि दैत्यैश्च पराजिताः सुराः शम्भुं च सर्वे शरणं प्रपन्नाः । शिवं प्रणेमुः सहसा सुरोत्तमा युद्धाय सर्वे च मनो दधुस्तदा

ローマシャは言った。ダイティヤらに打ち負かされたとき、諸天はみなシャンブのもとに帰依した。最勝のデーヴァたちはただちにシヴァに礼拝し、そして皆、戦いへと心を定めた。

Verse 70

तथैव दैत्या अपि युध्यमाना उत्साहयुक्तातिबलाश्च सर्वे । देवैः समेताश्च पुनः पुनश्च युद्धं प्रचक्रुः परमास्त्रयुक्ताः

同じくダイティヤたちも、熱意に満ち、並外れた力を帯びて戦い、至上の飛び道具の武器を携え、幾度となく神々に戦を挑んだ。

Verse 71

एवं च सर्वे ह्यसुराः सुराश्च शक्त्यृष्टिशूलैः परिघैः परश्वधैः । जयार्थिनोमर्षयुताः परस्परं सिंहा यथा हैमवतीं दुरात्ययाः । निहन्यमाना ह्यसुराः सुरैस्तदा नानास्त्रयोगैः परमैर्निपेतुः

かくしてアスラとスラのすべては、槍・投槍・三叉戟・棍棒・斧をもって戦い、勝利を求め、激しい憤怒に満ちて、越え難きヒマヴァティーの地において獅子のごとく互いに激突した。そのとき、神々が至上の武器をさまざまに組み合わせて打ち倒したため、アスラたちは倒れ伏した。

Verse 72

चक्रुस्ते सकलामुर्वी मांसशोणितकर्दमाम् । महीं वृक्षाद्रिसंयुक्तां ससागरवनाकराम्

彼らは全大地を肉と血の泥濘へと変えた——樹木と山々を備え、海と森と鉱山をもつこの世界そのものを。

Verse 73

शिरांसि च कबन्धानि कवचानि महांति च । ध्वजारथाः पताकाश्च गजवाजिशिरांसि च

首と首なき胴、巨大な鎧、旗と幡を掲げた戦車、さらに象と馬の首までもが、あたり一面に散り伏していた。

Verse 74

बहन्त्यश्चापगा ह्यासन्नद्यो भीरुभयावहाः । अगाधाः शोणितोदाश्च तरंतो ब्रह्मराक्षसाः । तयंति परान्भूतप्रतप्रमथराक्षसान्

そこには小川や河が流れ、臆する者には恐るべきものとなった——底知れぬ血の流れである。ブラフマ・ラークシャサたちはそれを泳ぎ渡り、ほかの生類を苦しめた。すなわち猛きブータ、プラマタ、ラークシャサらである。

Verse 75

शाकिनीडाकिनीसंघा यक्षिण्योऽथ सहस्रशः । नानाकेलिषु संयुक्ताः परस्परमुदान्विताः

シャーキニーとダーキニーの群れ、さらに幾千ものヤクシニーが、さまざまな狂おしい戯れに結び合い、互いに歓喜していた。

Verse 76

एवं संक्रीडमानास्ते भूतप्रमथराक्षसाः । रणे तस्मिन्महारौद्रे देवासुरसमागमे

かくして、デーヴァとアスラが戦いに相まみえる、その最も凄惨な合戦のただ中で、ブータ、プラマタ、ラークシャサらは戯れ騒いでいた。

Verse 77

बलिना सह देवेन्द्रो युयुधेऽद्भुतविक्रमः । शक्त्या जघान देवेंद्रं वैरोचनिरमर्षणः

驚くべき武勇をもつ天帝インドラはバリと戦った。すると、怒り耐え難きヴィローチャニ（バリ）は槍をもってインドラを打った。

Verse 78

तां शक्तिं वञ्चयामास महेन्द्रो लघुविक्रमः । जघान स बलिं यत्नाद्दैत्येंद्रं परमेण हि

俊敏なる武威を備えたマヘーンドラは、その槍をかわした。ついで決然たる力を尽くし、至上の一撃でダイティヤの主バリを打ち倒した。

Verse 79

वज्रेण शितधारेण बाहुं चिच्छेद विक्रमी । गातासुरपतद्भूमौ विमानात्सूर्यसंन्निभात्

鋭い刃をもつヴァジュラによって、勇者はその腕を断ち切った。するとアスラの主は、太陽のごとく輝くヴィマーナから地上へと墜ちた。

Verse 80

पतितं च बलिं दृष्ट्वा वृषपर्वा रूपान्वितः । ववर्ष शरधाराभिः पयोद इव पर्वतम्

倒れたバリを見て、姿麗しきヴリシャパルヴァンは、雨雲が山に降り注ぐように、矢の豪雨を降らせた。

Verse 81

महेंद्रं सगजं चैव सहमानं शिताञ्छरान् । तदा युद्धमभूद्वोरं महेन्द्रवृषपर्वणोः

その時、マヘーンドラ（インドラ）とヴリシャパルヴァンとの間に凄絶な戦が起こった。インドラは神象とともに、鋭い矢を耐え忍んだ。

Verse 82

निपात्य वृषपर्वाणमिंद्रः परबलार्दनः

敵軍を砕くインドラは、ヴリシャパルヴァンを打ち倒した。

Verse 83

ततो वज्रेण महता दानवानवधीद्रणे । शिरसि च्छेदिताः केचित्केचित्कंधरतो हताः

それから彼は大いなるヴァジュラ（金剛杵）をもって戦場のダーナヴァらを討ち、ある者は首を斬られ、ある者は首筋や肩口を打たれて倒れた。

Verse 84

विह्वलाश्च कृताः केचिदिंद्रेण कुपितेन च । तथा यमेन निहता वायुना वरुणेन च

ある者は憤怒のインドラによって打ちひしがれ、またある者はヤマ、ヴァーユ、ヴァルナによって討たれた。

Verse 85

कुबेरेण हताश्चान्ये नैरृतेन तथा परे । अग्निना निहताः केचिदीशेनैव विदारिताः

ある者はクベーラに討たれ、またある者はナイリタに討たれた。ある者は火神アグニに打ち倒され、ある者はイーシャ自らに引き裂かれた。

Verse 86

एवं तदा तैर्निहता बलीयसो महासुरा विक्रमशानिनश्च । सुरैस्तु सर्वैः सह लोकपालैः शिवप्रसादा भिहतास्तदानीम्

かくしてその時、剛勇なる大アスラたちは、シヴァの恩寵によって、すべての神々とローカパーラたちにより討ち滅ぼされた。

Verse 87

ततो महादैत्यवरो दुरात्मा स कलानेमिः परमास्त्रयुक्तः । ययौ तदानीं सुरसत्तमांस्तान्हंतुं सदा क्रूरमतिः स एकः

その後、邪悪なる大ダイティヤの首魁カラーネミは、無上の武器を備え、ただ一人、常に残忍な意図を抱いて、あの神々の最勝者たちを討たんと進み出た。

Verse 88

सिंहारूढो दंशितश्च त्रिशुलेन हि संयुतः । दैत्यानामर्बुदेनैव सिंहारूढेन संवृतः

獅子に乗り、甲冑をまとい、三叉戟を携えた彼は、獅子に乗る無数のダイティヤの軍勢に取り囲まれていた。

Verse 89

ते सिंहा दंशिताः सर्वे महाबलपराक्रमाः । तेषु सिंहेषु चारूढा महादैत्याश्च तत्समाः

それらの獅子は皆、武具を整え、力と武勇において強大であった。その獅子の背には、大いなるダーナヴァ（ダイティヤ）たちが乗り、凶猛さにおいて獅子に劣らなかった。

Verse 90

आयांतीं दैत्यसेनां तां सर्वां सिंहविभूषिताम् । कालनेमियुतां दृष्ट्वा देवा इंद्रपुरोगमाः । भयमाजग्मुरतुलं तदा ध्यानपरा भवन्

獅子の飾りに満ちたダイティヤの軍勢が、カラネーミを伴って迫り来るのを見て、インドラを先頭とする神々は比類なき恐怖に包まれた。そこで彼らは瞑想（ディヤーナ）に専心した。

Verse 91

किं कुर्मोऽद्य वयं सर्वे कथं जेष्याम चाद्भुतम् । एतादृशमसंख्याकमनीकं सिंहसंवृतम्

「今日、われらは皆いかにすべきか。どうしてこの驚くべき勢力――数えきれぬ軍勢、しかも獅子に囲まれた軍――に勝てようか。」

Verse 92

एवं विचिंत्यमानास्ते ह्यागतस्तत्र नारदः । नारदेन च तत्सर्वं पुरावृत्तं महत्तरम्

彼らがそのように思案していると、そこへナーラダが到来した。ナーラダを通して、先に起こった重大な出来事の全てが語り明かされた。

Verse 93

कथितं च महेंद्राय कालनेमेस्तपोबलम् । अजेयत्वं च संग्रामे वरदानबलेन तु

そして大いなるインドラに、カラネーミが苦行によって得た力、また授けられた恩寵（ヴァラ）の威力ゆえに戦場で不敗であることが説き明かされた。

Verse 94

विष्णुं विना वयं देवा अशक्ता रणमंडले । जेतुं च स ततो विष्णुः स्मर्यतां परमेश्वरः । तमालनीलो वरदः सर्वैर्विजयकांक्षिभिः

「ヴィシュヌなくして、われら神々は戦場にて無力である。ゆえにヴィシュヌ――至上の主――を憶念せよ。タマーラ樹のごとく深き青黒、恩寵を授ける方を、勝利を願う者すべてが祈り呼び求めよ。」

Verse 95

नारदस्य वचः श्रुत्वा तदा देवास्त्वरान्विताः । ध्यानेन च महाविष्णुं ततः परबलार्द्दनम् । स्मरंतः परमात्मानमिदमूचुश्च तं विभुम्

ナーラダの言葉を聞くや、神々は急を覚え、瞑想によって大ヴィシュヌ—敵の力を砕く御方—を観想した。至上のアートマンを想起しつつ、遍満するその主にこの言葉を申し上げた。

Verse 96

देवा ऊचुः । नमस्तुभ्यं भगवते नमस्ते विश्वमंगलम् । श्रीनिवास नमस्तुभ्यं श्रीपते ते नमोनमः

神々は言った。「礼拝いたします、バガヴァーンよ。礼拝いたします、宇宙すべての吉祥よ。シュリーニヴァーサよ、礼拝いたします。シュリーの主よ、幾度も幾度も我らは御前にひれ伏します。」

Verse 97

अद्यास्मान्भयभीतांस्त्वं कालनेमिभयार्दितान् । त्रातुमर्हसि दैत्याच्च देवानामभयप्रद

「今日こそ、カーラネーミへの恐怖におびえ苦しむ我らを、そのダイティヤからお救いください。神々に無畏を授ける御方よ。」

Verse 98

एवं ध्यातः संस्मृतश्च प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । नीलो गरुडमारुह्य जगतामभयप्रदः

かく瞑想され、想起されたとき、ハリはただちに顕現した—濃き色を帯び—ガルダに乗り、諸世界に無畏を授ける御方として。

Verse 99

चक्रपाणिस्तदायातो देवानां विजयाय च । गगनस्थं महाविष्णुं गरुडोपरि संस्थितम् । श्रीवासमेनं दुर्द्धर्षं योद्धुकामं ददर्शिरे

そのとき、円盤を携える主は神々の勝利のために来臨した。彼らは、大ヴィシュヌが大空にあってガルダの上に坐し—シュリーヴァーサ（シュリーの住処）—不落にして、戦いを望む御姿を拝した。

Verse 100

तथा दृष्ट्वा कालनेमिस्तदानीं प्रहस्यमानोऽतिरुषा बलान्वितः । कस्त्वं महाभाग वरेण्यरूपः श्यामो युवा वारणमत्तविक्रमः । करे गृहीतं निशितं महाप्रभं चक्रं च कस्मात्कथयस्व मे प्रभो

このように彼を見て、カーラネーミは嘲笑い、激しい怒りと力に満ちて言った。「あなたは誰ですか、素晴らしい姿をした幸運な方よ。肌は浅黒く、若々しく、酔った象のような力を持っている。そして、なぜその鋭く輝かしい円盤（チャクラ）を手に持っているのですか？私に教えてください、主よ。」

Verse 101

श्रीभगवानुवाच । युद्धार्थमिह चायातो देवानां कार्यसिद्धये । त्वं स्थिरो भव रे मंद दहाम्यद्य न संशयः

聖なる主は言われた。「私は神々の目的を遂げんがため、戦いのためにここに来た。しっかり立て、愚か者よ。今日こそお前を焼き尽くしてやる。疑いの余地はない。」

Verse 102

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं कालनेमिः प्रतापवान् । उवाच रुषितो भूत्वा भगवंतमधोक्षजम्

主の言葉を聞いて、強力なカーラネーミは激怒し、聖なる方、超越者アドークシャジャにこう言った。

Verse 103

मूलभूतो हि देवानां भगवान्युद्धदुर्मदः । युद्धं कुरु मया सार्द्धं यदि शूरोऽसि संप्रति

「主よ、あなたはまさに神々の根源的な支えであり、戦いの誇りに狂っている！もし今、あなたが真の英雄であるなら、私と戦え。」

Verse 104

प्रहस्य भगवान्विष्णुरुवाचेदं महाप्रभः । गगनस्थो भव त्वं हि महीस्थोऽहं भवामि वै

微笑みながら、偉大なる主ヴィシュヌは言われた。「お前は空にいよ。私は大地に留まろう。」

Verse 105

अप्रशस्तं च विषमं युद्धं चैव यथा भवेत् । तथा कुरु महाबाहो गगनो वा महीतले

戦いが不適切なものでも不公平なものでもあってはならない。大いなる腕を持つ者よ、空にあろうと地にあろうと、それに応じて戦え。

Verse 106

तथेति मत्वा हि महानुभावो दैत्यैः समेतोऽर्बुदसंख्यकैश्च । सिंहोपरिस्थैश्च महानुभावैर्महाबलैः क्रूरतरैस्तदानीम्

「しからば」と考え、その偉大なる者は進み出た。数千万ものダイティヤ（悪魔）たちと、獅子に乗った強力で獰猛な戦士たちを伴って。

Verse 107

गगनमथ जगाहे मंदमंदं महात्मा ह्यसुरगणसमेतो विश्वरूपं जिघांसुः । त्रिशिखमपरमुग्रं गृह्य संदेशचेष्टादशनविकृतवक्त्रो योद्धुकामो हरिं सः

その時、その大阿修羅は、悪魔の軍勢を従え、宇宙的な姿を持つヴィシュヌを殺そうと決意し、ゆっくりと空に入った。極めて恐ろしい三叉の槍を握りしめ、顔を不気味に歪ませて、彼はハリ（ヴィシュヌ）と戦うことを切望した。