Adhyaya 40

Verse 1

स्कंद उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं वर्णितं तेग्रतो मया । अथो किमसि शुश्रूषुः कथयिष्यामि तत्पुनः

スカンダは言った。「汝の前で、すでにアヴィムクテーシャの偉大さを語った。なお何を聞きたいのか。では、再びそれを説こう。」

Verse 2

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

アガスティヤは言った。「幾度となくアヴィムクテーシャの偉大さを聞いてきた。わが聴聞は大いに鍛えられたが、それでもなお満ち足りない。」

Verse 3

अविमुक्तेश्वरं लिंगं क्षेत्रं चाप्यविमुक्तकम् । एतयोस्तु कथं प्राप्तिर्भवेत्षण्मुख तद्वद

アヴィムクテーシュヴァラのリンガ、そしてアヴィムクタと呼ばれる聖なるクシェートラ——おおシャṇムカよ、これらをいかにして得るべきか、語ってください。

Verse 4

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

スカンダは言った。「聞き、礼拝せよ。ここでいかにして成就が得られるかを説こう。このアヴィムクタは、与える者自身の最高の善のために授けられるのだ、偉大なる心の人よ。」

Verse 5

समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः । तच्च पुण्यं भवेद्विप्र श्रुतिवर्त्मसभाजनात्

望む目的の成就は、積み重ねたプンニャ（功徳）によって得られる。その功徳は、ブラーフマナよ、シュルティ（ヴェーダ）が示す道を敬い守ることから生じる。

Verse 6

श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने । कलिकालावपि सदा छिद्रं प्राप्य जिघांसतः

聖者よ、カリの時代にあっても、ヴェーダの道に従う人を滅ぼそうと隙をうかがう災いは、その人に触れ、交わるだけで消え去る。

Verse 7

वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै । कलिकालावपि हतो ब्राह्मणं रंध्रदर्शनात्

まことに、カリの時代においてさえ、ブラーフマナは「抜け道を探すこと」により滅びる――禁じられたことを行い、命じられたことを行わないゆえに。

Verse 8

निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः । तद्दूरतः परित्यज्य नरो न निरयी भवेत्

ゆえに、汝の前に禁じられた行いを説き明かそう。それらを遠くより完全に捨て去れば、人は地獄に定められない。

Verse 9

पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने । गोपीयूषं तंडुलीयं वर्ज्यं च कवकं सदा

常に避けるべきは、玉ねぎ、汚物を食らう猪、śelu、にんにく、そしてgṛṃjanaである。さらにgopīyūṣa、taṇḍulīya、kavakaもまた常に避けよ。

Verse 10

व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः । अदेवपित्र्यं पललमवत्सागोपयस्त्यजेत्

vraścana、樹木の滲出物（樹脂・膠）、甘乳飯pāyasa、菓子āpūpa、揚げ菓子śaṣkulīを捨てよ。さらに、神々と祖霊に捧げるべきでない食や供物、胡麻の調製palala、そして子を持たぬ牝牛の乳を避けよ。

Verse 11

पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम् । रात्रौ न दधि भोक्तव्यं दिवा न नवनीतकम्

一つ蹄の獣の乳は避けるべきであり、また駱駝の乳も同様である。夜に凝乳（ダディ）を食してはならず、昼に新鮮なバターを食してはならない。

Verse 12

टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम् । त्यजेन्मांसाशिनः सर्वान्सारसं कुक्कुटं शुकम्

ṭiṭṭibha、kalaviṃka、haṃsa、cakra、plavaṃbakaを避けるべし。まことに肉を食らう鳥はすべて、またsārasa（鶴）、雄鶏、鸚鵡も避けるべし。

Verse 13

जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान् । मत्स्याशी सर्वमांसाशी तन्मत्स्यान्सर्वथा त्यजेत्

水かきのある鳥、khaṃjarīṭaの鳥、潜水する鳥、魚を食らう鳥を避けるべし。魚を食べる者はあらゆる肉を食べる者となるゆえ、そのような魚はことごとく捨て去るべし。

Verse 14

हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ । मांसाशिभिस्त्वमी भक्ष्याः शश शल्लक कच्छपाः

しかしpāṭhīnaとrohitaの魚は、神々と祖霊への供物として正しく定められるとき食してよい。肉食の者には、兎、ヤマアラシ、亀が食すべきものとされる。

Verse 15

श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः । आयुष्कामैः स्वर्गकामैस्त्याज्यं मांसं प्रयत्नतः

たとえヤマアラシとイグアナが（ある者には）賞賛され、また食べ得る獣鳥が種々知られていようとも、長寿を願う者、天界を願う者は、努めて肉を慎んで捨てるべし。

Verse 16

यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित् । त्यजेत्पर्युषितं सर्वमखंडस्नेह वर्जितम्

祭祀（yajña）のために行われる獣の殺生は天に至らしめると言われるが、他の殺生は決してそうではない。すべての古くなった食物、また途切れぬ健やかな脂の潤いを欠くもの（正しい滋味を失ったもの）を捨てるべし。

Verse 17

प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया । अलौल्यमित्थं पललं भक्षयन्नैव दोषभाक्

命の危難に際して、祭祀において、シュラーダ（祖霊供養）において、薬として、またはバラモンを喜ばせるために——貪りなく——このようにパララを食する者は、咎を受けない。

Verse 18

न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः । यादृशं भवति प्रेत्य लौल्यान्मांसोपसेविनः

狩りを生業として糧を求める者の罪は、死後、ただ貪欲と渇望ゆえに肉食に耽る者に降りかかる罪ほど大きくはない。

Verse 19

मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः । निघ्नन्नहिंसको विप्रस्तासामपि शुभा गतिः

マカ（祭祀）のために、ブラフマーは獣、樹木、鹿、そして薬草を創造した。祭祀の目的において殺すバラモンは不殺（非暴力）と説かれ、またそれらの存在にも吉祥なる行き先がある。

Verse 20

पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च । तत्र हिंसाप्यहिंसा स्याद्धिंसान्यत्र सुदुस्तरा

祖霊と神々のための儀礼、そして祭祀のため、またマドゥパルカの供物のためにおいては、そこでは害もまた不害と見なされる。だが他の場での暴力は、きわめて正当化しがたく、越えがたい。

Verse 21

यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः । दुराचारस्य तस्येह नामुत्रापि सुखं क्वचित्

分別の力が弱く、ただ己の身を養うために生きものを害する者——その悪しき行いの人は、この世にも彼岸にも、いついかなる時も安楽を得ない。

Verse 22

भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः । उपहर्ता घातयिता हिंसकाश्चाष्टधा स्मृताः

暴力に与する者は八種と説かれる。食する者、承認する者、調理する者、買う者、売る者、供え与える者、殺させる者、そして自ら殺す者である。

Verse 23

प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत् । अमांसभक्षको यश्च तयोरंत्यो विशिष्यते

たとえ百年にわたり毎年アシュヴァメーダを修しても、両者のうち勝れているのは肉を食さぬ者である。

Verse 24

यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता । सुखदुःखानि तुल्यानि यथात्मनि तथा परे

己を観るがごとく他者をも観ずべし、幸福を願う者は。楽と苦とは等しく、己にあるものは他にもある。

Verse 25

सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे । तत्कृतं हि पुनः पश्चात्सर्वमात्मनि संभवेत्

他者に為すことが楽であれ、あるいはその逆であれ、なしたその業は後に必ず自らに帰り、あらゆる形で己が受ける。

Verse 26

न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः । क्रियाहीने कुतो धर्मो धर्महीने कुतः सुखम्

労なくして財はなく、財なきにいかで宗教の行いがあろう。行いなきにいかでダルマがあろう。ダルマなきにいかで幸福があろう。

Verse 27

सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम् । तस्माद्धर्मोत्र कर्तव्यश्चातुर्वर्ण्येन यत्नतः

まことに幸福は万人の願いであり、それはダルマより生ずる。ゆえにこの世において、四ヴァルナは努めてダルマを実践すべきである。

Verse 28

न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम् । दानं च विधिना देयं काले पात्रे च भावतः

正しい手段で得た財によって、この世を超えて実りを結ぶ行いをなすべきである。布施（ダーナ）もまた法に従い、時を得て、ふさわしい受者に、真心をもって与えよ。

Verse 29

विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं तस्य च नश्यति

作法を欠いて施し、また不相応の受者に与える者は、その施物を失うだけではない。残る功徳と財もまた損なわれてゆく。

Verse 30

व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते । तदक्षयं भवेदत्र परत्र च न संशयः

災難を救うため、家族を支えるため、また負債を返すために与えるものは、この世においても来世においても、疑いなく不滅の功徳となる。

Verse 31

मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः । संस्कारयेन्निजैरर्थैस्तस्य श्रेयस्त्वनंतकम्

自らの財をもって、父母なき者のために、聖紐の授与や婚礼などのサンスカーラ（通過儀礼）を執り行う者には、尽きることなき霊的功徳がある。

Verse 32

अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः । यच्छ्रेयः प्राप्यते मर्त्यैर्द्विजे चैके प्रतिष्ठिते

その同じ霊的な至徳は、アグニホートラの供儀によっても、またアグニシュトーマ等の祭祀によっても得られない。むしろ、たとえ一人の二度生まれ（ドヴィジャ）を立て支えることで、凡夫が得る功徳のほうが大いなるのである。

Verse 33

यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती । इह सौख्यमवाप्नोति सोक्षयं स्वर्गमाप्नुयात्

無縁のバラモンの婚姻、すなわち「手を取る儀」を取り計らう有能な者は、この世で安楽を得、尽きることなき天界に至る。

Verse 34

पितृगेहे तु या कन्या रजः पश्येदसंस्कृता । भ्रूणहा तत्पिता ज्ञेयो वृषली सापि कन्यका

しかるべき儀礼によってまだ清められていない（すなわち未婚の）乙女が父の家で初潮を迎えるなら、その父は胎児を滅する者と見なされ、またその娘も正しい身分より堕したものとされる。

Verse 35

यस्तां परिणयेन्मोहात्स भवेद्वृषलीपतिः । तेन संभाषणं त्याज्यमपाङ्क्तेयेन सर्वदा

迷いによって彼女を娶る者は、堕したと見なされる女の夫となる。そのような者は共同の祭儀に列するにふさわしくないとされるゆえ、常に言葉を交わすことさえ避けるべきである。

Verse 36

विज्ञाय दोषमुभयोः कन्यायाश्च वरस्य च । संबंधं रचयेत्पश्चादन्यथा दोषभाक्पिता

花嫁と花婿、双方の過失（ならびに相応しさ）を見定めてから、父ははじめて縁を結ぶべきである。さもなくば父もまたその咎を分かち受ける。

Verse 37

स्त्रियः पवित्राः सततं नैता दुष्यंति केनचित् । मासिमासि रजस्तासां दुष्कृतान्यपकर्षति

女人は常に清浄であり、何ものにも汚されない。月ごとの月経は、その罪過を引き去り、取り除く。

Verse 38

पूर्वं स्त्रियः सुरैर्भुक्ताः सोमगंधर्व वह्निभिः । भुंजते मानुषाः पश्चान्नैतादुष्यं ति केनचित्

まず女人は、ソーマ・ガンダルヴァ・アグニという神々によって神秘的に先に「享受」された。のちに人間が婚姻において結ばれる。ゆえにこの点で誰にも不浄は生じない。

Verse 39

स्त्रीणां शौचं ददौ सोमः पावकः सर्वमेध्यताम् । कल्याणवाणीं गंधर्वास्तेन मेध्याः सदा स्त्रियः

ソーマは女人に清浄を授け、パーヴァカ（アグニ）は完全な祭儀の吉祥を授け、ガンダルヴァは吉祥なる言葉を授けた。ゆえに女人は常に儀礼的に清浄と見なされる。

Verse 40

कन्यां भुंक्ते रजःकालेऽग्निः शशी लोमदर्शने । स्तनोद्भेदेषु गंधर्वास्तत्प्रागेव प्रदीयते

言われるところでは、月経の時にアグニが処女を「享け」、体毛が初めて現れる時に月が「享け」、乳房が芽生える時にガンダルヴァが「享ける」。ゆえに彼女はこれらの自然の段階において、すでに前もって「与えられた」と見なされる。

Verse 41

दृश्यरोमात्वपत्यघ्नी कुलघ्न्युद्गतयौवना । पितृघ्न्याविष्कतरजास्ततस्ताः परिवर्जयेत्

ゆえに婚姻においては、体毛が見える乙女、いわゆる「子孫を滅する者」「家を滅ぼす者」、すでに青春が起こった者、「父を害する」と言われる者、そして月経が現れた者を避けるべきである。

Verse 42

कन्यादानफलप्रेप्सुस्तस्माद्द द्यादनग्निकाम् । अन्यथा न फलं दातुः प्रतिग्राही पतेदधः

ゆえに、カニヤーダーナ（処女の施与）の果報を求める者は、まだアグニに「取られていない」乙女を施すべきである。さもなくば施主は功徳を得ず、受ける者は堕落する。

Verse 43

कन्यामभुक्तां सोमाद्यैर्ददद्दानफलं लभेत् । देवभुक्तां ददद्दाता न स्वर्गमधिगच्छति

ソーマらにまだ「享受されていない」乙女を施せば、布施の果報を得る。だが、すでにデーヴァたちに「享受された」乙女を施す施主は、天界に至らない。

Verse 44

शयनासनयानानि कुणपं स्त्रीमुखं कुशाः । यज्ञपात्राणि सर्वाणि न दुष्यंति बुधाः क्वचित्

寝台・座具・乗り物、屍、女の口、クシャ草、そして祭祀（ヤジュニャ）に用いるあらゆる器—賢者は、これらが法（ダルマ）の意味で不浄になることは決してないと言う。

Verse 45

अजाश्वयोर्मुखं मेध्यं गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । पादतो ब्राह्मणा मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः

山羊と馬は口が儀礼的に清浄であり、牛は背が清浄である。ブラーフマナは足が清浄であるが、女性はあらゆる点において清浄である。

Verse 46

अहोरात्रोषितो भूत्वा पंचगव्येन शुध्यति

一日一夜その状態で過ごしたのち、パンチャガヴ்யヤ（pañcagavya）によって清められる。

Verse 47

बलात्कारोपभुक्ता वा चोरहस्तगतापि वा । न त्याज्या दयिता नारी नास्यास्त्यागो विधीयते

たとえ愛する女が力ずくで辱められ、あるいは盗賊の手に落ちたとしても、捨ててはならない。彼女を棄てることは教えとして定められていない。

Verse 48

आम्लेन ताम्रशुद्धिः स्याच्छुद्धिः कांस्यस्य भस्मना । संशुद्धी रजसा नार्यास्तटिन्या वेगतः शुचिः

銅は酸によって清められ、青銅は灰によって清められる。女は月経の期間が過ぎて清浄となり、川は流れの勢いによって清浄とみなされる。

Verse 49

मनसापि हि या नेह चिंतयेत्पुरुषांतरम् । सोमया सह सौख्यानि भुंक्ते चात्रापि कीर्तिभाक्

まことに、心においてさえ他の男を思わぬ女は、ソーマとともに安楽を享受し、この世においてもまた善き名声を担う者となる。

Verse 50

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परःपरः

父、祖父、兄弟、同族の親族、そして母もまた、娘を婚姻に授ける権威となる。先の者が不在または務め得ぬときは、正しい順序に従い次の者が相応の権限を担う。

Verse 51

अप्रयच्छन्समाप्नोति भूणहत्यामृतावृतौ । स्वयं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्यात्स्वयं वरम्

（娘を）与えず、しかるべき時に嫁がせることを拒む者は、時機が過ぎるたびに胎児殺しに等しい罪を重ねる。だが、相応の授与者・後見がいないなら、娘はスヴァヤンヴァラ（svayaṃvara）によって自ら夫を選んでもよい。

Verse 52

हृताधिकारां मलिनां पिंडमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्

姦通の女は、権利を奪われ、卑しめられた境遇に置かれ、わずかな食のみで生きるべし。辱めを受け、低い寝台に伏させられるべし。

Verse 53

व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ तु महत्यपि च कल्मषे

姦通の後は、定めの時期が来れば清めが可能である。だが懐妊しているなら、棄てることが命じられる。しかも胎児殺しや夫殺しのような場合には、罪がいかに大きくとも……

Verse 54

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

シュードラの妻はシュードラの女のみであり、それが彼にふさわしい。ヴァイシャにはヴァイシャの女が正妻として自らのものと記される。これらの女は王（クシャトリヤ）にもまた相応しく、同じくこれらの階層の女は、より高き生まれの者（ブラーフマナ）にも相応しい。

Verse 55

आरोप्य शूद्रां शयने विप्रो गच्छेदधोगतिम् । उत्पाद्य पुत्रं शूद्रायां ब्राह्मण्यादेव हीयते

ブラーフマナがシュードラの女を自らの床に上らせれば、下位の境地へと堕ちる。さらにシュードラの女に子をもうければ、ブラーフマナとしての身分そのものを失う。

Verse 56

दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु । देवाद्यास्तन्न चाश्नंति स च स्वर्गं न गच्छति

しかし、神々（デーヴァ）、祖霊、客人への供物を最も大切にしない者には、神々らはその供えを受け取らず、彼は天界へ赴くこともない。

Verse 57

जामयो यानि गेहानि शपंत्यप्रतिपूजिताः । कृत्याभिर्निहतानीव नश्येयुस्तान्यसंशयम्

しかるべき敬いを受けぬゆえに、義理の姉妹や婚姻の縁ある女たちが呪う家は、疑いなく滅びる。まるで邪なる作法に打ち倒されたかのように。

Verse 58

तदभ्यर्च्याः सुवासिन्यो भूषणाच्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च

ゆえに、繁栄を願う男たちは、常に既婚の婦人（スヴァーシニー）を宝飾・衣・食によって敬い、もてなしの儀や祝祭の折にはとりわけ厚く供養すべきである。

Verse 59

यत्र नार्यः प्रमुदिता भूषणाच्छादनाशनैः । रमंते देवतास्तत्र स्युस्तत्र सफलाः क्रियाः

宝飾・衣・食によって女たちが喜ぶところ、そこに神々は遊び喜び、そこで営まれる諸々の行は実りを得る。

Verse 60

यत्र तुष्यति भर्त्रा स्त्री स्त्रिया भर्ता च तुष्यति । तत्र वेश्मनि कल्याणं संपद्येत पदे पदे

妻が夫に満ち足り、夫もまた妻に満ち足りる家には、福徳と吉祥が一歩ごとに成就する。

Verse 61

अहुतं च हुतं चैव प्रहुतं प्राशितं तथा । ब्राह्मं हुतं पंचमं च पंचयज्ञा इमे शुभाः

アフタ（Ahuta）とフタ（Huta）、またプラフタ（Prahuta）とプラーシタ（Prāśita）、そして第五のブラーフマ・フタ（Brāhma-huta）—これらが吉祥なる五つの日々の供犠（パンチャヤジュニャ）である。

Verse 62

जपोऽहुतोहुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः । प्राशितं पितृसंतृप्तिर्हुतं ब्राह्मं द्विजार्चनम्

ジャパ（真言誦持）はアフタ（Ahuta）と呼ばれ、フタ（Huta）は火供（ホーマ）の火への供物である。プラフタ（Prahuta）は生きとし生けるものへのバリ供であり、プラーシタ（Prāśita）は祖霊を満たし慰めること。さらにブラーフマ・フタ（Brāhma-huta）とは、学徳ある二度生まれ（ドヴィジャ）を敬い供養することである。

Verse 63

पंचयज्ञानिमान्कुर्वन्ब्राह्मणो नावसीदति । एतेषामननुष्ठानात्पंचसूना अवाप्नुयात्

この五つのヤジュニャを修するブラーフマナは衰えに沈まない。だがそれらを怠れば、五つの「屠りの罪」（パンチャスーナー）を招く。

Verse 64

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेद्बाहुजातमनामयम् । वैश्यं सुखं समागम्य शूद्रं संतोषमेव च

ブラーフマナには安寧を問い、腕より生まれたクシャトリヤには健康を問う。ヴァイシャに会えば安楽を問い、シュードラには満足と安堵を問うべきである。

Verse 65

जातमात्रः शिशुस्तावद्यावदष्टौ समाः स्मृताः । भक्ष्याभक्ष्येषु नो दु्ष्येद्यावन्नैवोपनीयते

伝えられるところでは、子は八歳まで「生まれたばかり」と見なされる。さらに、ウパナヤナ（入門・聖紐授与）が行われない限り、食すべきものと食すべからざるものについて咎められない。

Verse 66

भरणं पोष्यवर्गस्य दृष्टादृष्टफलोदयम् । प्रत्यवायो ह्यभरणे भर्तव्यस्तत्प्रयत्नतः

養うべき者を扶養することは、目に見える果と目に見えぬ果とをもたらす。だが扶養しないことには罪（プラティヤヴァーヤ）があるゆえ、真摯な努力をもって支えるべきである。

Verse 67

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

次の九つは扶養すべきである。母、父、師の妻、わが子、庇護を求めて来た者、来訪の客、そして聖なる火である。

Verse 68

स जीवति पुमान्योऽत्र बहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्मृतोथ विज्ञेयः पुरुषः स्वोदरंभरिः

この世で真に生きるのは、多くの者の支えとなる人である。だが己の腹を満たすためだけに生きる者は、生きながらにして死者と知るべきである。

Verse 69

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दातव्यं भूतिकाम्यया । अदत्तदाना जायंते परभाग्योपजीविनः

繁栄を願うなら、貧しく頼る者なき人々にこそ施すべきである。布施をしない者は、やがて他人の幸運に依って生きることになる。

Verse 70

विभागशीलसंयुक्तो दयावांश्च क्षमायुतः । देवतातिथिभक्तस्तु गृहस्थो धार्मिकः स्मृतः

公平な分かち合いを旨とし、慈悲深く、赦しを備え、神々と客人に敬虔であるとき、家住者は法にかなう者と称される。

Verse 71

शर्वरीमध्य यामौ यौ हुतशेषं च यद्धविः । तत्र स्वपंस्तदश्नंश्च ब्राह्मणो नावसीदति

夜の中ほどの二つの時刻と、供献の後に残る供物（ハヴィス）。その時に眠り、その聖なる残りを食するなら、ブラーフマナは不幸に沈まない。

Verse 72

नवैतानि गृहस्थस्य कार्याण्यभ्यागते सदा । सुधा व्ययानि यत्सौम्यं वाक्यं चक्षुर्मनोमुखम्

客人が来たとき、家住者は常にこの九つの務めを行うべきである。これらは「甘露の施し」—やわらかな言葉、そして眼差し・心・顔にあらわれる温かな迎えである。

Verse 73

अभ्युत्थानमिहायात सस्नेहं पूर्वभाषणम् । उपासनमनुव्रज्या गृहस्थोन्नति हेतवे

家住者の向上のためには、来訪する客に起立して迎え、情愛ある言葉で先に挨拶し、恭しく侍し、去るときには見送り伴うべきである。

Verse 74

तथेषद्व्यययुक्तानि कार्याण्येतानि वै नव । आसनं पादशौचं च यथाशक्त्याशनं क्षितिः

また、わずかな出費を伴う九つの務めとは、座を設け、足を洗い、力に応じて食を供し、地にせよ床にせよ休む場所を整えることである。

Verse 75

शय्यातृणजलाभ्यंग दीपा गार्हस्थ्य सिद्धिदाः । तथा नव विकर्माणि त्याज्यानि गृहमेधिनाम्

寝床、草（座や臥所として）、水、油の塗摩、そして灯火は家住の生活に成就をもたらす。さらに家住の道に励む者は、九つの禁じられた行いを捨てるべきである。

Verse 76

पैशुन्यं परदाराश्च द्रोहः क्रोधानृताप्रियम् । द्वेषो दंभश्च माया च स्वर्गमार्गार्गलानि हि

中傷、他人の妻への欲、背信、怒り、虚言、辛辣、憎しみ、偽善、欺き—これらこそ天への道を閉ざす閂（かんぬき）である。

Verse 77

नवावश्यककर्माणि कार्याणि प्रतिवासरम् । स्नानं संध्या जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

日々行うべき九つの必須の行いは、沐浴、サンディヤー（暁と黄昏の礼拝）、真言の誦持（ジャパ）、火供（ホーマ）、聖典の自習（スヴァーディヤーヤ）、そして神々への礼拝である。

Verse 78

वेश्वदेवं तथातिथ्यं नवमं पितृतर्पणम् । नव गोप्यानि यान्यत्र मुने तानि निशामय

聞け、聖者よ。ここに秘して守るべき九事がある。すなわちヴァイシュヴァデーヴァ供（Vaiśvadeva）、客人を敬うこと、そして第九に、祖霊ピトリ（Pitṛ）への奠供である。

Verse 79

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

決して明かしてはならぬものがある。生まれ星、交合、己が真言、家の弱み、欺きの策、寿命、財、辱め、そして妻—これらは一切、公にしてはならない。

Verse 80

नवैतानि प्रकाश्यानि रहः पापमकुत्सितम् । प्रायोग्यमृणशुद्धिश्च सान्वयः क्रयविक्रयौ । कन्यादानं गुणोत्कर्षो नान्यत्केनापि कुत्रचित्

この九つは公言してはならない。秘めた罪（世に咎められぬものでも）、己の実際の手立て、負債の清算、家系、売買、娘を婚姻に施すこと（カンヤーダーナ）、そして徳才の優越—いずれも誰にも、いかなる所でも漏らしてはならぬ。

Verse 81

पात्र मित्र विनीतेषु दीनानाथोपकारिषु । मातापितुगुरूष्वेतन्नवकं दत्तमक्षयम्

この「九種の施し」を、ふさわしい受け手—友、修養ある者、貧しき者と寄る辺なき者を助ける人々、そして母・父・師—に捧げるなら、その功徳は尽きることがない。

Verse 82

निष्फलं नवसूत्सृष्टं चाटचारणतस्करे । कुवैद्ये कितवे धूर्ते शठे मल्ले च बंदिनि

「九種の布施」は、へつらう者、讃歌をうたう者、盗人、藪医者、博徒、悪党、欺く者、喧嘩好きの闘士、牢番に与えるなら、果報を結ばぬ。

Verse 83

आपस्त्वपि न देयानि नववस्तूनि सर्वथा । अन्वये सति सर्वस्वं दारांश्च शरणागतान्

たとえ苦難の中にあっても、この九つは決して与えてはならない。家の血脈が続くかぎり、すべての財を投げ出してはならず、妻を手放してはならず、また庇護を求めて来た者を引き渡してはならない。

Verse 84

न्यासाधीकुलवृत्तिं च निक्षेपं स्त्रीधनं सुतम् । यो ददाति स मूढात्मा प्रायश्चित्तैर्विशुध्यति

預けられたもの、家の生計、預託の品、女性の固有財（ストリーダナ）、あるいは自らの子を与える者は、愚かな心の持ち主であり、贖罪の行によってのみ清められる。

Verse 85

एतन्नवानां नवकं ज्ञात्वा प्रियमवाप्नुयात् । अन्यच्च नवकं वच्मि सर्वेषां स्वर्गमार्गदम्

この「九」に関する九つの教えを知れば、人は愛し求める善きものを得る。今、さらにもう一つの九つの教えを説こう。それは万人に天界への道を授ける。

Verse 86

सत्यं शौचमहिंसा च क्षांतिर्दानं दया दमः । अस्तेयमिंद्रियाकोचः सर्वेषां धर्मसाधनम्

真実、清浄、不殺生（非暴力）、忍耐、布施、慈悲、克己、盗まぬこと、そして諸根の制御——これらは万人のためのダルマ成就の手段である。

Verse 87

अभ्यस्य नवतिं चैतां स्वर्गमार्गप्रदीपिकाम् । सतामभिमतां पुण्यां गृहस्थो नावसीदति

この九つを修して—天への道を照らす灯明、清らかで善き人々に嘉せられる功徳—家住の者は衰えに沈まない。

Verse 88

जिह्वा भार्या सुतो भ्राता मित्र दास समाश्रिताः । यस्यैते विनयाढ्याश्च तस्य सर्वत्र गौरवम्

舌、妻、子、兄弟、友、僕、そして頼る者までもが、へりくだりと戒めに富む人は、どこにあっても尊ばれる。

Verse 89

पानं दुर्जन संसर्गः पत्या च विरहोटनम् । स्वप्नोन्यगृहवासश्च नारीणां दूषणानि षट्

酒に溺れること、悪人と交わること、夫と離別すること、他家に宿して眠ること—これらは女人の六つの汚名と数えられる。

Verse 90

समर्घं धान्यमुद्धत्य महर्घं यः प्रयच्छति । स हि वार्धुषिको नाम तस्यान्नं नैव भक्षयेत्

正当な値で穀物を買い集め、のちに法外な値で売る者はヴァールドゥシカと呼ばれる；その者の食を口にしてはならない。

Verse 91

अग्रे माहिषिकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अंते वार्धुषिकं चैव निराशाः पितरो गताः

初めに māhiṣika を見、中ほどに vṛṣalī の夫を見、終わりに vārdhuṣika を見るとき、祖霊ピトリたちは望みを失って去ってゆく。

Verse 92

महिषीत्युच्यते नारी या च स्याद्व्यभिचारिणी । तां दुष्टां कामयेद्यस्तु स वै माहिषिकः स्मृतः

姦淫にふける女はここで「マヒシー（mahiṣī）」と呼ばれる。だが、その堕れた女を欲する者は「マーイシカ（māhiṣika）」と記される。

Verse 93

स्व वृषं या परित्यज्य परवृषे वृषायते । वृषली सा हि विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

自らの夫を捨て、他の男と交わる女は「ヴリシャリー（vṛṣalī）」と知るべきである。シュードラの女は、生まれだけでヴリシャリーとなるのではない。

Verse 94

यावदुष्णं भवत्यन्नं यावन्मौनेन भुज्यते । तावदश्नंति पितरो यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

食が温かく、沈黙のうちに食されるかぎり、祖霊ピトリ（Pitṛ）はそれを享受する――供物の功徳が声に出して讃えられるまで。

Verse 95

विद्याविनयसंपन्ने श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडंत्यौषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

学徳と謙譲を備えたシュロートリヤ（śrotriya）が家に来ると、あらゆる薬草は喜び、「いまこそ我らは最高の境地に至る」と思う。

Verse 96

भ्रष्टशौचवताचारे विप्रे वेदविवर्जिते । रोदित्यन्नं दीयमानं किं मया दुष्कृतं कृतम्

清浄と誓戒と正しい行いから堕ち、ヴェーダの学びを欠くバラモンに食が施されるとき、食そのものが「泣く」――「私はいかなる罪を犯したのか」と。

Verse 97

यस्य कोष्ठगतं चान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति । स तारयति दातारं दशपूर्वान्दशापरान्

腹中の食がヴェーダの誦持と学修によって「消化」される者は、施与者を救い、前の十代と後の十代をも渡す。

Verse 98

न स्त्रीणां वपनं कार्यं न च गाः समनुव्रजेत् । न च रात्रौ वसेद्गोष्ठे न कुर्याद्वैदिकीं श्रुतिम्

女人のために剃髪をしてはならず、また牛の後を追ってはならない。夜に牛舎に宿してはならず、そこでヴェーダの聖句を誦してもならない。

Verse 99

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । एवमेव तु नारीणां शिरसो मुंडनं भवेत्

髪をすべてまとめて、二指分だけ切り落とすべきである。このようにしてのみ、女人の頭の「剃髪（剪髪）」がなされる。

Verse 100

राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः । अकारयित्वा वपनं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

王であれ王子であれ、多聞のバラモンであれ、もし不如法に剃髪を行わせたなら、贖罪（プラーヤシュチッタ）を定めるべきである。

Verse 110

माक्षिकं फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतम् । हस्तदत्तानि भुक्तानि दिनमेकमभोजनम्

蜂蜜・黒糖蜜・野菜・牛の産物・塩・ギー——これらを不適切な場で手渡されて食したなら、一日断食すべきである。

Verse 120

मा देहीति च यो ब्रूयाद्गवाग्निब्राह्मणेषु च । तिर्यग्योनिशतं गत्वा चांडालेष्वभिजायते

牛と聖火とバラモンに関して「与えるな」と言う者は、百たび畜生の胎を巡ったのち、ついにチャンダーラの中に生まれる。

Verse 130

चैत्यवृक्षं चितिं यूपं शिवनिर्माल्यभोजिनम् । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा सचैलो जलमाविशेत्

聖樹、葬送の薪火、祭柱、シヴァの供物の残りを食する者、あるいはヴェーダを売る者に触れたなら、衣を着たまま水に入り、清めを行うべきである。

Verse 140

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

もしバラモンが（非難される状況で）自らの手で糖蜜、牛の産物、 الماء、塩、あるいは甘酸の粥を与えたなら、クṛッチラの苦行を行い、さらにチャンドラーやṇaの誓戒を修すべきである。

Verse 150

व्यवहारानुरूपेण न्यायेन तु यदर्जनम् । क्षत्रियस्य पयस्तेन प्रजापालनतो भवेत्

クシャトリヤが正しい取引にかなって法により得たものは、その「乳」すなわち正当な糧となり、それは民を守護することから生じる。

Verse 160

न शब्दशास्त्राभिरतस्य मोक्षो न चैव रम्या वसथप्रियस्य । न भोजनाच्छादन तत्परस्य न लोकवित्त ग्रहणे रतस्य

言葉の学にのみ耽る者に解脱はなく、快き住まいを愛する者にもない。食と衣に心を尽くす者にもなく、世の財を集めることに喜ぶ者にもない。

Verse 167

स सर्वतीर्थसुस्नातः स सर्वक्रतुदीक्षितः । स दत्तसर्वदानस्तु काशी येन निषेविता

彼はあらゆるティールタにて清らかに沐浴し、すべての祭祀（ヤジュニャ）において灌頂を受け、あらゆる布施（ダーナ）を施した。まことに、正しくカーシーに帰依し参詣する者は、これらの功徳を悉く得る。