Adhyaya 22

Verse 1

शिवशर्मोवाच । ध्रुवाख्यानमिदं रम्यं महापातकनाशनम् । महाश्चर्यकरं पुण्यं श्रुत्वा तृप्तोस्मि भो गणौ

シヴァシャルマンは言った。「このドゥルヴァの麗しき物語は大罪を滅する。聖にして驚異に満ち、これを聞き終えて、ああ会衆よ、我は満ち足りた。」

Verse 2

अगस्त्य उवाच । इत्थं यावद्द्विजो ब्रूते विमानं वायुवेगगम् । तावत्प्राप महर्लोकं स्वर्लोकात्परमाद्भुतम्

アガスティヤは言った。婆羅門がそのように語っている間に、風のごとく速いヴィマーナはたちまちマハルローカへ到り、そこはスヴァルガローカにも勝る妙境であった。

Verse 3

द्विजोऽथ लोकं संवीक्ष्य सर्वतो महसा वृतम् । तौ गणौ प्रत्युवाचेदं कोयं लोको मनोहरः

やがて婆羅門は、四方を光明に包まれたその世界を見て、二人の神の従者に言った。「この心麗しき界は何処なのか。」

Verse 4

तावूचतुस्ततो विप्रं निशामय महामते । अयं स हि महर्लोकः स्वर्लोकात्परमाद्भुतः

すると二人は婆羅門に告げた。「聞け、賢者よ。こここそまさにマハルローカ、スヴァルガローカにも勝る妙なる界である。」

Verse 5

कल्पायुषो वसंत्यत्र तपसा धूतकल्मषाः । विष्णुस्मरण संक्षीण समस्तक्लेशसंचयाः

そこには寿命が一カルパに及ぶ者たちが住む。タパスによって罪垢を洗い、ヴィシュヌを憶念することにより、あらゆる苦悩の積み重ねを尽くし終えた者たちである。

Verse 6

निर्व्याजप्रणिधानेन दृष्ट्वा तेजोमयं जगत् । महायोगसमायुक्ता वसंत्यत्र सुरोत्तमाः

ここには、大神通のヨーガに結ばれた最勝の神々が住み、偽りなき没入によって、宇宙を純粋な光明そのものとして観ずる。

Verse 7

इत्थं कथां कथयतोर्भगवद्गणयोः प्रिये । क्षणार्धेन विमानं तज्जनलोकं निनायतान्

愛しき者よ、その二人の神なる従者がこのように語り合う間に、ヴィマーナは半瞬にして彼らをジャナローカへ運んだ。

Verse 8

निवसंत्यमला यत्र मानसा बह्मणः सुताः । सनंदनाद्या योगींद्राः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

その界には、ブラフマーの意より生まれた無垢なる子ら—サナンダナら—が住み、ヨーギンの主として、皆ことごとく完全な梵行に堅住する。

Verse 9

अन्ये तु योगिनो ये वै ह्यस्खलद्ब्रह्मचारिणः । सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तास्ते वसंत्यतिनिर्मलाः

また他のヨーギーたちもそこに住み、梵行の誓いに揺らぐことなく、あらゆる二元の対立を離れて、きわめて清浄である。

Verse 10

जनलोकात्तपोलोकस्तेषां लोचनगोचरः । कृतस्तेन विमानेन मनोवेगेन गच्छता

ジャナローカを発して、そのヴィマーナが思念の速さで進むゆえに、タポローカが彼らの眼前に現れた。

Verse 11

वैराजा यत्र ते देवा वसेयुर्दाहवर्जिताः । वासुदेवे मनो येषां वासुदेवार्पितक्रियाः

そこには苦悩の灼熱を離れたヴァイラージャの神々が住む。心をヴァースデーヴァに安住させ、あらゆる行いをヴァースデーヴァに捧げる者たちである。

Verse 12

तपसा तोष्य गोविंदमभिलाषविवर्जिताः । तपोलोकमिमं प्राप्य वसंति विजितेंद्रियाः

私欲を離れ、苦行によってゴーヴィンダを喜ばせ、諸感官を制した者たちは、このタポーローカに到って、そこに住まう。

Verse 13

शिलोंछ वृत्तया ये वै दंतोलूखलिकाश्च ये । अश्मकुट्टाश्च मुनयः शीर्णपर्णाशिनश्च ये

そこには、落ちた穀粒を拾って生きる者、歯を臼のごとくして噛み砕く者、石で搗く牟尼たち、そして枯れ葉を食として暮らす者がいる。

Verse 14

ग्रीष्मे पंचाग्नितपसो वर्षासु स्थंडिलेशयाः । हेमंतशिशिरार्धे ये क्षपंति सलिले क्षपाः

夏には五火の苦行を行い、雨季には裸地に横たわり、寒季の半ばには夜を水中に立って過ごす。

Verse 15

कुशाग्रनीरविप्रूषस्तृषिता यतयोऽपिबन् । वाताशिनोतिक्षुधिताः पादाग्रांगुष्ठ भूस्पृशः

渇いた修行者たちは、クシャ草の先に宿る水滴すら飲まず、激しい飢えにあってもただ風（気）を食として生き、足の指先だけを地に触れて立ち続ける。

Verse 16

ऊर्ध्वदोषो रविदृशस्त्वेकांघ्रि स्थाणु निश्चलाः । ये वै दिवा निरुच्छ्वासा मासोच्छ्वासाश्च ये पुनः

ある者は穢れを上へと向け、日輪を凝視し、一本の脚で柱のごとく不動に立つ。ある者は終日息を止め、またある者はひと月にただ一度だけ息をする。

Verse 17

मासोपवासव्रतिनश्चातुर्मास्य व्रताश्च ये । ऋत्वंततोयपाना ये षण्मासोपवासकाः

ある者は一か月の断食を行い、ある者はチャートゥルマーシャ（四月の誓戒）を守る。ある者は季節の終わりにのみ水を口にし、またある者は六か月に及ぶ断食を誓う。

Verse 18

ये च वर्षनिमेषा वै वर्षधारांबु तर्षकाः । ये च स्थाणूपमां प्राप्ता मृगकंडूति सौख्यदाः

ある者は雨の季にもまばたきせず、降り注ぐ水の流れの中で渇きに耐える。ある者は不動の柱のようになり、鹿が身を掻くような掻痒だけを唯一の「慰め」とする。

Verse 19

जटाटवी कोटरांतः कृतनीडांडजाश्च ये । प्ररूढवामलूरांगाः स्नायुनद्धास्थिसंचयाः

ある者の結髪は森のように絡み合い、内に洞ができて鳥が巣を作り卵を産む。彼らの身は歪み痩せ衰え、ただ腱に結ばれた骨の枠組みにすぎない。

Verse 20

लताप्रतानैः परितो वेष्टितावयवाश्च ये । सस्यानि च प्ररूढानि यदंगेषु चिरस्थिति

ある者は四肢が四方から蔓草に巻きつかれ、広がる蔓に絡め取られている。さらに久しく動かずにいたため、草や植物までもがその身に芽生え育った。

Verse 21

इत्यादि सुतपः क्लिष्टवर्ष्माणो ये तपोधनाः । ब्रह्मायुषस्तपोलोके ते वसंत्यकुतोभयाः

かくして、またこのようにさまざまに、尊き苦行によって身をやつし、タパスに富むその修行者たちは、タポーローカに住し、梵天ブラフマーのごとく長寿にして、いずこからも恐れなき者となる。

Verse 22

यावदित्थं स पुण्यात्मा शृणोति गणयोर्मुखात् । तावन्नेत्रातिथीभूतः सत्यलोको महोज्ज्वलः

その徳ある人が二人のガナの口から語られる言葉を聞いているあいだ、まさにその間、まばゆく輝くサティヤローカが、視界の客人のように彼の眼前に現れた。

Verse 23

त्वरावंतौ गणौ तत्र विमानादवरुह्य तौ । स्रष्टारं सर्वलोकानां तेन सार्धं प्रणेमतुः

そのとき、俊敏なる二人のガナは天のヴィマーナよりそこへ降り立ち、彼とともに、万世界の創造主に礼拝してひれ伏した。

Verse 24

ब्रह्मोवाच । गणावसौ द्विजो धीमान्वेदवेदांगपारगः । स्मृत्युक्ताचारचंचुश्च प्रतीपः पापकर्मसु

ブラフマーは言った。「このバラモンは賢明にして、ヴェーダとその補助学（ヴェーダーンガ）に通暁する。スムリティに説かれる行いに励み、罪の業に対しては堅く背を向ける者である。」

Verse 25

अयि द्विज महाप्राज्ञ जाने त्वां शिवशर्मक । साधूकृतं त्वया वत्स सुतीर्थप्राणमोक्षणात्

「大いなる智慧を備えたバラモン、シヴァシャルマンよ――汝を知っている。愛しき子よ、汝は善く成した。聖なる渡し場（ス・ティールタ）にて命を捨てたからである。」

Verse 26

सत्वरं गत्वरं सर्वं यच्चैतद्भवतेक्षितम् । दैनंदिनप्रलयतः सृजामि च पुनः पुनः

汝の見る一切は速やかに移ろい滅びゆく。日々の融解より、われはそれを幾度も幾度も創り出す。

Verse 27

आ वैराजं प्रतिपदमुपसंहरते हरः । का कथा मशकाभानां नृणां मरणधर्मिणाम्

ヴィラージャに至るまで、ハラは万有を一歩一歩収め尽くす。ましてや、人は蚊のごとく儚く、その本性は死に属するのだ、何を語ろうか。

Verse 28

चतुर्षु भूतग्रामेषु ह्येक एव गुणो नृणाम् । तस्मिन्वै भारते वर्षे कर्मभूमौ महीयसि

四つの生類の群れのうち、この卓越を具するのはただ人のみ。とりわけカルマの地たる偉大なるバーラタ・ヴァルシャにおいて。

Verse 29

चपलानि विनिर्जित्येंद्रियाणि मनसा सह । विहाय वैरिणं लोभं विष्वग्गुणगणस्य च

心とともに落ち着きなき諸根を征し、また敵なる貪りを捨て去れ――それは無数の世俗の性向を生む根である――

Verse 30

धर्मवंशहरं काममर्थसंचयहारिणम् । जरापलितकर्तारं विनिष्कृत्य विचारतः

――さらに明らかな分別によって、欲望を断て。欲望はダルマと家系を滅し、蓄えた財を奪い、老いと白髪をもたらす――

Verse 31

जित्वा क्रोधरिपुं धैर्यात्तपसो यशसः श्रियः । शरीरस्यापि हर्तारं नेतारं तामसीं गतिम्

—不動の忍耐によって、敵なる怒りを征服したならば――それは苦行（タパス）と名声と繁栄を盗み、身をも滅ぼし、タマス（闇）の運命へと駆り立てる者である――

Verse 32

सदा मदं परित्यज्य प्रमादैकपदप्रदम् । प्रमादैकशरण्यं च संपदां विनिवर्तकम्

常に慢心と酔いを捨てよ。放逸こそが没落への唯一の門であり、破滅のただ一つの拠り所であり、繁栄を損失へと引き戻す力である。

Verse 33

सर्वत्र लघुता हेतुमहंकारं विहाय च । दूषणारोपणे यत्नं कुर्वाणं सज्जनेष्वपि

あらゆる所で卑小さの因となる我慢を捨て、たとえ善人の中にあっても、 दोष（過失）を着せようと努めてはならない。

Verse 34

हित्वा मोहं महाद्रोहरोपणं मतिघातिनम् । अत्यंतमंधीकरणमंधतामिस्रदर्शकम्

迷妄を捨てよ。それは大いなる背信を植え付け、識別を殺し、知性を徹底して鈍らせ、盲なる無明の闇のみを見せる。

Verse 35

श्रुतिस्मृतिपुराणोक्तं परिक्षुण्णं महाजनैः । धर्मसोपानमारुह्य यदिहायांति हेलया

シュルティ・スムリティ・プラーナに説かれ、偉大なる人々に踏み固められたダルマの階梯を登った後でさえ、ここにおいて怠りによって堕ちてゆく者がいる。

Verse 36

कर्मभूमिं समीहंते सर्वे स्वर्गौकसो द्विज । यत्तत्रार्जितभोक्तारः पदेषूच्चावचेष्वमी

おお、二度生まれし者よ、天界の住人は皆、行為の地を切に望む。そこにおいて衆生は果報を得、のちにそれを受用する—高き位にも低き境にも。

Verse 37

नार्यावर्तसुमो देशो न काशी सदृशी पुरी । न विश्वेश समं लिंगं क्वापि बह्मांडमंडले

アーリヤーヴァルタに勝る国土はなく、カーシーに並ぶ都はない。さらに宇宙の輪のいずこにも、ヴィシュヴェーシャに等しいリンガは存在しない。

Verse 38

संति स्वर्गा बहुविधाः सुखेतर विवर्जिता । सुकृतैकफलाः सर्वे युक्ताः सर्वसमृद्धिभिः

天界にはさまざまな種類があり、いかなる悲しみの混じりもない。すべては功徳のただ一つの果であり、あらゆる繁栄に満ちている。

Verse 39

स्वर्लोकादधिकं रम्यं नहि ब्रह्मांडगोलके । सर्वे यतंते स्वर्गाय तपोदानव्रतादिभिः

宇宙の全き球体のうち、スヴァルガよりも歓喜に満ちたものはない。ゆえに人々は苦行・布施・誓願などによって天界を求め励む。

Verse 40

स्वर्लोकादपिरम्याणि पातालानीति नारदः । प्राह स्वर्गसदां मध्ये पातालेभ्यः समागतः

ナーラダはパーターラより昇り、天の会座のただ中で告げた。「地下界はスヴァルガにも勝って、なおいっそう麗しい。」

Verse 41

आह्लादकारिणः शुभ्रा मणयो यत्र सुप्रभाः । नागांगाभरणप्रोताः पातालं केन तत्समम्

そこでは、心を歓ばせる清らかな白き宝珠が、まばゆい光を放ち、ナーガ（Nāga）の身を飾る装身具として連ねられている——かかるパーターラ（Pātāla）に比ぶものがあろうか。

Verse 42

दैत्यदानवकन्याभिरितश्चेतश्च शोभिते । पाताले कस्य न प्रीतिर्विमुक्तस्यापि जायते

パーターラ（Pātāla）は、ダイティヤ（Daitya）とダーナヴァ（Dānava）の乙女たちに四方を飾られている——誰が歓喜せずにいられよう。欲を離れた者でさえ、そこでは一種の悦びが湧き起こる。

Verse 43

दिवार्करश्मयस्तत्र प्रभां तन्वंति नातपम् । शशिनश्च न शीताय निशि द्योताय केवलम्

そこでは、太陽の光はただ輝きを広げるのみで、灼熱をもたらさない。月もまた冷えのためではなく、ただ夜を照らすためにある。

Verse 44

यत्र न ज्ञायते कालो गतोपि दनुजादिभिः । वनानि नद्यो रम्याणि सदंभांसि सरांसि च

そこでは、ダーナヴァらにとって幾劫が過ぎようとも、時は知られない。さらに、麗しき森と川、そして水の尽きぬ湖沼がある。

Verse 45

कलाः पुंस्को किलालापाः सुचैलानि शुचीनि च । भूषणान्यतिरम्याणि गंधाद्यमनुलेपनम्

そこには諸芸と、心を和ませる語らいがある。上質で清らかに輝く衣、ことのほか麗しい装身具、そして香り高い塗香など、身に塗るものが備わっている。

Verse 46

वीणावेणुमृदंगादि निस्वनाः श्रुतिहारिणः । हाटकेशं महालिंगं यत्र वै सर्वकामदम्

そこにはヴィーナー、笛、ムリダンガなど諸楽器の音が、耳を奪うほどに響きわたり、また一切の願いを成就させるという大リンガ、ハータケーシャ（Hāṭakeśa）がまします。

Verse 47

एतान्यन्यानि रम्याणि भोग्योग्यानि दानवैः । दैत्योरगैश्च भुज्यंते पातालांतरगोचरैः

これら、また他の多くの麗しい享楽—快楽にふさわしいもの—は、ダーナヴァたちにより、さらにパーターラの諸領域に住み巡るダイティヤやナーガたちによって味わわれる。

Verse 48

पातालेभ्योपि वै रम्यं द्विज वर्षमिलावृतम् । रत्नसानुं समाश्रित्य परितः परिसंस्थितम्

パーターラの諸界よりもなお麗しいのは、二度生まれし者よ、イラーヴリタ・ヴァルシャ（Ilāvṛta-varṣa）と呼ばれる国土である。宝玉のごとき山の斜面に依り、四方をめぐって囲まれている。

Verse 49

सदा सुकृतिनो यत्र सर्वभोगभुजो द्विज । नवयौवनसंपन्ना नित्यं यत्र मृगीदृशः

そこでは、二度生まれし者よ、功徳ある者たちが常にあらゆる歓楽を味わい、また鹿のごとき眼をもつ女たちは、つねに新たな若さを具えている。

Verse 50

भोगभूमिरियं प्रोक्ता श्रेयो विनिमयार्जिता । भुज्यते त्वद्विधैर्लोकैस्तीर्थाभित्यक्त देहकैः

これは「享楽の地」と説かれ、より高き霊的善を代価として得たかのようなもの。聖なるティールタ（tīrtha）において身を捨てた、汝のような存在によってこそ味わわれる。

Verse 51

अक्लीबभाषिभिश्चापि पुत्रक्षेत्राद्यहीनकैः । परोपकारसंक्षीणसुखायुर्धनसंचयैः

これはまた、臆することなく語る者、子や田地などに欠けぬ者、そして他者への奉仕によって福楽・寿命・財の蓄えを増した者によっても味わわれる。

Verse 52

संति द्वीपा ह्यनेका वै पारावारांतरस्थिताः । जंबूद्वीपसमो द्वीपो न क्वापि जगतीतले

まことに、宇宙の大海の彼岸と此岸の間に、多くの島（大陸）が存する。されど世界の地上において、ジャンブードヴィーパに等しき島はどこにもない。

Verse 53

तत्रापि नववर्षाणि भारतं तत्र चोत्तमम् । कर्मभूमिरियं प्रोक्ता देवानामपिदुर्लभा

そのジャンブードヴィーパにも九つのヴァルシャ（地域）があり、その中でバーラタが最上である。この地はカルマ・ブーミ（行為の地）と説かれ、神々にさえ得難い。

Verse 54

अष्टौ किंपुरुषादीनि देवभोग्यानि तानि तु । तेषु स्वर्गात्समागत्य रमंते त्रिदिवौकसः

キンプルシャに始まる他の八つの地域は、まことに神々の享楽の地である。天よりそこへ来たりて、三界の住人はそれらを喜び楽しむ。

Verse 55

योजनानां सहस्राणि नवविस्तारतस्त्विदम् । भारतं प्रथमं वर्षं मेरोर्दक्षिणतः स्थितम्

このバーラタ・ヴァルシャは幅九千ヨージャナに及び、諸地域の第一として、メール山の南に位置する。

Verse 56

तत्रापि हिमविंध्याद्रेरंतरं पुण्यदं परम् । गंगायमुनयोर्मध्ये ह्यंतर्वेदी भुवः पराः

その中でも、ヒマラヤとヴィンディヤ山脈の間の地は、最上の功徳を授ける聖域である。さらにガンガーとヤムナーの間にはアンタルヴェーディーがあり、地上における崇高なる境域である。

Verse 57

कुरुक्षेत्रं हि सर्वेषां क्षेत्राणामधिकं ततः । ततोपि नैमिषारण्यं स्वर्गसाधनमुत्तमम्

クルクシェートラはまことにあらゆる聖地に勝るが、なおそれをも超えて、ナイミシャーラニヤは天界成就の最上の手段である。

Verse 58

नैमिषारण्यतोपीह सर्वस्मिन्क्षितिमंडले । सर्वेभ्योपि हि तीर्थेभ्यस्तीर्थराजो विशिष्यते

さらにナイミシャーラニヤをも超えて、この大地の全域において、「ティールタの王」はあらゆる聖なる渡し場に勝って卓越している。

Verse 60

यागाः सर्वे मया पूर्वं तुलया विधृता द्विज । तच्च तीर्थवरं रम्यं कामिकं कामपूरणात

すべての供犠（ヤジュニャ）を、かつて私は秤にかけて量った、ブラーフマナよ。すると、その麗しく最勝のティールタは、願いを成就させるゆえに「カーミカ」と見定められた。

Verse 61

दृष्ट्वा प्रकृष्टयागेभ्यः पुष्टेभ्यो दक्षिणादिभिः । प्रयागमिति तन्नाम कृतं हरिहरादिभिः

それが布施やダクシナーによって満ちた最上の供犠をも凌ぐと見て、ハリ（Hari）、ハラ（Hara）ら諸神はこれに「プラヤーガ（Prayāga）」の名を授けた。

Verse 62

नाममात्रस्मृतेर्यस्य प्रयागस्य त्रिकालतः । स्मर्तुः शरीरे नो जातु पापं वसति कुत्रचित्

プラヤーガ（Prayāga）を、ただその名のみでも三時（朝・昼・夕）に憶念する者には、罪は決してその身のいかなる所にも住まわない。

Verse 63

संति तीर्थान्यनेकानि पापत्राणकराणि च । न शक्तान्यधिकं दातुं कृतैनः परिशुद्धितः

罪から守る多くのティールタ（聖なる渡し場）は確かにあるが、すでに犯した罪を完全に清める以上の浄化を授ける力はない。

Verse 64

जन्मांतरेष्वसंख्येषु यः कृतः पापसंचयः । दुष्प्रणोद्यो हि नितरां व्रतैर्दानैस्तपोजपैः

数えきれぬ過去生に積み重ねた罪の集積は、きわめて払い難い。誓戒、布施、苦行、そして真言の誦持によってさえ、実に除きがたい。

Verse 65

स तीर्थराजगमनोद्यतस्य शुभजन्मनः । अंगेषु वेपतेऽत्यंतं द्रुमो वातहतो यथा

吉祥なる生を得たその人が、ティールタの王へ赴こうとするとき、その四肢は激しく震える。風に打たれて揺れる樹のように。

Verse 66

ततः क्रांतार्धमार्गस्य प्रयाग दृढचेतसः । पुंसः शरीरान्निर्यातुमपेक्षेत पदांतरम्

それから、プラヤーガよ、堅固な心をもつその人が道の半ばを越えると、罪はその身から去ろうとして、ただ次の一歩を待つのみとなる。

Verse 67

भाग्यान्नेत्रातिथीभूते तीर्थराजे महात्मनः । पलायते द्रुततरं तमः सूर्योदये यथा

幸いにも、その大いなる魂の眼にティールタの王が客として現れるとき、闇はさらに速やかに逃げ去る――日の出に夜の翳りが消えるように。

Verse 68

सप्तधातुमयी भूततनौ पापानि यानि वै । केशेषु तानि तिष्ठंति वपनाद्यांति तान्यपि

七つの身体要素から成る有身の者にあるいかなる罪も、髪に宿るという。ゆえに剃髪すれば、それらさえも去ってゆく。

Verse 69

स्वर्गदोमोक्षदश्चैव सर्वकामफलप्रदः । प्रयागस्तन्महत्क्षेत्रं तीर्थराज इति स्मृतः

天界を与え、また解脱をも授け、あらゆる正しき願いの果を与える。プラヤーガ、その偉大なる聖域は「ティールタの王」として知られる。

Verse 70

पुण्यराशिं च विपुलं पुण्यान्भोगान्यथेप्सितान् । स्वर्गं प्राप्नोति तत्पुण्यान्निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

その功徳により、広大な福徳の集積と、望む正しき享受とを得て天に至る。だが欲を離れた者は、その同じ功徳によって解脱を得るであろう。

Verse 71

स्नायाद्योभिलषन्मोक्षं कामानन्यान्विहाय च । सोपि मोक्षमवाप्नोति कामदात्तीर्थराजतः

ここで沐浴し、解脱を希求して他の欲を捨てる者は、願いを授けるティールタの王より、やはり解脱を得る。

Verse 72

तीर्थराजं परित्यज्य योऽन्यस्मात्काममिच्छति । भारताख्ये महावर्षे स कामं नाप्नुयात्स्फुटम्

ティールタの王を捨て、他所に欲望の成就を求める者は、このバ―ラタと呼ばれる大いなる国土において、その願いを明らかには得られない。

Verse 73

सत्यलोके प्रयागे च नांतरं वेद्म्यहं द्विज । तत्र ये शुभकर्माणस्ते मल्लोकनिवासिनः

婆羅門よ、サティヤローカとプラヤーガの間に差異を私は見ない。そこで吉祥なる行いをなす者は、わが神聖なる界の住人となる。

Verse 74

तीर्थाभिलाषिभिर्मर्त्यैस्सेव्यं तीर्थांतरं नहि । अन्यत्र भूमिवलये तीर्थराजात्प्रया गतः

巡礼を慕う人々にとって、地の輪のどこにも、プラヤーガ――ティールタの王――を除いて、求めるべき他の聖なる渡しはない。

Verse 75

यथांतरं द्विजश्रेष्ठ भूपेत्वितरसेवके । दृष्टांतमात्रं कथितं प्रयागेतर तीर्थयोः

婆羅門の最勝者よ、王と他に仕える者との隔たりが大きいように、ただ譬えとして、プラヤーガと他のティールタとの違いが語られる。

Verse 76

यथाकथंचित्तीर्थेऽस्मिन्प्राणत्यागं करोति यः । तस्यात्मघातदोषो न प्राप्नुयादीप्सितान्यपि

いかなる形であれこのティールタにおいて命を捨てる者は、自害の罪を受けない。むしろ、望む成就さえも得るのである。

Verse 77

यस्य भाग्यवतश्चात्र तिष्ठंत्यस्थीन्यपि द्विज । न तस्य दुःखलेशोपि क्वापि जन्मनि जायते

おお婆羅門よ、たとえ幸運なる者の骨だけがここにとどまろうとも、いかなる生においても彼には苦しみの微塵すら生じない。

Verse 78

ब्रह्महत्यादि पापानां प्रायश्चित्तं चिकीर्षुणा । प्रयागं विधिवत्सेव्यं द्विजवाक्यान्न संशयः

ブラフマハティヤーなどの罪の贖いをなそうとする者は、正しい作法に従ってプラヤーガに仕えるべきである。これは学識ある婆羅門の確かな教えであり、疑いはない。

Verse 79

किं बहूक्तेन विप्रेंद्र महोदयमभीप्सुना । सेव्यं सितासितं तीर्थं प्रकृष्टं जगतीतले

多くを語る必要があろうか、婆羅門の主よ。大いなる繁栄を望む者は、地上において最も卓越した聖地、シターシタ・ティールタに仕えるべきである。

Verse 80

प्रयागतोपि तीर्थेशात्सर्वेषु भुवनेष्वपि । अनायासेन वै मुक्तिः काश्यां देहावसानतः

プラヤーガというティールタの主をも超えて、あらゆる世界においてさえ、カ―シーで身を終えるなら、解脱は労なく得られる。

Verse 81

प्रयागादपि वै रम्यमविमुक्तं न संशयः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्स्वयं समधितिष्ठति

プラヤーガよりもなお麗しいのがアヴィムクタである。疑いはない。そこにはヴィシュヴェーシュヴァラがまさに自ら、現前して住まわれるからである。

Verse 82

अविमुक्तान्महाक्षेत्राद्विश्वेश समधिष्ठितात् । न च किंचित्क्वचिद्रम्यमिह ब्रह्मांडगोलके

ヴィシュヴェーシャ（Viśveśa）の御主宰する大聖地アヴィムクタ（Avimukta）を超えて、この宇宙の全き球体のうち、これに勝る霊妙の地はどこにもない。

Verse 83

अविमुक्तमिदं क्षेत्रमपि ब्रह्मांडमध्यगम् । ब्रह्मांडमध्ये न भवेत्पंचक्रोशप्रमाणतः

このアヴィムクタ（Avimukta）の聖域は、ブラフマーンダ（brahmāṇḍa）のまさに中心にある。ブラフマーンダの内に、五クロ―シャ（krośa）の広がりにおいてこれに等しいものはない。

Verse 84

यथायथा हि वर्धेत जलमेकार्णवस्य च । तथातथोन्नयेदीशस्तत्क्षेत्रं प्रलयादपि

ひとつなる宇宙の大海の水が次第に高く満ち上がるように、主もまたその聖域を同じく押し上げ給う――プララヤ（pralaya）の時にさえ。

Verse 85

क्षेत्रमेतत्त्रिशूलाग्रे शूलिनस्तिष्ठति द्विज । अंतरिक्षेन भूमिष्ठं नेक्षंते मूढबुद्धयः

婆羅門よ、この聖域は三叉戟を執るシヴァの三叉戟の先端に住する。地上に据えられていながら、迷える心の者はそれを見得ない。なぜならそれはまた中空（アンタリクシャ）の性を帯びるからである。

Verse 86

सदा कृतयुगं चात्र महापर्वसदाऽत्र वै । न ग्रहाऽस्तोदयकृतो दोषो विश्वेश्वराश्रमे

ここでは常にクリタユガ（Kṛtayuga）であり、ここではまことに常に大いなる聖なる吉祥の時である。ヴィシュヴェーシュヴァラ（Viśveśvara）の御住処には、惑星の没や出によるいかなる瑕疵も生じない。

Verse 87

सदा सौम्यायनं तत्र सदा तत्र महोदयः । सदैव मंगलं तत्र यत्र विश्वेश्वरस्थितिः

そこには常に吉祥なる道（サウミャーヤナ）があり、常に大いなる高揚と繁栄がある。ヴィシュヴェーシュヴァラが住まうところ、そこには常住の祝福がある。

Verse 88

यथाभूमितले विप्र पुर्यः संति सहस्रशः । तथा काशी न मंतव्या क्वापि लोकोत्तरात्वियम्

婆羅門よ、地上に幾千の都があろうとも、カーシーをその一つと見なしてはならない。此の都はまことに諸世界を超えたもの（ロコーッタラー）である。

Verse 89

मया सृष्टानि विप्रेंद्र भुवनानि चतुर्दश । अस्याः पुर्या विनिर्माता स्वयं विश्वेश्वरः प्रभुः

婆羅門の中の最勝者よ、我は十四の世界を創造した。だがこの都の造り主は、主ヴィシュヴェーシュヴァラご自身である。

Verse 90

पुरा यमस्तपस्तप्त्वा बहुकालं सुदुष्करम् । त्रैलोक्याधिकृतिं प्राप्तस्त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम्

いにしえにヤマは、長きにわたり極めて困難な苦行（タパス）を修した。三界の権能を得ると、彼は去り、ヴァーラーナシーの都を退けて残した。

Verse 91

चराचरस्य सर्वस्य यानि कर्माणि तानि वै । गोचरे चित्रगुप्तस्य काशीवासिकृतादृते

動くものも動かぬものも、あらゆる存在の行いはチトラグプタの記録の及ぶところである。だがカーシーに住む者の行いだけは、その外にある。

Verse 92

प्रवेशो यमदूतानां न कदाचिद्द्विजोत्तम । मध्ये काशीपुरी क्वापि रक्षिणस्तत्र तद्गणाः

おお最勝のバラモンよ、ヤマの使者たちは、いかなる時もカーシーの都の中心へは決して入らない。そこではシヴァの眷属（ガナ）が守護者として立っている。

Verse 93

स्वयं नियंता विश्वेशस्तत्र काश्यां तनुत्यजाम् । तत्रापि कृतपापानां नियंता कालभैरवः

カーシーにおいては、ヴィシュヴェーシャ（主シヴァ）ご自身が、そこで身を捨てる者たちの最高の統御者である。されどなお、罪を犯す者には、カーラバイラヴァが厳格な支配者として立つ。

Verse 94

तत्र पापं न कर्तव्यं दारुणा रुद्रयातना । अहो रुद्रपिशाचत्वं नरकेभ्योपि दुःसहम्

ゆえにその地では罪を犯してはならぬ。ルドラの懲罰は苛烈である。まことに「ルドラのピシャーチャ」となることは、地獄よりもなお耐え難い。

Verse 95

पापमेव हि कर्तव्यं मतिरस्ति यदीदृशी । सुखेनान्यत्र कर्तव्यं मही ह्यस्ति महीयसी

もし心がまことに罪を犯すことへ傾いているなら、その罪は他所で容易に行え。大地は実に広いのだから。（ただしカーシーではない。）

Verse 96

अपि कामातुरो जंतुरेकां रक्षति मातरम् । अपि पापकृता काशी रक्ष्या मोक्षार्थिनैकिका

欲に苦しむ生きものですら、ただ一人の母を守る。かくのごとく、たとえ罪が行われようとも、解脱（モークシャ）を求める者は、ただカーシーをこそ守り護るべきである。

Verse 97

परापवादशीलेन परदाराभिलाषिणा । तेन काशी न संसेव्या क्व काशी निरयः क्व सः

他人をそしり、他人の妻を欲する者は、カーシーに住むべきでも、そこに頼るべきでもない。カーシーと地獄に何の関わりがあろうか――そしてそのような者とカーシーに何の関わりがあろうか。

Verse 98

अभिलष्यंति ये नित्यं धनं चात्र प्रतिग्रहैः । परस्वं कपटैर्वापि काशी सेव्या न तैर्नरैः

ここで常に施しを受けて財をむさぼる者、また欺きによって他人の財を求める者――そのような者がカーシーに参詣し、親しむべきではない。

Verse 99

परपीडाकरं कर्म काश्यां नित्यं विवर्जयेत् । तदेव चेत्किमत्र स्यात्काशीवासो दुरात्मनाम्

カーシーでは、他者を苦しめる行いを常に避けるべきである。もしここでその害をなすなら、邪なる心の者にカーシー住まいが何の益となろうか。

Verse 100

त्यक्त्वा वैश्वेश्वरीं भक्तिं येऽन्यदेवपरायणाः । सर्वथा तैर्न वस्तव्या राजधानी पिनाकिनः

ヴァイシュヴェーシュヴァラへの信愛を捨て、他の神々に帰依する者は、いかなる場合もピナ―キン（シヴァ）の都に住むべきではない。

Verse 110

न योगेन विना ज्ञानं योगस्तत्त्वार्थशीलनम् । गुरूपदिष्टमार्गेण सदाभ्यासवशेन च

ヨーガなくして真の知はない。ヨーガとは、師（グル）により示された道に従い、常なる修習によって保たれる、実在の義を観ずる規律ある省察である。

Verse 114

उक्तेति विररामाजः शृण्वतोर्गणयोस्तयोः । सोपि प्रमुदितश्चाभूच्छिवशर्मा महामनाः

「そのとおり」と告げて尊き者は沈黙し、二人の従者は耳を傾けていた。高き心のシヴァシャルマーもまた歓喜に満たされた。