Adhyaya 12

Verse 1

व्यास उवाच । ततो देवैर्नृपश्रेष्ठ रक्षार्थं सत्यमंदिरम् । स्थापितं तत्तदाद्यैव सत्याभिख्या हि सा पुरी

ヴィヤーサは言った。「それから、王の中の最勝者よ、神々は守護のためにサティヤマンディラを स्थापितした。まさにその時より、この都は『サティヤー』の名で知られるようになった。」

Verse 2

पूर्वं धर्मेश्वरो देवो दक्षिणेन गणाधिपः । पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः

東にはダルメーシュヴァラ尊が据えられ、南にはガナーディパ（ガネーシャ）、西にはバーヌ（太陽）、北にはスヴァヤンブー（自生者）が स्थापितされた。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । गणेशः स्थापितः केन कस्मात्स्थापितवानसौ । किं नामासौ महाभाग तन्मे कथय मा चिरम्

ユディシュティラは言った。「ガネーシャは誰によって स्थापितされたのか、また何のために स्थापितされたのか。彼の名は何というのか、偉大なる福徳者よ。遅れずに私に語ってください。」

Verse 4

व्यास उवाच । अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिकारणम्

ヴィヤーサは言った。「今、ガネーシャ出現の因縁を説き明かそう。」

Verse 5

समये मिलिताः सर्वे देवता मातरस्तथा । धर्मारण्ये महाराज स्थापितश्चंडिकासुतः

その時、すべての神々が集い、母なる女神たちもまた集まった。ダルマ―ラニヤにおいて、王よ、チャンディカーの御子が奉安された。

Verse 6

आदौ देवैर्नृपश्रेष्ठ भूमौ वै सत्ययोषिताम् । प्राकारश्चाभवत्तत्र पताकाध्वजशोभितः

はじめに、王の中の最勝者よ、神々はサティヤの女たちの地に囲いの垣を築き、幡と旗で美しく飾った。

Verse 7

ब्राह्मणायतने तत्र प्राकारमण्डलान्तरे । तन्मध्ये रचितं पीठमिष्टकाभिः सुशोभितम्

そこでは、囲いの輪の内なるバラモンの聖域において、中央に台座が築かれ、煉瓦で見事に飾られていた。

Verse 8

प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धा एव सतोरणाः । पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः

清らかな門が四つあり、いずれも美しい門楼を備えていた。東には法主ダルメーシュヴァラ、南にはガナの統率者ガネーシャが鎮座した。

Verse 9

पश्चिमे स्थापितो भानुरुत्तरे च स्वयंभुवः । धर्मेश्वरोत्पत्तिवृत्तमाख्यातं तत्तवाग्रतः

西にはバーヌ（太陽神）が奉安され、北にはスヴァヤンブー（自生者）が据えられた。ダルメーシュヴァラの起源の物語は、すでに汝の前で語られた。

Verse 10

अधुनाहं प्रवक्ष्यामि गणेशोत्पत्तिहेतुकम् । कदाचित्पार्वती गात्रोद्वर्त्तनं कृतवत्यभूत्

いま、ガネーシャ出現の因縁を説こう。ある時、パールヴァティーは身を清める塗油の作法を行い、身体を擦り、香油を塗った。

Verse 11

मलं तज्जनितं दृष्ट्वा हस्ते धृत्वा स्वगात्रजम् । प्रतिमां च ततः कृत्वा सुरूपं च ददर्श ह

それによって生じた穢れが自らの身より出たものと見て、彼女はそれを手に取り、そこから像を作り、麗しい姿を目の当たりにした。

Verse 12

जीवं तस्यां च संचार्य उदतिष्ठत्तदग्रतः । मातरं स तदोवाच कि करोमि तवाज्ञया

その姿に命を通わせると、彼は彼女の前に立ち上がった。そして母に言った。「ご命令により、私は何をいたしましょうか。」

Verse 13

पार्वत्युवाच । यावत्स्नानं करिष्यामि तावत्त्वं द्वारि तिष्ठ मे । आयुधानि च सर्वाणि परश्वादीनि यानि तु

パールヴァティーは言った。「私が沐浴している間、わが戸口に立っていなさい。斧など、あらゆる武器を手に取りなさい。」

Verse 14

त्वयि तिष्ठति मद्द्वारे कोऽपि विघ्नं करोतु न । एवमुक्तो महादेव्या द्वारेऽतिष्ठत्स सायुधः

「あなたが我が戸口に立つ間、誰にも妨げを起こさせてはなりません。」大女神にそう諭され、彼は武器を帯びて戸口に立った。

Verse 16

द्वारस्थेन गणेशेन प्रवेशोदायि तस्य न । ततः क्रुद्धो महादेवः परस्परमयुध्यत

ガネーシャが戸口に立っていたため、彼には入ることが許されなかった。そこでマハーデーヴァは怒り、彼と戦いに入った。

Verse 17

युद्धं कृत्वा ततश्चोभौ परस्परवधैषिणौ । परशुं जघ्निवान्देव ललाटे परमे शुभम्

戦いののち、両者は互いの滅びを求めて争った。神は斧をもって額を打った——恐るべき結果を招きつつも、きわめて吉祥なる一撃であった。

Verse 18

ततो देवो महादेवः शूलमुद्यम्य चाहनत् । शिरश्चिच्छेद शूलेन तद्भूमौ निपपात ह

そのとき神マハーデーヴァは三叉戟を掲げて打ち、三叉戟によって首を断った。首は地に落ちた。

Verse 19

एतस्मिन्नंतरे देवो महादेवो जगाम ह । आभ्यंतरे प्रवेष्टुं च मतिं दध्रे महेश्वरः

その間に神マハーデーヴァは進み、マヘーシュヴァラは内へ入ろうと心に定めた。

Verse 20

पार्वतीं विकलां दृष्ट्वा देवदेवो महेश्वरः । चिंतयामास देवोऽपि किं कृतं वा मुधा मया

神々の神マヘーシュヴァラは、パールヴァティーが嘆き乱れるのを見て思い巡らした。「私は何をしてしまったのか。なぜむなしくそれを行ったのか。」

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र गजासुरमपश्यत । तं दृष्ट्वा च महादैत्यं सर्वलोकैकपूजितः

その時まさに、彼はそこでガジャースラを見た。かの強大なるアスラを見て、万界に礼拝される主は行動に移る備えをなされた。

Verse 22

जघ्निवांस्तच्छिरो गृह्य पार्वत्या कृतमर्भकम् । उत्तस्थौ सगणस्तत्र महादेवस्य सन्निधौ

彼を討ち、その首を取り、パールヴァティーが作りし御子は、ガナたちと共にその場で起き上がり、まさにマハーデーヴァの御前に立った。

Verse 23

ततो नाम चकारास्य गजानन इति स्फुटम् । सुराः सर्वे च संपृक्ता हर्षिता मुनयस्तथा

それから彼は明らかに「ガジャーナナ（象面の御方）」という名を授けた。すべての神々は集い、聖仙ムニたちもまた歓喜した。

Verse 24

स्तुवंति स्तुतिभिः शश्वत्कुटुम्बकुशलंकरम् । विक्रीणाति कुटुम्बं यो मोदकार्थं समर्चके

人々は常に讃歌をもって彼を讃える――家門の安寧を成す御方を。だが礼拝しながらも、ただモーダカのために家を「売り払う」者は、誤った行いをなす。

Verse 25

दक्षिणस्यां प्रतोल्यां तमेकदंतं च पीवरम् । आर्चयच्च महादेवं स्वयंभूः सुरपूजितम्

南の門において、彼は肥えた一牙の御方を礼拝し、また諸天に崇められる自生者スヴァヤンブー、マハーデーヴァをも礼拝した。

Verse 26

जटिलं वामनं चैव नागयज्ञोपवीतकम् । त्र्यक्षं चैव महाकायं करध्वजकुठारकम्

結髪を垂らし小人の相を示し、蛇を聖紐として身に帯びる。三つの眼を備え、巨躯にして、手に旗と斧を執る—かく主は説き示された。

Verse 27

दधानं कमलं हस्ते सर्वविप्रविनाशनम् । रक्षणाय च लोकानां नगराद्दक्षिणाश्रितम्

手に蓮華を捧げ持ち、婆羅門に滅びをもたらす一切を打ち砕く。諸世界を守護するため、都の南に安住しておられる。

Verse 28

सुप्रसन्नं गणाध्यक्षं सिद्धिबुद्धिनमस्कृतम् । सिंदूराभं सुरश्रेष्ठं तीव्रांकुशधरं शुभम्

清らかにして慈しみ深く、ガナの主—シッディとブッディに礼拝され—朱のごとき色を帯び、神々の中の最勝、吉祥にして、鋭き鉤（アンクシャ）を執る。

Verse 29

शतपुष्पैः शुभैः पुष्पैरर्चितं ह्यमराधिपः । प्रणम्य च महाभक्त्या तुष्टुवु स्तं सुरास्ततः

不死の主は、吉祥なる百の花をもって彼を供養した。ついで諸天は大いなる信愛をもって礼拝し、彼を讃嘆した。

Verse 30

देवा ऊचुः । नमस्तेस्तु सुरेशाय गणानां पतये नमः । गजानन नमस्तुभ्यं महादेवाधिदैवत

神々は言った。「礼敬あれ、神々の主よ。礼敬あれ、ガナの主よ。ガジャーナナよ、礼敬あれ—汝はマハーデーヴァに属する至上の神威である。」

Verse 31

भक्तिप्रियाय देवाय गणाध्यक्ष नमोस्तु ते । इत्येतैश्च शुभैः स्तोत्रैः स्तूयमानो गणाधिपः । सुप्रीतश्च गणाध्यक्षः तदाऽसौ वाक्यमब्रवीत्

「帰依を愛でたまう神なる主よ、ガナたちの総監たる御方よ、あなたに敬礼いたします。」この吉祥なる讃歌によって讃えられ、ガナの主ガナーディパは大いに歓喜し、ついにガナーディヤクシャは次の言葉を告げた。

Verse 32

गणाध्यक्ष उवाच । तुष्टोऽहं वो सुरा ब्रूत वांछितं च ददामि वः

ガナーディヤクシャは言った。「我は汝ら、神々に満足した。申せ——汝らの望むものを、我は授けよう。」

Verse 33

देवा ऊचुः । त्वमत्रस्थो महाभाग कुरु कार्यं च नः प्रभो । धर्मारण्ये च विप्राणां वणिग्जननिवासिनाम्

神々は言った。「大いなる福徳を具え、ここに住まう主よ、我らの願いを成就したまえ、御主よ。ダルマアラニヤにおいて、ブラーフマナと、ここに住む商人たちの恩護者・守護者となりたまえ。」

Verse 34

ब्रह्मचर्यादियुक्तानां धार्मिकाणां गणेश्वर । वर्णाश्रमेतराणां च रक्षिता भव सर्वदा

ガネーシュヴァラよ、常に正しき者たち——梵行（ブラフマチャリヤ）などの修行に励む者——を守護し、また通例のヴァルナとアーシュラマの枠外にある者たちをも、いつも護りたまえ。

Verse 35

त्वत्प्रसादान्महाभाग धनसौख्ययुता द्विजाः । भवंतु सर्वे सततं वणिजश्च महाबलाः

あなたの恩寵により、大いなる福徳者よ、二度生まれ（ドヴィジャ）たちが常に財と安楽に恵まれますように。商人たちもまた、いつも力強く栄えますように。

Verse 36

रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चंद्रार्कमेदिनी । एवमस्त्विति सोवादीद्गणनाथो महेश्वरः

「神よ、月と太陽が照らすかぎり大地が続く間、彼らを守護せよ。」そう言って「然り」と、偉大なる主ガナナータは承諾した。

Verse 37

देवाश्च हर्षमापन्नाः पूजयंति गणाधिपम् । ततो देवा मुदा युक्ताः पुष्पधूपादितर्पणैः

神々は歓喜に満ちてガナーディパを礼拝した。ついで喜びをもって、花や香などの供物により満足の供養を捧げた。

Verse 38

ये चान्ये मनुजा लोके निर्विघ्नार्थं च पूजयन्

また世のほかの人々で、障碍なきことを願って（彼を）礼拝する者たちは—

Verse 39

विवाहोत्सवयज्ञेषु पूर्वमाराधितो भवेत् । धर्मारण्योद्भवानां च प्रसन्नो भव सर्वदा

婚礼・祭礼・供犠（ヤジュニャ）においては、まず彼を先に鎮め奉り礼拝すべきである。さらにダルマーラニャに生まれし者らには、常に慈悲深くあれ。