Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 36

Devanagari script

रक्षितव्यास्त्वया देव यावच्चंद्रार्कमेदिनी । एवमस्त्विति सोवादीद्गणनाथो महेश्वरः

Transliteration

rakṣitavyāstvayā deva yāvaccaṃdrārkamedinī | evamastviti sovādīdgaṇanātho maheśvaraḥ

Translation

「神よ、月と太陽が照らすかぎり大地が続く間、彼らを守護せよ。」そう言って「然り」と、偉大なる主ガナナータは承諾した。

Word by Word

• रक्षितव्याः: to be protected / must be protected
• रक्षितव्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: rakṣ (रक्ष् धातु) + -tavya (तव्य प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तव्य-प्रत्ययान्त कृदन्त (कर्तव्यता/अनिवार्यता), Passive gerundive; agrees with implied स्त्रीलिङ्ग बहुवचन (e.g., प्रजाः/भूमयः)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tvad (त्वद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीय-पुरुष; तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: deva (देव प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन

• यावत्: as long as / until
• यावत्: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: yāvat (यावत् अव्यय/संबन्ध-शब्द)
• Form: अव्यय; काल-परिमाणवाचक (until/as long as)

• चन्द्र: moon
• चन्द्र: —
• Type: Noun
• Root: candra (चन्द्र प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• अर्क: sun
• अर्क: —
• Type: Noun
• Root: arka (अर्क प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; समासाङ्ग (मध्यपद)

• मेदिनी: the earth (lasting as long as sun and moon)
• मेदिनी: Adhikarana (Temporal limit marker/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: medinī (मेदिनी प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; चन्द्र+अर्क+मेदिनी इति समासः (चन्द्रार्कमेदिनी = चन्द्रार्कौ यावत् तावत् स्थिता मेदिनी/भूमिः)

• एवम्: thus
• एवम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: evam (एवम् अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (अस् धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus (saying)
• इति: —
• Type: Indeclinable
• Root: iti (इति अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अवादीत्: said
• अवादीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vad (वद् धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• गणनाथः: lord of the gaṇas
• गणनाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gaṇa (गण) + nātha (नाथ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गणानां नाथः)

• महेश्वरः: Mahēśvara (the great Lord)
• महेश्वरः: Apposition (समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā (महा) + īśvara (ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (महान् ईश्वरः)

Speaker

Narrator (reporting the assent of Gaṇanātha)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Gaṇanātha/Maheśvara solemnly assents to a request of perpetual protection over Dharmāraṇya; a vow-like moment with cosmic witnesses (sun and moon implied).

Characters & Entities

• Gaṇanātha (Gaṇeśa)
• Dharmāraṇya residents (implied)
• Moon
• Sun
• Earth

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is secured by enduring divine guardianship, making dharma sustainable across ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the protected sacred region, implied to remain safeguarded for all time.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse records a divine commitment (anugraha) of long-term protection.