Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

聖マールカンデーヤは言った。ついに大海より上り、トリクータの峰に立ち給う御方を拝した。輝く黄金のごとく光り、さまざまな色の石にて荘厳されていた。

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

（私は見た）大いなる峰に坐し給うマハーデーヴァを。無数のルドラに随伴され、偉大なる御魂の主、イーシャーナ、不生にして不滅なる御方であった。

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

おお、善き誓いを保つ者よ、マヌとともに私は再び、あらゆる生きとし生けるものに遍満する主の御足に礼拝した。諸天がこぞって敬うその御足に。

Verse 4

। अध्याय

章の標記：アドヒャーヤ（章）の始まり。

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

ユディシュティラは言った。これを聞いて、尊き御方よ、我が心に大いなる求知の思いが起こった。どうかその物語を語り給え。われらは親族とともに拝聴しよう。

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

あの蓮の花弁のような眼をもつ乙女は誰か。闇と化した大海において、常にヨーギーのごとくさまよい、しかも自らを「ルドラより生まれし者」と語ったという。

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

聖マールカンデーヤは言った。「この問いは、かつて私がマヌその人に尋ねたものだ。今日、同じことを汝に語ろう――あの乙女の起源を。」

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

衆生の至上主パラメーシュティンたるブラフマーの夜が過ぎ去り、清らかで汚れなき暁に、万類の生きものが創造されつつあるとき、

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

頭を垂れてマヌに礼拝し、私は問うた。ユディシュティラよ、蓮弁の眼をもち、月のごとき顔をした、この黒き色合いの女人は誰なのか。

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

ただ一人、唯一の宇宙の大海をさまよい、「我はルドラより生まれたり」と宣する。彼女はヴェーダの母サーヴィトリーなのか、それともまさにサラスヴァティーそのものか。

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

彼女は河川の最勝たるマンダーキニーであろうか。あるいはラクシュミー、またはウマーであろうか。まさしくカーラ―ラートリーそのものか、あるいは安楽を生み出すにふさわしい根源、プラクリティであろうか。

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

これをお告げください、尊き御方よ。甘露（アムリタ）より生まれ、蛇とラークシャサが滅び去った、恐るべき一つの大海をただ独り巡る彼女とは誰なのでしょうか。

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

マヌは言った。「愛しき子よ、正しい順序に従って聞きなさい。わたしは彼女の由来を語ろう。ルドラより生じた、この最上の美を具えた御方について。」

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

昔、静謐なる姿のシヴァは広大なる苦行（タパス）を修した。シャンカラはウマーと共に、あらゆる世界の福利のためにそのタパスを行った。

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

彼はリクシャシャイラに登り、きわめて苛烈な苦行（タパス）を修した。あらゆる存在には見えずとも、あらゆる存在のアートマンであり、自在なる主であった。

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

その神が苦行に没しておられたとき、まことに御身より汗が生じた。その汗はルドラより生まれ、山を押し流して満たした。

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

そこから、きわめて功徳深く最上の聖なる河が生じた。汝が大海にて見たその河であり、蓮の花弁のごとく長い眼をもつ者である。

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

王よ、その原初のクリタ・ユガにおいて、彼女はかつて女の姿をとり、ルドラを礼拝した。そしてその行を一万年にわたり守り続けた。

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

そのとき、ウマーとともにおられる大主シャンカラは満悦して言われた。「幸いなる者よ、語れ。汝の心に宿るものは何か。」

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

河は言った。「プララヤが到来し、動くものも動かぬものも滅びるとき、神々の主よ、あなたの恩寵により、主よ、わたしを不滅のままにお留めください。」

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

たとえ河川も大海も、さらには山々さえも朽ち果てようとも、あなたの恩寵により、神々の主よ、我は清浄にとどまり、衆生の罪を減じ得ますように、主よ。

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

罪と小さき過失にまみれた者、たとえ大罪人であっても、シャンカラよ、信愛をもって沐浴すれば一切の罪より解き放たれる。

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

北方のジャーナヴィー（ガンガー）の地では、彼女は大罪を滅するものとして名高い。ゆえに、神々にこのように礼拝されるなら、我も南の道において同じく成らん。

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

天より降りて地上で「ガンガー」と称えられる彼女のごとく、主よ、我もまた「南のガンガー」として知られますように、神々の王よ。

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

地上のあらゆるティールタにて沐浴して得られる功徳の果は、マヘーシュヴァラよ、ここで信愛をもって沐浴する者にも同じく授けられる。

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

ブラフマ殺し（brahma-hatyā）に始まるいかなる罪がどこかに積もり積もっていようとも、主よ、この地で身を浸せば、ただ一か月のうちに滅び尽きます。

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

すべてのヴェーダとあらゆる供犠（yajña）に宿る功徳の果があるなら、シャṅカラよ、そのすべてがこの地での浸浴によって得られますように――これが我が決意です。

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

あらゆる布施と断食、またすべての聖なるティールタ（tīrtha）での沐浴の果報――シャṅカラよ、その果が我が水によって生じますように。

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

シヴァよ、我が岸辺でマヘーシュヴァラを礼拝する人々は、世を去ったのち汝の世界に至りますように。まことにそのとおりとなれ。

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

マヘーシャーナよ、ウマーと神々とともに、我が岸辺に常住してください。世の主よ、これこそが我がただ一つの願いの恩寵です。

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

善をなした者であれ悪をなした者であれ—寂静にして自制し、諸根を制した者であれ—わが水において死する一切の生きものよ、アマラーヴァティーへ赴け。

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

神々の神主よ。もしそれがふさわしく、あなたが嘉してくださるなら、三界において「大罪を滅する者」として我が名を知らしめたまえ。

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

王の中の最勝者よ。ナルマダーがこれらと他の天なる恩寵を願い求めたとき、喜悦した牛乗りヴリシャヴァーハナ（シヴァ）は、そこで語り始めた。

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

聖マヘーシャは言われた。「そのとおりになれ、吉祥なる者よ。咎なき淑女よ、汝の言葉のままに。諸世界において、汝を措いて他に恩寵に値する者はない、蓮華眼の者よ。」

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

まさに我が身より汝が生じたその時より、美しき面影の者よ、その時より汝は一切の罪を解き放つ者である。これに疑いはない。

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

劫の終わりをもたらす時—ことに恐るべき時代に—北の岸に帰依してそこに住まう人々は……

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

虫や羽虫、また鳥たちでさえ、樹木・灌木・蔓草なども—女神よ—身が倒れる時に至るまで、彼らもまた善き行き先を得る。

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

南の岸に帰依し、ダルマを愛する二度生まれの者たちは、死に至るまでそこに住まい、その後はピトリ（祖霊）の住処へ赴く。

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

まことに、汝の言葉により—ある特別な神聖の目的のために—我は汝の岸辺に住し、常にウマー（Umā）と共にあろう。

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

かくのごとし、女神よ、大女神よ—まさにそのとおり、疑いなし—ブラフマー、インドラ、チャンドラ、ヴァルナ、サーディヤたち、そしてヴィシュヌと共に。

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

汝の北の岸には、女神よ、わが命により彼らは住まうであろう。南の岸には祖霊ピトリと共に、また他の者たちも住まう、天上の麗しき者よ。

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

彼らは我と共に住まう—これこそ汝への最上の恩寵である。行け、行け、大いに幸いなる者よ、そして人々を罪より解き放て。

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

リシたちの群れに伴われ、またシッダ、デーヴァ、アスラらと共に—そのように告げられて—全能の主マハーデーヴァは、ウマーと共に在した。

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

そののち、マヌと私とにより恭しく讃えられると、彼は姿を消した。これによってこの（河）は最上に聖なるものとなり、最大の罪を滅する者となった。

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

すでに語られたにもかかわらず、なお汝は問い重ねる—それを不思議と思うな。これこそガンガー、最も聖にして三界に名高きもの。

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

十五の流れをもって、彼女は十方を満たし潤す。ショーナ（Śoṇa）、マハーナダー（Mahānadā）、そしてナルマダー（Narmadā）もまた「スラサー（Surasā）」として、神聖に浄められた。

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

マンダーキニー（Mandākinī）、ダシャールナー（Daśārṇā）、そして同じくチトラクータ―（Citrakūṭā）。またタマサー（Tamasā）、ヴィディシャー（Vidiśā）、カラバー（Karabhā）、そして同じくヤムナー（Yamunā）。

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

チトロートパラー（Citrotpalā）、ヴィパーシャー（Vipāśā）、ランジャナー（Raṅjanā）、ヴァールヴァーヴァーヒニー（Vāluvāvāhinī）——これらの河はリクシャパーダ（Ṛkṣapāda）より生まれ、ことごとくルドラ（Rudra）より起こる顕現である。

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

それらは聖にして一切の罪を滅し、あらゆる吉祥を授け、まことにシヴァ（Śiva）の本性を具える。かくのごとき神聖なる名によって、ヴェーダに通暁する者たちは彼女を讃える。

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

かくして、この至上の福徳のすべては語り伝えられた――高貴なるプラーナ（Purāṇa）の知者たち、ギーを供える者たち、またソーマ（Soma）を飲む者たちによっても。ああ、人の中の最勝者よ。

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

かつてマヌは私に語った――彼女がアムリターより生じた由来を。これは聖にして浄め、比類なく吉祥なる物語、ルドラの詠唱によって歌い出されたもの。

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

これらを信愛をもって唱える者、またただ聴聞する者も、暁に起きて十五の御名を唱えるならば、バーラタよ、

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

その人々は聖なる沐浴より生ずる功徳をことごとく得て、（やがて）日輪のごとく輝く天の車に乗り、百の鈴の響きを轟かせて旅立つ。

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

人としてのありさまを脱ぎ捨て、彼らは至上の境地へと至る。