Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

Transliteration

manuruvāca | śṛṇu vatsa yathānyāyamasyā vakṣyāmi saṃbhavam | yayā rudrasamudbhūtā yā ceyaṃ varavarṇinī

Translation

マヌは言った。「愛しき子よ、正しい順序に従って聞きなさい。わたしは彼女の由来を語ろう。ルドラより生じた、この最上の美を具えた御方について。」

Word by Word

• मनुः: Manu
• मनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• वत्स: O child; dear one
• वत्स: Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• यथा: as; according to
• यथा: Adverbial modifier (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb: 'as/according to')

• न्यायम्: rule; proper manner
• न्यायम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• अस्याः: of her
• अस्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• वक्ष्यामि: I will tell
• वक्ष्यामि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• संभवम्: origin; birth
• संभवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम् + भू (धातु) → सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• यया: by whom; by which (woman)
• यया: Karana/Instrument (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• रुद्रसमुद्भूता: arisen from Rudra
• रुद्रसमुद्भूता: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + सम् + उद् + भू (धातु) → समुद्भूत (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; षष्ठी-तत्पुरुष (रुद्रात्/रुद्रस्य समुद्भूता)

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction: 'and')

• इयम्: this (woman)
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• वरवर्णिनी: of excellent complexion; beautiful
• वरवर्णिनी: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + वर्णिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण; कर्मधारय (वरः वर्णः यस्याः सा)

Speaker

Manu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) / Rudra-sambhavā Devī (as to be explained)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: A ‘vatsa’ (dear child/disciple; specific identity not given in provided excerpt)

Visual Art Cues

Scene: Manu, serene and authoritative, addresses a beloved child/disciple, promising to narrate in proper order the origin of the beautiful lady who arose from Rudra.

Characters & Entities

• Manu
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True understanding comes through orderly transmission from an authoritative knower (Manu), reflecting the dharmic method of learning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The explanation is leading to the sanctity of the Revā (Narmadā) stream and its tīrtha-world.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is the commencement of the origin narrative.