Adhyaya 33

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र अग्नितीर्थमनुत्तमम् । यत्र संनिहितो ह्यग्निर्गतः कामेन मोहितः

シュリー・マールカンデーヤは言った。「それから、王の中の最勝者よ、無上のアグニティールタへ赴くがよい。そこには火神アグニ自らがまします。かつて欲望に惑わされ、そこへ来られたゆえである。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं देवो जगद्धाता कामेन कलुषीकृतः । कथं च नित्यदा वास एकस्थानेषु जायते

ユディシュティラは言った。「世界を支える神が、いかにして欲により汚され得るのか。さらに、いかにして一つの場所に常住することが起こるのか。」

Verse 3

एतत्त्वाश्चर्यमतुलं सर्वलोकेष्वनुत्तमम् । कथयस्व महाभाग परं कौतूहलं मम

これは比類なき驚異、あらゆる世界においても無上の出来事です。大いなる幸いを具えたお方よ、どうか私に語ってください。私の知りたい思いは深いのです。

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ पृष्टः प्रश्नस्त्वयानघ । कथयामि यथापूर्वं श्रुतमेतन्महेश्वरात्

シュリー・マールカンデーヤは言った。「よく問うた、よく問うた。大いに賢く、罪なき者よ、その問いはまことに相応しい。私はかつてマヘーシュヴァラ（シヴァ）より聞いたとおりに語ろう。」

Verse 5

आसीत्कृतयुगे राजा नाम्ना दुर्योधनो महान् । हस्त्यश्वरथसम्पूर्णो मेदिनीपरिपालकः

クリタ・ユガには、ドゥルヨーダナという名の偉大な王がいた。象・馬・戦車に満ちた軍勢を備え、大地を守り治める者であった。

Verse 6

रूपयौवनसम्पन्नं दृष्ट्वा तं पृथिवीपतिम् । दिव्योपभोगसम्पन्नं प्रार्थयामास नर्मदा

美と若さに満ち、天上の享楽と繁栄に恵まれた大地の主を見て、ナルマダーは彼に願い、夫として求めた。

Verse 7

स तु तां चकमे कन्यां त्यक्त्वाऽन्यं प्रमदाजनम् । मुदा परमया युक्तो माहिष्मत्याः पतिर्नृप

マーヒシュマティーの主たる王は、その乙女に恋い慕い、他の女たちを退けて、至上の歓喜に満たされた。

Verse 8

रमते स तया सार्द्धं काले वै नृपसत्तम । नर्मदा जनयामास कन्यां पद्मदलेक्षणाम्

やがて、王の中の最勝者よ、彼は彼女とともに歓びを味わい、ナルマダーは蓮の花弁のような眼をもつ娘を産んだ。

Verse 9

अङ्गप्रत्यङ्गसम्पन्ना यस्माल्लोकेषु विश्रुता । तस्यां पिता च माता च चक्रतुः प्रेमबन्धनम्

四肢も容貌も整い尽くしていたゆえに、彼女は諸世界に名高くなり、父母は彼女に深い愛の絆を結んだ。

Verse 10

कालेनातिसुदीर्घेण यौवनस्था वराङ्गना । प्रार्थ्यमानापि राजन्वै नात्मानं दातुमिच्छति

はるかに長い時を経て、その気高い乙女が青春に達したとき、求婚されても、王よ、彼女は自らを婚姻に差し出そうとはしなかった。

Verse 11

ततोऽन्यदिवसे वह्निर्द्विजरूपो महातपाः । राजानं प्रार्थयामास रहो गत्वा शनैः शनैः

また別の日、火神ヴァフニは大いなる苦行者として婆羅門の姿を取り、王のもとへ近づき、ひそかに静かに願いを申し述べた。

Verse 12

भोभो रघुकुलश्रेष्ठ द्विजोऽहं मन्दसन्ततिः । दरिद्रो ह्यसहायश्च भार्यार्थे वरयामि ताम्

「おお、おお、ラグ族の最勝者よ。私は家柄もつつましき婆羅門、貧しく頼る者もない。妻を得るため、彼女の手を乞う。」

Verse 13

कन्या सुदर्शना नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि । तां ददस्व महाभाग वर्धते तव मन्दिरे

この地に比類なき美しさをもつ、スダルシャナーという乙女がおります。幸いなる王よ、彼女を我に嫁がせ給え。彼女はあなたの宮殿で成長しております。

Verse 14

ब्रह्मचर्येण निर्विण्ण एकाकी कामपीडितः । याचमानस्य मे तात प्रसादं कर्तुमर्हसि

梵行に倦み、独りで、欲の苦しみに責められております。いとしき御方よ、今ここに嘆願する我に、どうかご慈悲をお垂れください。

Verse 15

राजोवाच । नाहं द्रव्यविहीनस्य असवर्णस्य कर्हिचित् । दास्यामि स्वां सुतां शुभ्रां गम्यतां द्विजपुंगव

王は言った。「財なく、身分も相応しからぬ者に、我が清らかな娘を与えることは決してない。去れ、婆羅門の雄よ。」

Verse 16

एवमुक्तस्तदा वह्निः परां पीडामुपागतः । न किंचिदुक्त्वा राजानं तत्रैवान्तरधीयत

かく告げられるや、ヴァフニ（アグニ）は激しい苦悩に襲われた。王に何も告げぬまま、その場で姿を消した。

Verse 17

गते चादर्शनं विप्रे राजा मन्त्रिपुरोहितैः । मन्त्रयित्वाथ काले तु तुष्टो मखमुखे स्थितः

ブラーフマナが見えなくなると、王は大臣と祭司たちと協議した。やがて時至り、満ち足りて、祭儀の入口に立った。

Verse 18

यजतश्च मखे भक्त्या ब्राह्मणैः सह भारत । ततश्चादर्शनं वह्निः सर्वेषां पश्यतामगात्

彼がブラーフマナたちと共に信愛をもって祭儀を行っていると、バーラタよ、そのときヴァフニ（アグニ）は皆の目の前で姿を消した。

Verse 19

विप्रा दुर्मनसो भूत्वा गता राज्ञो हि मन्दिरम् । वह्निनाशं विमनसो राजानमिदमब्रुवन्

ブラーフマナたちは悲しみに沈み、王の宮殿へ赴いた。聖なる火の失われたことに心乱れ、王にこう告げた。

Verse 20

ब्राह्मणा ऊचुः । दुर्योधन महाराज श्रूयतां महदद्भुतम् । न श्रुतं न च दृष्टं वा कौतुकं नृपपुंगव

ブラーフマナたちは言った。「マハーラージャ・ドゥルヨーダナよ、偉大なる奇瑞をお聞きください。いまだ聞かれず、また見られぬ驚くべき出来事です、王たちの雄牛よ。」

Verse 21

अग्निकार्यप्रवृत्तानां सर्वेषां विधिवन्नृप । केनापि हेतुना वह्निर्दृश्यते न ज्वलत्युत

王よ、皆が規定どおり火供を行っているのに、何らかの因によってアグニは見えるが、なお燃え盛らない。

Verse 22

तच्छ्रुत्वा विप्रियं घोरं राजा विप्रमुखाच्च्युतम् । आसनात्पतितो भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

婆羅門の口から発せられた忌まわしく恐ろしい知らせを聞くや、王は座から地に落ち、根を断たれた木のようであった。

Verse 23

आश्वस्य च मुहूर्तेन उन्मत्त इव संस्तदा । निरीक्ष्य च दिशः सर्वा इदं वचनमब्रवीत्

しばし間を置いて、彼は惑乱した者のように立ち上がった。四方を見渡し、次の言葉を述べた。

Verse 24

किमेतदाश्चर्यपरमिति भोभो द्विजोत्तमाः । कथ्यतां कारणं सर्वं शास्त्रदृष्ट्या विभाव्य च

「これは何という至上の驚異か。おお最勝の二度生まれの方々よ、シャーストラの見地から吟味し、原因のすべてを語ってください。」

Verse 25

मम वा दुष्कृतं किंचिदुताहो भवतामिह । येन नष्टोऽग्निशालायां हुतभुक्केन हेतुना

「私に何か罪過があるのか、それともここにいるあなた方に過ちがあるのか。ゆえに火堂において火神が姿を消したのか。いかなる理由でこうなったのか。」

Verse 26

मन्त्रच्छिद्रमथान्यद्वा नैव किंचिददक्षिणम् । क्रियाहीनं कृतं वाथ केन वह्निर्न दृश्यते

マントラに欠けがあったのか、それとも他の因があるのか。正しいダクシナー（供施）なく行われたことはないか、あるいは定めの作法を欠いて修されたのか。いかなる理由で聖火が見えぬのか。

Verse 27

अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनस्तु ऋत्विजः । दातारं दक्षिणाहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः

食物を欠くヤジュニャは国をも焼き尽くし、マントラを欠く祭官（ṛtvij）は儀礼を損ない、ダクシナーが欠ければ施主を害する。欠陥ある供犠に等しい敵はない。

Verse 28

ब्राह्मणा ऊचुः । न मन्त्रहीना हि वयं न च राजन्व्रतैस्तथा । द्रव्येण च न हीनस्त्वमन्यत्पापं विचिन्त्यताम्

ブラーフマナたちは言った。「王よ、我らはマントラにも、誓戒の修行にも欠けてはいない。そなたもまた供物の資財に乏しくはない。ゆえに、他の罪（pāpa）を原因として思惟すべきである。」

Verse 29

राजोवाच । तथापि यूयं सहिता उपायं चिन्तयन्त्विति । येन श्रेयो भवेन्नित्यमिह लोके परत्र च

王は言った。「それでもなお、汝ら皆が相集い、ここでも彼岸でも、常に吉祥が生ずる方策を思案してほしい。」

Verse 30

एवमुक्तास्ततः सर्वे ब्राह्मणाः कृतनिश्चयाः । निराहाराः स्थिताः शर्वे यत्र नष्टो हुताशनः

かく告げられると、すべてのブラーフマナは決意を固め、断食してその場に立ち尽くした――供犠の火（フターシャナ）が失せたまさにその場所で。

Verse 31

ततः स्वप्ने महातेजा हुतभुग्ब्राह्मणांस्तदा । उवाच श्रूयतां सर्वैर्मम नाशस्य कारणम्

その後、夢の中で大いなる光を放つフタブク（アグニ）は婆羅門たちに告げた。「皆よ、わが消え去った理由を聞け。」

Verse 32

प्रार्थितोऽयं मया राजा सुतां दातुं न चेच्छति । तेन नष्टोऽग्निशरणादहं भो द्विजसत्तमाः

「この王に娘を与えるよう願ったが、同意しない。ゆえに私は聖なる火の庇護から退いたのだ、婆羅門の最勝者たちよ。」

Verse 33

। अध्याय

章の標識：「アドヒャーヤ（Adhyāya）」。

Verse 34

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा वैश्वानरमुखोद्गतम् । विस्मयोत्फुल्लनयना राजानमिदमब्रुवन्

ヴァイシュヴァーナラ（アグニ）の口から発せられたその言葉を聞くと、婆羅門たちは驚きに目を見開き、王にこう告げた。

Verse 35

भवतो मतमाज्ञाय सर्वे गत्वाग्निमन्दिरम् । निराहाराः स्थिता रात्रौ पश्यामो जातवेदसम्

あなたの御意を知ったゆえ、我らは皆アグニの神殿へ赴く。断食して夜通しそこに立ち、ジャータヴェーダス（火神）を拝見しよう。

Verse 36

तेनोक्ताः स्वसुतां चेत्तु राजा मे दातुमिच्छति । ततोऽस्य भूयोऽपि गृहे ज्वलेऽहं नान्यथा द्विजाः

彼は彼らに言った。「もし王が真に自身の娘を私に与えることを望むなら、私は再び彼の家で燃え盛ろう。さもなくばそうしない、おおバラモンたちよ。」

Verse 37

एवं ज्ञात्वा महाराज स्वसुतां दातुमर्हसि

このことを知ったならば、おお大王よ、あなたは自身の娘を（結婚のために）差し出すべきです。

Verse 38

राजोवाच । भवतां तस्य वा कार्यं देवस्य वचनं हृदि । समयं कर्तुमिच्छामि कन्यादाने ह्यनुत्तमम्

王は言った。「あなた方に関することであれ彼に関することであれ、神の言葉は心に留め置くべきである。私は、この最も優れた『カニヤーダーナ（娘の贈与）』の行いに関して、厳粛な取り決めをしたいと望む。」

Verse 39

मम संनिहितो नित्यं गृहे तिष्ठतु पावकः । ददामि रुचिरापाङ्गीं नान्यथा करवाणि वै

「パーヴァカ（火神アグニ）よ、我が家に常に留まりたまえ。私は美しい流し目の乙女を与えよう。それ以外の方法では決して行わない。」

Verse 40

एवं ते ब्राह्मणाः श्रुत्वा तथाग्निं प्राप्य सत्वरम् । कथयित्वा विवाहेन योजयामासुराशु वै

これを聞いて、そのバラモンたちは素早くアグニのもとへ近づいた。事情を伝えると、彼らは即座に結婚の手はずを整えた。

Verse 41

सुदर्शनाया लाभेन परितुष्टो हुताशनः । ज्वलते सन्निधौ नित्यं माहिष्मत्यां युधिष्ठिर

スダルシャナーを得て満ち足りたフタ―シャナ（アグニ）は、マーヒシュマティーの近くに常に寄り添い、絶えず燃え盛る、ユディシュティラよ。

Verse 42

ततः प्रभृति तत्तीर्थमग्नितीर्थं प्रचक्षते । ये तत्र पक्षसन्धौ तु स्नानदानैस्तु भाविताः

それ以来、その聖なる渡しはアグニティールタと呼ばれる。半月（パクシャ）の境目にそこで沐浴と布施を行う者は、その行いによって清められ、徳を増す。

Verse 43

तर्पयन्ति पितॄन् देवांस्तेऽश्वमेधफलैर्युताः । सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

王よ、その聖なる渡しで供物によって祖霊（ピトリ）と神々を満足させる者、またそこで黄金を施す者は、アシュヴァメーダの果報に等しい功徳を具える。

Verse 44

पृथ्वीदानफलं तत्र जायते नात्र संशयः । अनाशकं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

王よ、そこではまさしく大地そのものを施す果報が生じる。これに疑いはない。さらに、そのティールタでアナーシャカの誓い、すなわち厳しい断食を行う者もまた大いなる功徳を得る。

Verse 45

स मृतो ह्यग्निलोके तु क्रीडते सुरपूजितः । एष ते ह्यग्नितीर्थस्य सम्भवः कथितो मया

彼は死後、神々に敬われつつアグニの世界（アグニ・ローカ）で遊楽する。王よ、これが私が汝に語ったアグニティールタの由来である。

Verse 46

सर्वपापहरः पुण्यः श्रुतमात्रो नरोत्तम । धन्यः पापहरो नित्यमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

「それは聖なるものであり、あらゆる罪を滅する。人の中の最上よ、ただ聞くだけでもそうである。まことに福徳に満ち、常に罪を破る」――かくしてシャンカラ（シヴァ）は語った。