Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच

スータは語った： （スータ曰く）

Verse 2

। अध्याय

（章題：）アドヒャーヤ（章）。

Verse 3

विस्तरं नर्मदायास्तु तीर्थानां मुनिसत्तम । कोऽन्यः शक्तोऽस्ति वै वक्तुमृते ब्रह्माणमीश्वरम्

「最上の聖仙よ、ナルマダーの聖なるティールタ（聖地）を余すところなく語り尽くせる者が、いったい誰であろうか。ブラフマーとイーシュヴァラ（シヴァ）を除いて、他にはいない。」

Verse 4

एतमेव पुरा प्रश्नं पृष्टवाञ्जनमेजयः । वैशंपायनसंज्ञं तु शिष्यं द्वैपायनस्य ह

「この同じ問いは、かつてジャナメージャヤが、ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）の弟子として知られるヴァイシャンパーヤナに尋ねたのである。」

Verse 5

रेवातीर्थाश्रितं पुण्यं तत्ते वक्ष्यामि शौनक । पुरा पारीक्षितो राजा यज्ञादीक्षासु दीक्षितः

「シャウナカよ、レーヴァ（ナルマダー）のティールタに宿る清らかな功徳を、汝に語ろう。いにしえに、パリークシット王はヤジュニャ（祭祀）のディークシャー（灌頂・入門）のためにすでに聖別されていた。」

Verse 6

संभृते तु हविर्द्रव्ये वर्तमानेषु कर्मसु । आसीनेषु द्विजाग्र्येषु हूयमाने हुताशने

供物が整えられ、祭式が進みゆくとき、最勝の二度生まれの者たちが座し、聖なる火に正しく供養が捧げられていた——

Verse 7

वर्तमानासु सर्वत्र तथा धर्मकथासु च । श्रूयमाणे तथा शब्दे जनैरुक्ते त्वहर्निशम्

また至るところでダルマの語りが行われ、そのような言葉が人々によって昼夜絶えず語られ、聞こえていた——

Verse 8

यज्ञभूमौ कुलपते दीयतां भुज्यतामिति । विविधांश्च विनोदान्वै कुर्वाणेषु विनोदिषु

祭場にて、血統の主よ、声が上がった。「施しを与えよ、食を享受せよ！」祝いの者たちが歓喜する中、さまざまな祝宴の遊興が整えられた。

Verse 9

एवंविधे वर्तमाने यज्ञे स्वर्गसदःसमे । वैशंपायनमासीनं पप्रच्छ जनमेजयः

かくのごとき祭祀が、まるで天界の सभा（集会堂）のように進む中、そこに座すヴァイシャンパーヤナに、ジャナメージャヤは問いかけた。

Verse 10

जनमेजय उवाच । द्वैपायनप्रसादेन ज्ञानवानसि मे मतः । वैशंपायन तस्मात्त्वां पृच्छामि ऋषिसन्निधौ

ジャナメージャヤは言った。「ドヴァイパーヤナ（ヴィヤーサ）の恩寵により、汝は真の智を具える者と我は見なす。ゆえに、ヴァイシャンパーヤナよ、ここ賢仙（リシ）たちの御前で汝に問う。」

Verse 11

ब्रूहि मे त्वं पुरावृत्तं पितृणां तीर्थसेवनम् । चिरं नानाविधान्क्लेशान् प्राप्तास्त इति मे श्रुतम्

わが祖先がティールタ（聖なる渡し）に参詣した古き物語を、どうか私に語ってください。長きにわたり、さまざまな苦難を受けたと聞いております。

Verse 12

कथं द्यूतजिताः पार्था मम पूर्वपितामहाः । आसमुद्रां महीं विप्र भ्रमन्तस्तीर्थलोभतः

賽の勝負に敗れたわが祖先パールタたちは、婆羅門よ、聖地への渇仰に駆られて、周囲の海に至るまで大地をいかに遍歴したのですか。

Verse 13

केन ते सहितास्तात भूमिभागाननेकशः । चेरुः कथय तत्सर्वं सर्वज्ञोऽसि मतो मम

尊き御方よ、彼らは誰と共に旅し、数多の地を踏破したのですか。すべてをお語りください。私には、あなたは一切を知る方と映っております。

Verse 14

वैशंपायन उवाच

ヴァイシャンパーヤナは言った。

Verse 15

कथयिष्यामि भूनाथ यत्पृष्टं तु त्वयाऽनघ । नमस्कृत्य विरूपाक्षं वेदव्यासं महाकविम्

大地の主よ、罪なき御方よ、あなたの問うたことを私は語りましょう。まず三つ目の主ヴィルーパークシャに、そして大詩人ヴェーダヴィヤーサに礼拝してから。

Verse 16

पितामहास्तु ते पञ्च पाण्डवाः सह कृष्णया । उषित्वा ब्राह्मणैः सार्धं काम्यके वन उत्तमे

「汝らの祖父たる五人のパーンドゥ兄弟は、クリシュナー（ドラウパディー）と共に、ブラーフマナたちと相伴い、すぐれたカーミヤカの森に住して…」

Verse 17

प्रधानोद्दालके तत्र कश्यपोऽथ महामतिः । विभाण्डकश्च राजेन्द्र मुरुश्चैव महामुनिः

「そこでは、彼らの中で第一はウッダーラカであり、また大いなる思慮のカश्यパもいた。王の中の最勝よ、ヴィバーヌダカ、そしてムルもまた—大牟尼である。」

Verse 18

पुलस्त्यो लोमशश्चैव तथान्ये पुत्रपौत्रिणः । स्नात्वा निःशेषतीर्थेषु गतास्ते विन्ध्यपर्वतम्

プラスタヤとローマシャは、他の聖仙たちと共に、子や孫を伴い、あらゆる聖なるティールタにて沐浴を済ませると、ヴィンディヤ山へと進んだ。

Verse 19

ते च तत्राश्रमं पुण्यं सर्वैर्वृक्षैः समाकुलम् । चम्पकैः कर्णकारैश्च पुन्नागैर्नागकेसरैः

そこで彼らは、あらゆる樹木に満ちた清らかなアーシュラマを見た。チャンパカ、カルナカーラ、プンナーガ、ナーガケーサラの花木が彩りを添えていた。

Verse 20

बकुलैः कोविदारैश्च दाडिमैरुपशोभितम् । पुष्पितैरर्जुनैश्चैव बिल्वपाटलकेतकैः

さらにそこは、バクラ、コーヴィダーラ、ザクロの樹々により美しく飾られ、花咲くアルジュナ、ビルヴァ、パータラ、ケータカがいっそうの荘厳を添えていた。

Verse 21

कदम्बाम्रमधूकैश्च निम्बजम्बीरतिन्दुकैः । नालिकेरैः कपित्थैश्च खर्जूरपनसैस्तथा

そこにはまた、カダンバ、マンゴー、マドゥーカの樹が満ち、ニーム、シトロン、ティンドゥカが茂り、さらに椰子、カピッタ、ナツメヤシ、ジャックフルーツの樹々もあった。

Verse 22

नानाद्रुमलताकीर्णं नानावल्लीभिरावृतम् । सपुष्पं फलितं कान्तं वनं चैत्ररथं यथा

その麗しき森は、さまざまな樹木と蔓草に満ち、種々のつるに覆われ、花咲き実り豊かで、名高きチャイトララタの園林に等しかった。

Verse 23

जलाश्रयैस्तु विपुलैः पद्मिनीखण्डमण्डितम् । सितोत्पलैश्च संछन्नं नीलपीतैः सितारुणैः

そこは広々とした水辺と蓮池の群れに飾られ、白き睡蓮に覆われ、さらに青・黄・白・紅の蓮華が一面に咲き満ちていた。

Verse 24

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । आडीकाकबलाकाभिः सेवितं कोकिलादिभिः

そこには白鳥とカーランダヴァの鴨が群れ、チャクラヴァーカの鳥が美を添え、鷺やコーキラー（郭公）など多くの鳥が集っていた。

Verse 25

सिंहैर्व्याघ्रैर्वराहैश्च गजैश्चैव महोत्कटैः । महिषैश्च महाकायैः कुरङ्गैश्चित्रकैः शशैः

そこには獅子・虎・猪が住み、また猛々しい大象があり、巨体の水牛もいて、さらに羚羊、斑鹿、野兎が行き交っていた。

Verse 26

गण्डकैश्चैव खड्गैश्च गोमायुसुरभी युतम् । सारङ्गैर्मल्लकैश्चैव द्विपदैश्च चतुष्पदैः

そこにはまた、ガンダカやカドガの獣、山犬と芳香を帯びた生きものが満ち、さらにサーランガとマッラカの鹿、二足と四足のあらゆる衆生が群れていた。

Verse 27

तथाच कोकिलाकीर्णं मनःकान्तं सुशोभितम् । जीवंजीवकसंघैश्च नानापक्षिसमायुतम्

またそこはコーキラの声で満ち、心を喜ばせて麗しく輝き、ジーヴァンジーヴァカの群れがひしめき、さまざまな翼ある鳥たちが寄り集っていた。

Verse 28

दुःखशोकविनिर्मुक्तं सत्त्वोत्कटमनोरमम् । क्षुत्तृषारहितं कान्तं सर्वव्याधिविवर्जितम्

そこは苦しみと嘆きから解き放たれ、サットヴァ（sāttvika）の清らかな妙味に満ちて心を喜ばせた。飢えも渇きもなく、美しく輝き、いかなる病にも触れられなかった。

Verse 29

सिंहीस्तनं पिबन्त्यत्र कुरंगाः स्नेहसंयुतम् । मार्जारमूषकौ चोभाववलेहत उन्मुखौ

そこでは鹿が、慈愛に満ちた雌獅子の乳房から乳を飲み、さらに猫と鼠でさえ共に、仰ぎ見て食を舐め、怨みを抱かなかった。

Verse 30

पञ्चास्याः पोतकेभाश्च भोगिनस्तु कलापिनः । दृष्ट्वा तद्विपिनं रम्यं प्रविष्टाः पाण्डुनन्दनाः

その麗しい森—獅子や子象、蛇、孔雀までもが住まうところ—を見て、パーンドゥの子らはその中へと入っていった。

Verse 31

मार्कण्डं दृष्टवांस्तत्र तरुणादित्यसन्निभम् । ऋषिभिः सेव्यमानं तु नानाशास्त्रविशारदैः

そこで彼らは、若き太陽のごとく輝くマールカンデーヤを見た。多くの聖典（シャーストラ）に通じたリシたちが侍していた。

Verse 32

कुलीनैः सत्त्वसम्पन्नैः शौचाचारसमन्वितैः । धीसंगतैः क्षमायुक्तैस्त्रिसंध्यं जपतत्परैः

そこには高貴な人々が集っていた。清らかさに満ち、清浄と正しい行いに立ち、心を整え、忍耐に富み、日に三度のサンディヤーにジャパを専らとした。

Verse 33

ऋग्यजुःसामविहितैर्मन्त्रैर्होमपरायणैः । केचित्पञ्चाग्निमध्यस्थाः केचिदेकान्तसंस्थिताः

ある者は『リグ』『ヤジュス』『サーマ』に定められた真言によってホーマに専心し、ある者は五火の中で苦行を行い、またある者は独居に安住していた。

Verse 34

ऊर्ध्वबाहुनिरालम्बा आदित्यभ्रमणाः परे । सायंप्रातर्भुजश्चान्ये एकाहारास्तथा परे

ある者は支えなく両腕を高く掲げて立ち、ある者は太陽を巡る行法を修した。ある者は朝夕のみ食し、またある者は一日一食の誓いを保っていた。

Verse 35

द्वादशाहात्तथा चान्ये अन्ये मासार्धभोजनाः । दर्शे दर्शे तथा चान्ये अन्ये शैवालभोजनाः

ある者は十二日を経てのみ食し、ある者は半月に一度だけ食した。ある者は新月の儀礼ごとに食し、またある者は藻や水草を糧として生きていた。

Verse 36

पिण्याकमपरेऽभुजन् केचित्पालाशभोजनाः । अपरे नियताहारा वायुभक्ष्याम्बुभोजनाः

ある者は油粕を食し、ある者はパラーシャの葉を食として生きた。さらに他の者は摂食を厳しく律し、空気を「食」として、あるいは水のみで身を支えた。

Verse 37

एवंभूतैस्तथा वृद्धैः सेव्यते मुनिपुंगवैः । ततो धर्मसुतः श्रीमानाश्रमं तं प्रविश्य सः

そのような聖賢と、年長の尊き者たち――牟尼の中でも最勝の者たち――に仕えられるその地へ、ついに法（ダルマ）の輝ける子はそのアーシュラマへと入った。

Verse 38

दृष्ट्वा मुनिवरं शान्तं ध्यायमानं परं पदम् । प्रादक्षिण्येन सहसा दण्डवत्पतितोऽग्रतः

最勝の牟尼が、静けさのうちに至上の境地を観想しているのを見て、彼はたちまち右繞（プラダクシナー）し、ついでその御足もとに五体投地して礼拝した。

Verse 39

भक्त्यानुपतितं दृष्ट्वा चिरादादाय लोचनम् । को भवानित्युवाचेदं धर्मं धीमानपृच्छत

信心より伏しているのを見て、賢き仙は久しくしてから眼差しを上げ、「汝は誰ぞ」と告げた――かくしてダルマにかなって問いただした。

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दारकस्तत्समीपगः । आहायं धर्मराजस्ते दर्शनार्थं समागतः

その言葉を聞くと、そばにいた従者の少年が言った。「こちらはダルマラージャにて、尊者のダルシャン（拝謁）を求めて参られました。」

Verse 41

तच्छ्रुत्वादारकेणोक्तं वचनं प्राह सादरः । एह्येहि वत्सवत्सेति किंचित्स्थानाच्चलन्मुनिः । तं तु स्नेहादुपाघ्राय आसने उपवेशयत्

少年の言葉を聞くと、聖仙はやさしく言った。「来なさい、来なさい、愛しい子よ。」少し席を立ち、慈愛をもってその頭頂の香りを嗅いで迎え、座に就かせた。

Verse 42

उपविष्टे सभायां तु पूजां कृत्वा यथाविधि । वन्यैर्धान्यैः फलैर्मूलै रसैश्चैव पृथग्विधैः

彼が सभाに座すと、人々は作法にかなってプージャーを行い、森の穀物、果実、根、そして種々の汁を供えた。

Verse 43

पाण्डवा ब्राह्मणैः सार्द्धं यथायोग्यं प्रपूजिताः । मुहूर्तादथ विश्रम्य धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

パーンダヴァたちはブラーフマナたちと共に、ふさわしく敬われた。しばし憩ったのち、ダルマの子ユディシュティラは…

Verse 44

पृच्छति स्म मुनिश्रेष्ठं कौतूहलसमन्वितः । भगवन्सर्वलोकानां दीर्घायुस्त्वं मतो मम

好奇心に満ちて、彼は最勝の聖仙に問うた。「尊き御方よ、私の思うに、あなたはあらゆる世界を超えて長寿であられる。」

Verse 45

सप्तकल्पानशेषेण कथयस्व ममानघ । कल्पक्षयेऽपि लोकस्य स्थावरस्येतरस्य च

「罪なき御方よ、七つのカルパについて余すところなく語ってください。カルパの終わりにおいても、世界と生きとし生けるもの、動かぬものと動くものとが、いかにその帰趨を迎えるのか。」

Verse 46

न विनष्टोऽसि विप्रेन्द्र कथं वा केन हेतुना । गङ्गाद्याः सरितः सर्वाः समुद्रान्ताश्च या मुने

おお最勝のバラモンよ、いかなる因によって汝は滅びずにいるのか。さらに、牟尼なる聖者よ、ガンガーに始まるすべての河川で、海へと流れ入るものは今いかなるありさまか。

Verse 47

तासां मध्ये स्थिताः काः स्वित्काश्चैव प्रलयं गताः । का नु पुण्यजला नित्यं कानु न क्षयमागता

それらの河のうち、いずれが今もとどまり、いずれが滅尽へと赴いたのか。いずれが常に聖なる水をたたえ、いずれが衰えに至らぬのか。

Verse 48

एतत्कथय मे तात प्रसन्नेनान्तरात्मना । श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण ऋषिभिः सह बान्धवैः

愛しき父よ、安らかで慈しみ深い内なる心をもって、これを私に語ってください。私は聖仙リシたちと親族とともに、余すところなく聞きたいのです。

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र युधिष्ठिर । कथयामि यथा न्यायं यत्पृच्छसि ममानघ

聖マールカンデーヤは言った。「善いかな、善いかな。大いなる智慧を備えたユディシュティラよ、ダルマの子よ。罪なき者よ、正しき伝統に従い、汝の問うところをそのまま説き明かそう。」

Verse 50

सर्वपापहरं पुण्यं पुराणं रुद्रभाषितम् । यः शृणोति नरो भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु

この聖なるプラーナは、ルドラによって語られ、あらゆる罪を滅する。今、信愛をもってこれを聴聞する者が得る功徳の果を聞きなさい。

Verse 51

अश्वमेध सहस्रेण वाजपेयशतेन च । तत्फलं समवाप्नोति राजन्नास्त्यत्र संशयः

王よ、彼はまさにその功徳の果を得る。千のアシュヴァメーダ祭と百のヴァージャペーヤ祭に等しく、ここに疑いはない。

Verse 52

ब्रह्मघ्नश्च सुरापी च स्तेयी गोघ्नश्च यो नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रस्य वचनं यथा

バラモンを殺した者、酒に溺れる者、盗む者、牛を殺す者であっても、ルドラの宣言のとおり、あらゆる罪から解き放たれる。

Verse 53

गङ्गा तु सरितां श्रेष्ठा तथा चैव सरस्वती । कावेरी देविका चैव सिन्धुः सालकुटी तथा

諸河のうちガンガーは最上である。同様に、サラスヴァティー、カーヴェリー、デーヴィカー、シンドゥ、そしてサーラクティーもまた聖なる川である。

Verse 54

सरयूः शतरुद्रा च मही चर्मिलया सह । गोदावरी तथा पुण्या तथैव यमुना नदी

またサラユー、シャタルドラー、マヒーとチャルミラー、聖なるゴーダーヴァリー、そしてヤムナー川も同じく聖なるものとされる。

Verse 55

पयोष्णी च शतद्रुश्च तथा धर्मनदी शुभा । एताश्चान्याश्च सरितः सर्वपापहराः स्मृताः

またパヨーシュニー、シャタドゥル、そして吉祥なるダルマナディーも聖なる川である。これらと他の諸河は、あらゆる罪を滅するものとして記憶される。

Verse 56

किं तु ते कारणं तात वक्ष्यामि नृपसत्तम । समुद्राः सरितः सर्वाः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

しかしその理由を汝に語ろう、愛しき者よ、王の中の最勝者よ。あらゆるカルパごとに、すべての海とすべての河川は滅尽し、融解へと至る。

Verse 57

सप्तकल्पक्षये क्षीणे न मृता तेन नर्मदा । नर्मदैकैव राजेन्द्र परं तिष्ठेत्सरिद्वरा

七つのカルパの滅尽が尽きた後でさえ、ナルマダーは滅びない。ゆえに王の主よ、ただナルマダーのみが至高にとどまり、河川の中の最勝である。

Verse 58

तोयपूर्णा महाभाग मुनिसंघैरभिष्टुता । गंगाद्याः सरितश्चान्याः कल्पे कल्पे क्षयं गताः

大いなる幸いを得し者よ、水に満ち、ムニの群れに讃えられるとはいえ、ガンガーをはじめ他の諸河は、カルパごとにその終わりに至り、滅してゆく。

Verse 59

एषा देवी पुरा दृष्टा तेन वक्ष्यामि तेऽनघ

この女神は遠い昔に見まみえられた。ゆえに、罪なき者よ、私は汝にその由来を語ろう。