Adhyaya 122

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं तीर्थं मृत्युविनाशनम्

聖マルカンデーヤは言った。「王よ、次にコハナスヴァとして知られる聖なる渡し場へ行くべきである。それは清浄であり、あらゆる罪を取り除き、死を滅ぼす聖地である。」

Verse 2

पुरा तत्र द्विजः कश्चिद्वेदवेदाङ्गपारगः । पत्नीपुत्रसुहृद्वर्गैः स्वकर्मनिरतोऽवसत्

昔、そこにヴェーダとその補助学に精通したある再生族が住んでいた。彼は妻や息子、友人たちと共に暮らし、自らの義務に専念していた。

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । ब्राह्मणस्य तु यत्कर्म उत्पत्तिः क्षत्रियस्य तु । वैश्यस्यापि च शूद्रस्य तत्सर्वं कथयस्व मे

ユディシュティラは言った。「ブラーフマナの務めと、クシャトリヤの起源（および務め）、さらにヴァイシャとシュードラについても、そのすべてを余すところなく私に説き明かしてください。」

Verse 4

धर्मस्यार्हस्य कामस्य मोक्षस्य च परं विधिम् । निखिलं ज्ञातुमिच्छामि नान्यो वेत्ता मतिर्मम

「私はダルマ、アルタ、カーマ、そしてモークシャに関する至高の道を余すところなく知りたい。私の思いでは、あなた以外にそれを知り、教え得る方はおりません。」

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । उत्पत्तिकारणं ब्रह्मा देवदेवः प्रकीर्तितः । प्रथमं सर्वभूतानां चराचरजगद्गुरुः

マールカンデーヤは言った。「ブラフマーは創造の因として、また神々の神として称えられる。動くものと動かぬものから成るこの世界において、あらゆる存在の最初の師である。」

Verse 6

द्विजातयो मुखाज्जाताः क्षत्रिया बाहुयन्त्रतः । ऊरुप्रदेशाद्वैश्यास्तु शूद्राः पादेष्वथाभवन्

二度生まれ（ドヴィジャ）は口より生じ、クシャトリヤは腕より、ヴァイシャは腿の部より、そしてシュードラは足より生じた。

Verse 7

ततस्त्वन्ये पृथग्वर्णाः पृथग्धर्मान् समाचरन् । पर्यायेण समुत्पन्ना ह्यनुलोमविलोमतः

そののち、さらに別の諸階級が分かれて生じ、それぞれ異なるダルマを修した。彼らは順次に、アヌローマとヴィローマ（正順と逆順）と呼ばれる結合によって現れた。

Verse 8

तेषां धर्मं प्रवक्ष्यामि श्रुतिस्मृत्यर्थचोदितम् । येन सम्यक्कृतेनैव सर्वे यान्ति परां गतिम्

われは彼らのダルマを説こう。シュルティとスムリティの意趣により勧められたものであり、正しく行えば、すべては至上の境地に至る。

Verse 9

गतिर्ध्यानं विना भक्तैर्ब्राह्मणैः प्राप्यते नृप । अध्यापयन्यतो वेदान्वेदं वापि यथाविधि

王よ、信心深きバラモンは、禅定（ディヤーナ）なくして高き到達を得ない。ヴェーダを教えること、または規定に従いヴェーダを学ぶことによって得る。

Verse 10

कुलजां रूपसम्पन्नां सर्वलक्षणलक्षिताम् । उद्वाहयेत्ततः पत्नीं गुरुणानुमते तदा

そののち、師の許しを得て、良き家柄に生まれ、美しく、あらゆる吉祥の相を備えた妻を娶るべきである。

Verse 11

ततः स्मार्तं विवाहाग्निं श्रौतं वा पूजयेत्क्रमात् । प्रतिग्रहधनो भूत्वा दम्भलोभविवर्जितः

その後、スマールタの作法に従って婚姻の火を、あるいはまたシュラウタの火をも、順次に敬い奉るべきである。施しにより生きつつ、偽りと貪りを離れよ。

Verse 12

पञ्चयज्ञविधानानि कारयेद्वै यथाविधि । वनं गच्छेत्ततः पश्चाद्द्वितीयाश्रमसेवनात्

規定に従い、五大供犠（パンチャ・ヤジュニャ）の法を行うべきである。しかるのち、第二のアーシュラマを果たしてから、森へ赴け。

Verse 13

पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य सर्वसङ्गविवर्जितः । इष्टांल्लोकानवाप्नोति न चेह जायते पुनः

妻を子らに託し、いっさいの執着を離れる者は、望む諸世界に至り、この世に再び生まれない。

Verse 14

क्षत्रियस्तु स्थितो राज्ये पालयित्वा वसुंधराम् । शश्वद्धर्ममनाश्चैव प्राप्नोति परमां गतिम्

しかしクシャトリヤは王権に安住し、大地を守り、心を常にダルマに置くなら、至上の境地に到達する。

Verse 15

वैश्यधर्मो न सन्देहः कृषिगोरक्षणे रतः । सत्यशौचसमोपेतो गच्छते स्वर्गमुत्तमम्

ヴァイシャのダルマは疑いなく、農耕と牛の守護に励むこと。真実と清浄を備える者は、最上の天界へ赴く。

Verse 16

न शूद्रस्य पृथग्धर्मो विहितः परमेष्ठिना । न मन्त्रो न च संस्कारो न विद्यापरिसेवनम्

シュードラには、パラメーシュティンは別個のダルマを定めていない。ヴェーダのマントラ誦唱も、サンスカーラの儀礼も、聖なる学の正式な修習もない。

Verse 17

न शब्दविद्यासमयो देवताभ्यर्चनानि च । यथा जातेन सततं वर्तितव्यमहर्निशम्

また、聖なる言葉の学を修める機会もなく、ヴェーダの作法による神々の礼拝もない。むしろ、生まれ授かった身分にかなうよう、昼夜つねに身を処すべきである。

Verse 18

स धर्मः सर्ववर्णानां पुरा सृष्टः स्वयम्भुवा । मन्त्रसंस्कारसम्पन्नास्त्रयो वर्णा द्विजातयः

すべてのヴァルナ（varṇa）のためのこのダルマ（dharma）は、太古に自生者スヴァヤンブー（Svayambhū）によって定められた。マントラとサンスカーラ（聖なる通過儀礼）を具えた三つのヴァルナは「二度生まれ」（dvija）と呼ばれる。

Verse 19

तेषां मतमनादृत्य यदि वर्तेत कामतः । स मृतो जायते श्वा वै गतिरूर्ध्वा न विद्यते

もし彼らの定めた規範を顧みず、ただ欲望のままに振る舞うなら、その者は死後まことに犬として生まれる。彼には上方への道、より高き界への昇りはない。

Verse 20

न तेषां प्रेषणं नित्यं तेषां मतमनुस्मरन् । यशोभागी स्वधर्मस्थः स्वर्गभागी स जायते

彼らに常に命じられる必要はない。彼らの教えを心に念じ、自らのダルマ（svadharma）に安住する者は、善き名声を分かち、天界の分け前にも与る。

Verse 21

एवं गुणगणाकीर्णोऽवसद्विप्रः स भारत । हनस्वेति हनस्वेति शृणोति वाक्यमीदृशम्

かくして、バーラタよ、そのバラモン（brāhmaṇa）は、数多の乱れた印象に心を満たされつつそこに留まり、このような言葉を聞く――「打て、打て！」。

Verse 22

ततो निरीक्षते चोर्ध्वमधश्चैव दिशो दश । वेपमानः स भीतश्च प्रस्खलंश्च पदे पदे

それから彼は上を、下を、さらに十方を見回す。恐れに震え、歩むごとに足を取られてつまずく。

Verse 23

शृङ्खलायुधहस्तैश्च पाशैश्चैव सुदारुणैः । वेष्टितं महिषारूढं नरं पश्यति मन्मुखम्

彼は目前に、水牛にまたがる一人の男を見た。鎖と武器を手にした従者たち、そして凄まじい投げ縄に取り巻かれ、まさに不吉の相をもって正面から彼に向き合っていた。

Verse 24

कृष्णांजनचयप्रख्यं कृष्णाम्बरविभूषितम् । रक्ताक्षमायतभुजं सर्वलक्षणलक्षितम्

それは黒い眼薬の塊のように暗く、黒衣をまとい、眼は赤く、腕は長く、あらゆる恐るべき徴に印づけられていた。

Verse 25

दृष्ट्वा तं तु समायान्तं निरीक्ष्यात्मानमात्मना । जपञ्जाप्यं च परमं शतरुद्रीयसंस्तवम्

それが近づくのを見て、ブラーフマナは自らを内に省み、至上の真言を唱え始めた――ルドラを讃えるシャタルドリーヤの讃歌を。

Verse 26

ततः प्रोवाच भगवान्यमः संयमनो महान् । शृणु वाक्यमतो ब्रह्मन्यमोऽहं सर्वजन्तुषु

そのとき、尊きヤマ――大いなる制御の主――が語った。「ブラーフマナよ、わが言葉を聞け。あらゆる生きとし生けるものの中で、我こそヤマ、定められた統御者である。」

Verse 27

संहरस्व महाभाग रुद्रजाप्यं सुदुर्भिदम् । येनाहं कालपाशैस्त्वां संयमामि गतव्यथः

「幸いなる者よ、その打ち破り難きルドラのジャパを収めよ。これによって汝は苦悩を離れ、我は時の投げ縄によって汝を制するのだ。」

Verse 28

तच्छ्रुत्वा निष्ठुरं वाक्यं यमस्य मुखनिर्गतम् । महाभयसमोपेतो ब्राह्मणः प्रपलायितः

ヤマの口から放たれた苛烈な言葉を聞くや、婆羅門は大いなる恐怖に包まれ、逃げ去った。

Verse 29

तस्य मार्गे गताः सर्वे यमेन सह किंकराः । तिष्ठ तिष्ठेति तं विप्रमूचुस्ते सोऽप्यधावत

ヤマとその眷属の使者たちは皆、彼の道を追って来た。彼らは婆羅門に「止まれ、止まれ！」と叫んだが、彼はなお走り続けた。

Verse 30

त्वरमाणः परिश्रान्तो हा हतोऽहं दुरात्मभिः । रक्ष रक्ष महादेव शरणागतवत्सल

急ぎ走って疲れ果て、彼は叫んだ。「ああ、悪しき者どもに殺される！守りたまえ、守りたまえ、マハーデーヴァよ——帰依する者を慈しむ御方よ！」

Verse 31

एवमुक्त्वापतद्भूमौ लिङ्गमालिङ्ग्य भारत । गतसत्त्वः स विप्रेन्द्रः समाश्रित्य सुरेश्वरम्

こう言い終えると、バーラタよ、最勝の婆羅門は地に倒れ、リンガを抱きしめた。力尽き、彼は神々の主に帰依した。

Verse 32

तं दृष्ट्वा पतितं भूमौ देवदेवो महेश्वरः । को हनिष्यति माभैस्त्वं हुङ्कारमकरोत्तदा

地に倒れた彼を見て、神々の神マヘーシュヴァラは言った。「誰が汝を害そうか。恐れるな。」そしてその時、轟くフーンカーラを発した。

Verse 33

तेन ते किंकराः सर्वे यमेन सह भारत । हुङ्कारेण गताः सर्वे मेघा वातहता यथा

そのフンカーラ（huṅkāra）によって、バーラタよ、従者たちはヤマとともに、風に散る雲のようにことごとく追い払われた。

Verse 34

तदाप्रभृति तत्तीर्थं कोहनस्वेति विश्रुतम् । सर्वपापहरं पुण्यं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम्

その時より、その聖なる渡しは「コーハナスヴェ（Kohanasve）」として名高くなった。すべての罪を除く功徳の地であり、あらゆるティールタの中で無上である。

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलमाप्नोत्यनुत्तमम्

そのティールタで沐浴し、パラメーシュヴァラを礼拝する者は、無上の果報—アグニシュトーマ祭の功徳—を得る。

Verse 36

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः । न पश्यति यमं देवमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

王の中の王よ、そのティールタで身を捨てる者は、死の神ヤマを見ることがない—かくシャンカラは宣言した。

Verse 37

अग्निप्रवेशं यः कुर्याज्जले वा नृपसत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावत्कल्पशतत्रयम्

最上の王よ、火に入る者、あるいは水に身を投ずる者は、三百カルパのあいだアグニの世界に住まう。

Verse 38

एवं वरुणलोकेऽपि वसित्वा कालमीप्सितम् । इह लोकमनुप्राप्तो महाधनपतिर्भवेत्

同様に、望む期間ヴァルナの世界に住したのち、この世に帰れば、莫大な財の主となる。

Verse 122

। अध्याय

章終（コロフォンの印）。