मनु-शतरूपा-प्रसूतिः तथा दक्षकन्याविवाहाः (Manu–Śatarūpā, Prasūti, and the Marriages of Dakṣa’s Daughters)

Verse 1

स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः

スヴァーヤンブヴァ・マヌの娘プラスーティーより、諸世界の母たちが生まれ出た。

Verse 3

विराजमसृजद्ब्रह्मा सो ऽर्धन पुरुषो ऽभवत् । स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते । सा देवी शतरूपा तु तपः कृत्वा सुदुश्चरम् । भर्तारं दीप्तयशसं मनुमेवान्वपद्यत

ブラフマーはヴィラージを創り、その存在は原初の人、最初のプルシャとなった。まさに彼こそスヴァーヤンブヴァ・マヌと呼ばれ、人類のうち最初のマヌである。女神シャタルーパーは、きわめて困難な苦行（タパス）を成し遂げたのち、光り輝く名声をもつマヌその人を夫として受け入れた。

Verse 5

तस्मात्तु शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत । प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जातास्त्विमाः प्रजाः । आकूतिरेका विज्ञेया प्रसूतिरपरा स्मृता

そののち、シャタルーパー（Śatarūpā）は二人の पुत्र（息子）—プリヤヴラタ（Priyavrata）とウッターナパーダ（Uttānapāda）—を生み、いずれも子を授かった者の中で最もすぐれた者であった。さらに大いなる福徳を具えた二人の娘をも生み、彼女らを通してこの諸生類の系統が広がった。すなわち一人はアークーティ（Ākūti）と知られ、もう一人はプラスーティ（Prasūti）と記憶される。

Verse 7

स्वायंभुवः प्रसूतिं च ददौ दक्षाय तां प्रभुः । रुचेः प्रजापतिश्चैव चाकूतिं समपादयत् । आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् । यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्तितं जगत्

主スヴァーヤンブヴァ（マヌ）はプラスーティをダクシャに嫁がせ、またプラジャーパティ・ルチもアークーティを娶った。アークーティからは、心より生まれたルチによって、吉祥なる一対—ヤジュニャとダクシナー—が生まれ、彼らによって世界の秩序と継続が動き始めた。

Verse 9

चतस्रो विंशतिः कन्या दक्षस्त्वजनयत्प्रभुः । श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिः पुष्टिस्तुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शांतिस्सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

主ダクシャは二十四人の娘をもうけた—シュラッダー（信）、ラクシュミー（福徳）、ドリティ（堅忍）、プシュティ（滋養）、トゥシュティ（満足）、メーダー（叡智）、クリヤー（正しき行い）；さらにブッディ（分別）、ラッジャー（慎み）、ヴァプフ（麗しさ）、シャーンティ（安寧）、シッディ（成就）、キールティ（名声）—ここに挙げたのはその十三である。

Verse 11

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः । ख्यातिः सत्यर्थसंभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

妻を娶るために、ダルマ神はダクシャの娘たちを受け入れた。それらの妻たちのうち、年少の者から十一人の美しい目を持つ娘たちが生まれた。すなわち、キヤーティ、サティヤールタ・サンブーティ、スムリティ、プリーティ、クシャマー、サンナティ、アナスーヤー、ウールジャー、スヴァーハー、そしてスヴァダーである。

Verse 13

भृगुश्शर्वो मरीचिश्च अंगिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यो ऽत्रिर्विशिष्ठश्च पावकः पितरस्तथा । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्यामुनयो मुनिसत्तमाः । कामाद्यास्तु यशोंता ये ते त्रयोदश सूनवः

ブリグ、シャルヴァ、マリーチ、アンギラス、プラハ、クラトゥ、プラスティヤ、アトリ、ヴァシシュタ、そしてパーヴァカは、ピトリ（祖霊）たちと共に、これら最高の聖仙たちはキヤーティのような乙女たちを妻として迎えた。彼らから、カーマに始まりヤシャスに終わる十三人の息子が生まれた。

Verse 15

धर्मस्य जज्ञिरे तास्तु श्रद्धाद्यास्सुसुखोत्तराः । दुःखोत्तराश्च हिंसायामधर्मस्य च संततौ । निकृत्यादय उत्पन्नाःपुत्राश्च धर्मलक्षणाः । नैषां भार्याश्च पुत्रा वा सर्वे त्वनियमाः स्मृताः

ダルマ（正法）からは、シュラッダー（信仰）に始まる存在たちが生まれ、その子孫は吉祥なる幸福に恵まれた。しかし、アダルマ（非法）の家系においては、ヒンサー（暴力）を通じて、ニクリティ（欺瞞）などの苦しみをもたらす子孫が生じた。彼らの息子たちもまた、その不義なる性質の兆候を帯びていた。これらの者たちのうち、妻も息子も秩序あるものとは見なされず、皆、規則も抑制もなく生きる者として記憶されている。

Verse 17

स एष तामसस्सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः । या सा दक्षस्य दुहिता रुद्रस्य दयिता सती । भर्तृनिन्दाप्रसंगेन त्यक्त्वा दाक्षायिणीं तनुम् । दक्षं च दक्षभार्यां च विनिंद्य सह बन्धुभिः

かくしてターマサの創造が生じ、ダルマを規定するものとなった。サティ—ダクシャの娘にしてルドラの最愛—は、夫が罵られる機会に、ダクシャーヤニーとしての身を捨て、ダクシャとその妻を親族とともに非難して、その身を棄てた。

Verse 19

सा मेनायामाविरभूत्पुत्री हिमवतो गिरेः । रुद्रस्तु तां सतीं दृष्ट्वा रुद्रांस्त्वात्मसमप्रभान् । यथासृजदसंख्यातांस्तथा कथितमेव च । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना लक्ष्मीर्नारायणप्रिया

彼女はメーナーと、山々の王ヒマヴァットの娘として顕現した。ルドラはそのサティを見て、自らの光輝に等しい無数のルドラたちを生み出した—すでに語られたとおりである。同様に、ナーラーヤナの愛妃ラクシュミーも、ブリグとキャーティーより生まれた。

Verse 21

देवौ धातृविधातारौ मन्वंतरविधारिणौ । तयोर्वै पुत्रपौत्राद्याश्शतशो ऽथ सहस्रशः । स्वायंभुवे ऽंतरे नीताः सर्वे ते भार्गवा मताः । मरीचेरपि संभूतिः पौर्णमासमसूयत

マヌヴァンタラを支え、統べ治める二つの神的威力—ダートリ（Dhātṛ）とヴィダートリ（Vidhātṛ）—がある。彼らより、子・孫・さらに続く子孫が、百にも千にも生じた。スヴァーヤンブヴァ・マヌヴァンタラにおいて、彼らは皆バールガヴァ（Bhārgava）の系統と見なされる。さらにマリーチからも一つの子孫が生まれ、パウルナマーシー（Paurṇamāsī）が出産した。

Verse 23

कन्याचतुष्टयं चैव महीयांसस्तदन्वयाः । येषां वंशे समुत्पन्नो बहुपुत्रस्य कश्यपः । स्मृतिश्चांगिरसः पत्नी जनयामास वै सुतौ । आग्नीध्रं शरभञ्चैव तथा कन्याचतुष्टयम्

その系統からは偉大なる子孫が現れ、またその血脈に、多くの子の父として名高いカश्यパ（Kaśyapa）が生まれた。聖仙アンギラー（Aṅgirā）の妻スムリティ（Smṛti）は、まことに二人の男子—アーグニードラ（Āgnīdhra）とシャラバ（Śarabha）—を生み、さらに四人の娘をも授かった。

Verse 25

तदीयाः पुत्रपौत्राश्च येतीतास्ते सहस्रशः । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दन्तोग्निरभवत्सुतः । पूर्वजन्मनि योगस्त्यस्स्मृतः स्वायंभुवे ऽंतरे । तत्संततीया बहवः पौलस्त्या इति विश्रुताः । क्षमा तु सुषुवे पुत्रान्पुलहस्य प्रजापतेः

彼らの子や孫で既に世を去った者は、幾千にも及んだ。プラースティヤ（Pulastya）の妻プリーティー（Prīti）からは、ダントーグニ（Dantogni）という名の子が生まれた。前生において彼は、スヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラの間、ヨーガスティヤ（Yogastya）として知られていたと記憶される。その子孫は多く、「パウラースティヤ（Paulastya）」として名高くなった。またクシャマー（Kṣamā）は、プラジャーパティであるプラハ（Pulaha）に多くの子を産んだ。

Verse 27

कर्दमश्च सुरिश्चैव सहिष्णुश्चेति ते त्रयः । त्रेताग्निवर्चसस्सर्वे येषां वंशः प्रतिष्ठितः । क्रतोः क्रतुसमान्भार्या सन्नतिस्सुषुवे सुतान् । नैषां भार्याश्च पुत्राश्च सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

カルダマ（Kardama）、スリ（Suri）、サヒシュヌ（Sahiṣṇu）—この三者は皆、トレーターの世の聖火のごとく輝き、彼らによってその系譜は堅固に立てられた。クラトゥ（Kratu）には、クラトゥにふさわしく同等の妻サンナティ（Sannati）がいて、息子たちを産んだ。だがその息子たちには妻も子も生じなかった。皆がウールドゥヴァ・レータス（ūrdhva-retas）として、梵行の修持により生殖の力を守り保ったからである。

Verse 29

षष्टिस्तानि सहस्राणि वालखिल्या इति स्मृताः । अनूरोरग्रतो यांति परिवार्य दिवाकरम् । अत्रेर्भार्यानुसूया च पञ्चात्रेयानसूयत । कन्यकां च श्रुतिं नाम माता शंखपदस्य च

彼らはヴァーラキリヤ（Vālakhilya）と記憶される—その数六万。太陽神を取り囲み、御身の腿の前方にあって、先導して進む者たちである。またアトリの妻アナスーヤーは、五人のアートレーヤ（Ātreya）の子らを生み、さらに「シュルティ（Śruti）」という名の乙女をも産み、その乙女は後にシャṅカパダ（Śaṅkhapada）の母となった。

Verse 31

सत्यनेत्रश्च हव्यश्च आपोमूर्तिश्शनैश्चरः । सोमश्च पञ्चमस्त्वेते पञ्चात्रेयाः प्रकीर्तिताः । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च ह्यात्रेयाणां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीताः शतशो ऽथ सहस्रशः

サティヤネートラとハヴ்ய、アーポムールティとシャナイシュチャラ、そして第五にソーマ—これらが五アートレーヤ（Ātreya）として称えられる。かの大魂なるアートレーヤたちの子と孫は、スヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおいて、百々、さらに千々と過ぎ去った。

Verse 33

ऊर्जायां तु वसिष्ठस्य पुत्रा वै सप्त जज्ञिरे । ज्यायसी च स्वसा तेषां पुंडरीका सुमध्यमा । रजो गात्रोर्ध्वबाहू च सवनश्चानयश्च यः । सुतपाश्शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयः स्मृताः

ウールジャー（Ūrjā）より、まことにヴァシシュタには七人の पुत्र（むすこ）が生まれた。彼らの長姉はジャーヤヤシー（Jyāyasī）、また細腰のプンダリーカー（Puṇḍarīkā）も生まれた。ラジョ、ガートラ、ウールドヴァバーフ、サヴァナ、アナヤ、スータパー、シュクラ—これらが七人のサプタリシ（Saptarṣi）として記憶される。

Verse 35

गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम् । स्वायंभुवे ऽंतरे ऽतीतान्यर्बुदानि शतानि च । इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबंधः प्रकीर्तितः । समासाद्विस्तराद्वक्तुमशक्यो ऽयमिति द्विजाः

かくして、偉大なるヴァシシュタの後裔たちのゴートラ（氏族）と名は、その結びつきと継承とともに説き明かされた。スヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおいては、数え尽くせぬコーティ（koṭi）、さらには百コーティさえもすでに過ぎ去った。ゆえに、二度生まれし者たちよ、この聖仙（ṛṣi）の生成と流布は略してのみ語り得、詳説することは不可能である。

Verse 37

यो ऽसौ रुद्रात्मको बह्निब्रह्मणो मानसस्सुतः । स्वाहा तस्य प्रिया लेभे पुत्रांस्त्रीनमितौजसः । पावकः पवमानश्च शुचिरित्येष ते त्रयः । निर्मंथ्यः पवमानस्स्याद्वैद्युतः पावकस्स्मृतः

その火はルドラの本性そのもの—ブラフマーの意より生まれた子—であり、スヴァーハーを愛妃として迎えた。そこから量り知れぬ力をもつ三子が生まれた。パーヴァカ（Pāvaka）、パヴァマーナ（Pavamāna）、シュチ（Śuci）—これが三者である。そのうち、摩擦（攪拌）によって生じる火はパヴァマーナと呼ばれ、稲妻より生じる火はパーヴァカとして記憶される。

Verse 39

सूर्ये तपति यश्चासौ शुचिः सौर उदाहृतः । हव्यवाहः कव्यवाहः सहरक्षा इति त्रयः । त्रयाणां क्रमशः पुत्रा देवपितृसुराश्च ते । एतेषां पुत्रपौत्राश्च चत्वारिंशन्नवैव ते

太陽の中にあって燃え輝くその光明は「シュチ（Śuci）」と呼ばれ、また「サウラ（Saura）」とも称される。そこから三者—ハヴィヤヴァーハ、カヴィヤヴァーハ、サハラクシャー—が生じた。順次に、その三者の子らはデーヴァ、ピトリ（祖霊）、スラとなったという。これらの系統の子と孫は、合わせて四十九であると説かれる。

Verse 41

काम्यनैमित्तिकाजस्रकर्मसु त्रिषु संस्थिताः । सर्वे तपस्विनो ज्ञेयाः सर्वे व्रतभृतस्तथा । सर्वे रुद्रात्मकश्चैव सर्वे रुद्रपरायणाः । तस्मादग्निमुखे यत्तद्धुतं स्यादेव केनचित्

彼らは三種の行—所願成就のための儀礼（カーミヤ）、機縁により行う儀礼（ナイミッティカ）、そして常行の儀礼（アージャスラ）—に安住している。彼らは皆、苦行者であり、また誓戒（ヴラタ）を保つ者であると知るべきである。皆ことごとくルドラの本性を具え、ただルドラにのみ帰依する。ゆえに、誰であれ火—アグニの口—へ投じた供物は、まさしく彼、ルドラへの供養となる。

Verse 43

तत्सर्वं रुद्रमुद्दिश्य दत्तं स्यान्नात्र संशयः । इत्येवं निश्चयोग्नीनामनुक्रांतो यथातथम् । नातिविस्तरतो विप्राः पितॄन्वक्ष्याम्यतः परम् । यस्मात्षडृतवस्तेषां स्थानं स्थानाभिमानिनाम्

それら一切はルドラを念じて施されるべきであり、ここに疑いはない。かくして聖なる火々に関する確定した次第は、ありのままに述べられた。さて、婆羅門たちよ、あまり詳述せず、これよりピトリ（祖霊）について語ろう。なぜなら六つの季節こそ彼らの定められた住処であり、それぞれの季節は自らの位処に同一化する守護者によって主宰されるからである。

Verse 45

ऋतवः पितरस्तस्मादित्येषा वैदिकी श्रुतिः । युष्मादृतुषु सर्वे हि जायंते स्थास्नुजंगमा । तस्मादेते पितर आर्तवा इति च श्रुतम् । एवं पितॄणामेतेषामृतुकालाभिमानिनाम्

ゆえにヴェーダのシュルティは宣言する。「季節こそピトリ（祖霊）である」と。汝らが季節として在るがゆえに、動かぬものも動くものも、あらゆる存在は汝らより生まれる。ゆえにまた、これらのピトリは「アールタヴァ（季節に属する者）」と呼ばれると聞く。かくして彼らは、時と季節の循環を司る者と理解される。

Verse 47

आत्मैश्वर्या महात्मानस्तिष्ठंतीहाब्भ्रसंगमात् । आग्निष्वात्ता बर्हिषदः पितरो द्विविधाः स्मृताः । अयज्वानश्च यज्वानः क्रमात्ते मृहमेधिनः । स्वधासूत पितृभ्यश्च द्वे कन्ये लोकविश्रुते

ここに、大いなる魂をもつピトリ（祖霊）たちは、自らの主宰の力を備え、雲の交わるところに住まう。ピトリは二種、アグニシュヴァッタとバルヒシャドであると伝えられる。順にまた、家住者のうち、祭祀を行わぬ者と行う者とも説かれる。さらにピトリよりスヴァダーが生まれ、世に名高い二人の娘もまた生じた。

Verse 49

मेनां च धरणीं चैव याभ्यां विश्वमिदं धृतम् । अग्निष्वात्तसुता मेना धरणी बर्हिषत्सुता । मेना हिमवतः पत्नी मैनाकं क्रौंचमेव च । गौरीं गंगां च सुषुवे भवांगाश्लेषपावनीम्

メナーとダラニー——この全宇宙はこの二者によって支えられる。メナーはアグニシュヴァッタの娘、ダラニーはバルヒシャドの娘であった。メナーはヒマヴァトの妃となり、マイナーカとクラウンチャを生み、さらにガウリーとガンガーを生んだ——ガンガーは、バヴァ（主シヴァ）の御身に触れたことにより浄めの力を得た聖なる流れである。

Verse 51

मेरोस्तु धरणी पत्नी दिव्यौषधिसमन्वितम् । मंदरं सुषुवे पुत्रं चित्रिसुन्दरकन्धरम् । स एव मंदरः श्रीमान्मेरुपुत्रस्तपोबलात् । साक्षाच्छ्रीकंठनाथस्य शिवस्यावसथं गतः

メルの妃である大地女神ダーラニーは、神妙なる癒やしの霊薬草を具え、驚くほど麗しい姿をもつ子、マンダラを産んだ。栄光あるそのマンダラ—メルの子—は、苦行の力によって、青き喉の主シュリーカンタ（シヴァ）その御方の住処へ直ちに赴いた。

Verse 53

सासूता धरणी भूयस्त्रिंशत्कन्याश्च विश्रुताः । वेलां च नियतिं चैव तृतीयामपि चायतिम् । आयतिर्नियतिश्चैव पत्न्यौ द्वे भृगुपुत्रयोः । स्वायंभुवे ऽंतरे पूर्वं कथितस्ते तदन्वयः

大地女神ダーラニーはさらに母となり、名高き三十人の娘たちをもうけた。その中にヴェーラーとニヤティがあり、第三がアーヤティである。アーヤティとニヤティは、ブリグの子らの二人の妻となった。彼女らの系譜は、先にスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおいて汝に語られている。

Verse 55

सुषुवे सागराद्वेला कन्यामेकामनिंदिताम् । सवर्णां नाम सामुद्रीं पत्नीं प्राचीनबर्हिषः । सामुद्री सुषुवे पुत्रान्दश प्राचीनबर्हिषः । सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

大海より、ヴェーラーは咎なきただ一人の乙女を生んだ。彼女はサヴァルナーと名づけられ、またサームドリーとも呼ばれ、プラーチーナバルヒシュの妃となった。ついでサームドリーは彼に十人の王子を産み、皆プラーチェタスと称され、それぞれがダヌルヴェーダ（弓術の聖なる学）に通暁していた。

Verse 57

येषां स्वायंभुवे दक्षः पुत्रत्वमगमत्पुरा । त्रियम्बकस्य शापेन चाक्षुषस्यांतरे मनोः । इत्येते ब्रह्मपुत्राणां धर्मादीनाम्महात्मनाम् । नातिसंक्षेपतो विप्रा नाति विस्तरतः क्रमात्

ブラフマーの पुत्रと知られる大いなる魂—ダルマらのうち、ダクシャはかつてスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおいて子としての位を得た。さらにトリヤンバカ（シヴァ）の呪いにより、チャークシュシャ・マヌの時代の間にも再び子として生を受けた。かくして、婆羅門たちよ、私はこれらブラフマーの पुत्रの事跡を、順序に従い、過度に簡略でも冗長でもなく語り終えた。

Verse 59

वर्णिता वै मया वंशा दिव्या देवगणान्विताः । क्रियावंतः प्रजावंतो महर्धिभिरलंकृताः । प्रजानां संनिवेशो ऽयं प्रजापतिसमुद्भवः । न हि शक्यः प्रसंख्यातुं वर्षकोटिशतैरपि

私はまことに、神々の群れを伴う神聖なる諸系譜を説き明かした。彼らは祭祀に励み、子孫に富み、大いなる力によって荘厳されている。この衆生の広大なる配列はプラジャーパティより生じ、たとえ幾百のクロール年を費やしても、真に数え尽くすことはできない。

Verse 61

राज्ञामपि च यो वंशो द्विधा सो ऽपि प्रवर्तते । सूर्यवंशस्सोमवंश इति पुण्यतमः क्षितौ । इक्ष्वाकुरम्बरीषश्च ययातिर्नाहुषादयः । पुण्यश्लोकाः श्रुता ये ऽत्र ते पि तद्वंशसंभवाः

王たちの系譜もまた二つに分かれて流転する。地上において最も功徳深いものとして、太陽王統（スーリヤヴァンシャ）と月王統（ソーマヴァンシャ）が称えられる。イクシュヴァーク、アンバリーシャ、ヤヤーティ、ナフシャら—ここに聞こえる聖なる名声の人々—もまた、その両王統より生まれたのである。

Verse 63

अन्ये च राजऋषयो नानावीर्यसमन्विता । किं तैः फलमनुत्क्रांतैरुक्तपूर्वैः पुरातनैः । किं चेश्वरकथा वृत्ता यत्र तत्रान्यकीर्तनम् । न सद्भिः संमतं मत्वा नोत्सहे बहुभाषितुम्

「ほかにも多様な武威を具えた王仙たちがいた。だが、すでに語られ、しかも束縛を超えさせぬ古事を繰り返して何の果があろうか。さらに、主（イーシュヴァラ）の物語を語りながら、あちらこちらで他者を讃えて脇道にそれることに何の意義があろう。かかる多弁は賢者に是認されぬと知るゆえ、私は長々とは語るまい。」

Verse 65

प्रसंगादीश्वरस्यैव प्रभावद्योतनादपि । सर्गादयो ऽपि कथिता इत्यत्र तत्प्रविस्तरैः

ここで創造などの物語が語られるのも、ただ付随的にして、主なる御方の威光を照らし出すためにほかならない。ゆえに、それらはその文脈において、相応の詳説とともに理解されるべきである。