Shloka 53

Ikṣvāku-vaṃśa-prasaṅgaḥ — Genealogy of the Ikṣvāku Line and Exempla of Royal Dharma

Devanagari script

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा । स शंकरतपः कर्त्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ

Transliteration

tatastrayyāruṇī rājā viraktaḥ putrakarmaṇā | sa śaṃkaratapaḥ karttuṃ sarvaṃ tyaktvā vanaṃ yayau

Translation

その後、王トライヤールニーは、子の振る舞いゆえに離欲の心を起こし、すべてを捨てて森へ赴き、主シャンカラ（シヴァ）に捧げる苦行（タパス）を修した。

Word by Word

• ततः: then
• ततः: वाक्य-सम्बन्ध (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदर्थक-काल/क्रमवाचक-अव्यय (then/thereupon)

• त्रय्यारुणी: (King) Trayyāruṇi
• त्रय्यारुणी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रय्य् + अरुणी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (त्रय्याः अरुणी/त्रयी-अरुणी) व्यक्तिनाम

• राजा: king
• राजा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विरक्तः: detached/dispassionate
• विरक्तः: विशेषण (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वि-रञ्ज्/रज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• पुत्रकर्मणा: because of (his) son's deed
• पुत्रकर्मणा: हेतु/करण (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पुत्रस्य कर्मणा)

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• शंकरतपः: austerity for Śaṅkara
• शंकरतपः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शंकर + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (शंकरस्य तपः)

• कर्त्तुम्: to do
• कर्त्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त-प्रत्यय (infinitive), प्रयोजनार्थक (purpose)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: क्रिया-विशेषण (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययभाव-कृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• वनम्: to the forest
• वनम्: कर्म/गति-लक्ष्य (Goal)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ययौ: went
• ययौ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents vairāgya (dispassion) as a turning point: worldly pain becomes a catalyst to seek Pati (Śiva) through tapas, indicating the Shaiva path where detachment matures into God-centered discipline aimed at liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse highlights devotion to Śaṅkara in a personal (saguṇa) mode—undertaking Śiva-focused austerity—often expressed in practice through Linga-worship, japa, and disciplined living that steadies the mind on Śiva as the saving Lord.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

It implies Śiva-tapas: living simply, practicing japa of the Pañcākṣarī ("Om Namaḥ Śivāya"), meditation on Śiva, and adopting Shaiva marks like bhasma (tripuṇḍra) and rudrākṣa where appropriate to support steady devotion.