बाणस्य शोकः शिवस्मरणं च — Bāṇa’s Grief and the Turn to Śiva-Remembrance

Verse 1

नारद उवाच । कृष्णे गते द्वारकायाम निरुद्धेन भार्यया । अकार्षीत्किं ततो बाणस्तत्त्वं वद महामुने

ナーラダは言った。「クリシュナがドヴァーラカーへ去った後、バーナはアニルッダとその妻に関して、その後いかなることをしたのか。おお大聖者よ、真実の次第を語ってください。」

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । कृष्णे गते द्वारकायामनिरुद्धेन भार्यया । दुःखितोऽभूत्ततो बाणस्स्वाज्ञानं संस्मरन्हृदा

サナトクマーラは語った。クリシュナがアニルッダとその妻を伴いドヴァーラカーへ去ったとき、バーナは無明から生じた自らの愚行を胸に思い起こし、深い悲しみに沈んだ。

Verse 3

ततो नन्दीशिवगणो बाणं प्रोवाच दुःखितम् । दैत्यं शोणितदिग्धांगमनुता पसमन्वितम्

そのとき、シヴァのガナの中でも最勝のナンディが、嘆き沈むバーナに語りかけた。血にまみれたその阿修羅は、焼けつく苦悩にとらわれていた。

Verse 4

नन्दीश्वर उवाच । बाण शंकरसद्भक्त मानुतापं कुरुष्व भोः । भक्तानुकंपी शंभुर्वै भक्तवत्सलनामधृक्

ナンディーシュヴァラは言った。「おおバーナよ、シャンカラの真のバクタよ、人のごとく嘆くな。シャンブは信愛の者に憐れみ深く、『バクタヴァツァラ』—礼拝する者を慈しみ守る御方—という御名を帯びておられる。」

Verse 5

तदिच्छया च यज्जातं तज्जातमिति चेतसा । मन्यस्व भक्तशार्दूल शिवं स्मर पुनःपुनः

起こったことはすべて御意志によって起こったのだ――この確信を心に堅く保て。おお、信徒の中の虎よ、そのように受け入れ、主シヴァを幾度も幾度も念じよ。

Verse 6

मन आद्ये समाधाय कुरु नित्यं महो त्सवम् । भक्तानुकंपनश्चाऽस्य शंकरस्य पुनःपुनः

まず心を三昧に安住させ、ついで日々、偉大なる聖なる祭儀を行え。信徒に常に慈悲深きシャンカラは、幾度も幾度も恩寵を授け給う。

Verse 7

नन्दिवाक्यात्ततो बाणो द्विषा शीर्षकमात्रकः । शिवस्थानं जगामाशु धृत्वा धैर्यं महामनाः

その後、バーナはナンディンの言葉を胸に刻んだ。敵によってただ首のみとされながらも、彼は堅く勇気を奮い起こし、大いなる魂として、ただちに主シヴァの御住処へと赴いた。

Verse 8

गत्वा तत्र प्रभुं नत्वा रुरोदातीव विह्वलः । गतगर्वव्रजो बाणः प्रेमाकुलितमानसः

そこに至ると、バーナは主（シヴァ）に礼拝してひれ伏した。胸を打たれて、まるで無力な者のように泣き、驕りはことごとく捨て去られ、愛と信愛により心は揺さぶられ柔らいだ。

Verse 9

संस्तुवन्विविधैः स्तोत्रै स्संनमन्नुतितस्तथा । यथोचितं पादघातं कुर्वन्विक्षेपयन्करान्

彼はさまざまな讃歌によって主を称え、またひれ伏して礼拝し、恭しく敬礼を捧げた。しかるべき調べに従い、足で地を踏み鳴らす律動の歩みを行い、同時に手をさばいて身振りを示した。

Verse 10

ननर्त तांडवं मुख्यं प्रत्यालीढादिशोभितम् । स्थानकैर्विविधाकारैरालीढप्रमुखैरपि

彼は至上のターンダヴァを舞った。プラティヤーリーダをはじめとする勇壮な構えによって輝き、またアーリーダ等の多様なスターナカ（立ち姿）を、さまざまな形として顕した。

Verse 11

सुखवादसहस्राणि भ्रूक्षेपसहितान्यपि । शिरःकम्पसहस्राणि प्राप्तानीकः सहस्रशः

数えきれぬ波のごとく押し寄せ、心地よい歓呼が幾千幾万と起こり、眉を上げるしぐさも添えられた。さらに頭の震えも幾千と、群れをなして現れた。

Verse 12

वारीश्च विविधाकारा दर्शयित्वा शनैश्शनः । तथा शोणितधाराभिस्सिञ्चयित्वा महीतलम्

やがて彼は、水がさまざまな姿をとるさまを次第に示し、ついで血の流れによって大地の表を濡らし尽くした。

Verse 13

रुद्रं प्रसादयामास शूलिनं चन्द्र शेखरम् । बाणासुरो महाभक्तो विस्मृतात्मगतिर्नतः

バーナースラは—大いなる帰依者でありながら—自らの行く末への憂いを忘れてひれ伏し、三叉戟を執り、月を頂に戴く主、ルドラの恩寵を求めた。

Verse 14

ततो नृत्यं महत्कृत्वा भगवान्भक्तवत्सलः । उवाच बाणं संहृष्टो नृत्य गीतप्रियो हरः

そのとき、 भक्तに慈しみ深き福徳の主は、壮麗なる舞を舞われた。舞と聖なる歌を愛するハラは歓喜し、バーナに語りかけた。

Verse 15

रुद्र उवाच । बाण तात बलेः पुत्र संतुष्टो नर्तनेन ते । वरं गृहाण दैत्येन्द्र यत्ते मनसि वर्तते

ルドラは言われた。「バーナよ、愛しき子、バリの पुत्रよ。汝の舞に我は満足した。ダイティヤの王よ、願いを受けよ—汝の心に宿るもの、汝の望むままに。」

Verse 16

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शंम्भोर्दैत्येन्द्रेण तदा मुने । बाणेन संवृणीतोऽभूद्वरस्तु व्रणरोपणे

サナトクマーラは語った。「おお牟尼よ、かくシャンブの言葉を聞いて、その時ダイティヤの主はバーナに心を圧されていた。されどその授けられた恩寵は、彼の傷を癒す働きとしてなお有効であった。」

Verse 17

बाहुयुद्धस्य चोद्ध त्तिर्गाणपत्यमथाक्षयम् । उषापुत्रस्य राज्यं तु तस्मिञ्शोणितकाह्वये

その腕と腕の近接戦より、ガṇパティ（Gaṇapati）の尽きることなき王権が生じ、またウシャー（Uṣā）の子の国も、名高きショーニタカ（Śoṇitaka）の都において確立された。

Verse 18

निर्वैरता च विबुधैर्विष्णुना च विशेषतः । न पुनर्दैत्यता दुष्टा रजसा तमसा युता

神々は—とりわけヴィシュヌ（Viṣṇu）は—怨みなき境地に住するが、邪悪なる阿修羅の性はそうではない。ラジャス（rajas）とタマス（tamas）に縛られているからである。

Verse 19

शंभुभक्तिर्विशेषेण निर्विकारा सदा मुने । शिवभक्तेषु च स्नेहो दया सर्वेषु जंतुषु

おお牟尼よ、シャンブ（Śambhu）への帰依はとりわけ、常に不変にして歪みなきもの。シヴァ（Śiva）の भक्तたちへの親愛となって現れ、また一切の生きとし生けるものへの慈悲となって顕れる。

Verse 20

कृत्वा वराञ्शंभोर्बलिपुत्रो महाऽसुरः । प्रेम्णाऽश्रुनयनो रुद्रं तुष्टाव सुकृतांजलिः

シャンブ（Śambhu）より恩寵の賜物を得たのち、偉大なる阿修羅—バリ（Bali）の子—は、愛の涙に目を潤ませ、端正なる合掌（añjali）を結んでルドラ（Rudra）を讃嘆した。

Verse 21

बाण उवाच । देवदेव महादेव शरणा गतवत्सल । त्वां नमामि महेशान दीनबन्धो दयानिधे

バーṇa（Bāṇa）は言った。「神々の中の神よ、マハーデーヴァ（Mahādeva）よ—帰依する者を慈しむ御方よ—マヘーシャーナ（Maheśāna）よ、我は汝に礼拝する。貧しき者の友、慈悲の大海よ。」

Verse 22

कृता मयि कृपातीव कृपासागर शंकर । गर्वोपहारितस्सर्वः प्रसन्नेन मम प्रभो

ああシャンカラよ、慈悲の大海よ。あなたは私に限りない恩寵を注いでくださった。あなたの清らかな御加護により、我が主よ、私の驕りはすべて取り去られた。

Verse 23

त्वं ब्रह्म परमात्मा हि सर्वव्याप्यखिलेश्वरः । ब्रह्मांडतनुरुग्रेशो विराट् सर्वान्वितः परः

あなたこそはブラフマン、至上我（パラマートマン）にして、遍く行き渡り、万有の主。ああ、宇宙そのものを御身とする猛き主宰よ。あなたはヴィラート（宇宙身）であり、すべてを内に含み、しかも一切を超えて至上である。

Verse 24

नाभिर्नभोऽग्निर्वदनमंबु रेतो दिशः श्रुतिः । द्यौश्शीर्षमंघ्रिरुर्वी ते मनश्चन्द्रस्तव प्रभो

我が主よ、あなたの臍は虚空、御口は火、水は御精種。諸方は御耳。天は御頭、地は御足、そして月は御心である。

Verse 25

दृगर्को जठरं वार्द्धिर्भुजेंद्रो धिषणा विधिः । प्रजापतिर्विसर्गश्च धर्मो हि हृदयं तव

あなたの眼は太陽、御腹は大海、御腕は蛇の王。あなたの叡智は宇宙の法則（ヴィディ）。あなたはブラフマーであり、プラジャーパティであり、創造の流出そのもの。まことにダルマはあなたの御心臓である。

Verse 26

रोमाण्यौषधयो नाथ केशा जलमुचस्तव । गुणास्त्रयस्त्रिनेत्राणि सर्वात्मा पुरुषो भवान्

おお主よ、御身の毛は癒やしの薬草、結い固めたジャター（jaṭā）の御髪は雨を運ぶ雲。三つのグナは三眼となり、あなたは万有に内在するアートマン、至上のプルシャであられる。

Verse 27

ब्राह्मणं ते मुखं प्राहुर्बाहुं क्षत्रियमेव च । ऊरुजं वैश्यमाहुस्ते पादजं शूद्रमेव च

人々は、汝の口をブラーフマナと称し、汝の両腕をまさしくクシャトリヤと説く。汝の腿をヴァイシャ、汝の足をまことにシュードラと語る—かくして四つの身分は、汝の宇宙的人格より生じた一つの聖なる全体の中の、区別された働きとして示される。

Verse 28

त्वमेव सर्वदोपास्यस्सर्वैर्जीवैर्महेश्वर । त्वां भजन्परमां मुक्तिं लभते पुरुषो ध्रुवम्

おおマヘーシュヴァラよ、ただ汝のみが、すべての有身の衆生により常に礼拝されるにふさわしい。汝を敬い奉ずる者は、必ずや至上の解脱を得る。

Verse 29

यस्त्वां विसृजते मर्त्य आत्मानं प्रियमीश्वरम् । विपर्ययेन्द्रियार्थार्थं विषमत्त्यमृतं त्यजन्

汝を捨て去る者——己が最愛の主にして内なる真我たる御方を捨て、顛倒した理解により感官の対象を追い求める者——その者は不死の甘露を棄て、束縛という苦き毒を選ぶ。

Verse 30

विष्णुर्ब्रह्माऽथ विबुधा मुनयश्चामलाशयाः । सर्वात्मना प्रपन्नास्त्वां शंकरं प्रियमीश्वरम्

ヴィシュヌ、ブラフマー、諸天、そして清らかな志の聖仙たちは、全存在をもって汝に帰依した——愛しき主にして至上の統御者、シャンカラよ。

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा बलिपुत्रस्तु विरराम शरासुरः । प्रेमप्रफुल्लितांगश्च प्रणम्य स महेश्वरम्

サナトクマーラは言った。「かく語り終えると、バリの子シャラースラは戦いを止め、愛により身も心も花開き、マヘーシュヴァラ（主シヴァ）に恭しく礼拝してひれ伏した。」

Verse 32

इति श्रुत्वा स्वभक्तस्य बाणस्य भगवान्भवः । सर्वं लभिष्यसीत्युक्त्वा तत्रैवांतरधीयत

自らの帰依者バーナの言葉をこのように聞くと、福徳なる主バヴァ（シヴァ）は「汝はすべてを得るであろう」と告げ、その場でただちに姿を隠された。

Verse 33

ततश्शंभोः प्रसादेन महाकालत्वमागतः । रुद्रस्यानुचरो बाणो महाप्रमुदितोऽभवत्

その後、シャンブの御恩寵により、バーナはマハーカーラの位に至った。ルドラの従者たるバーナは、限りなく歓喜した。

Verse 34

इति किल शरनाम्नः शंकरस्यापि वृत्तं सकलगुरु जनानां सद्गुरोश्शूलपाणेः । कथितमिह वरिष्ठं श्रोत्ररम्यैर्वचोभिस्सकलभुवनमध्ये क्रीडमानस्य नित्यम्

かくしてまことに、ここに「シャラ」とも呼ばれるシャンカラの聖なる物語、すなわち三叉戟（トリシューラ）を執る主、諸師の真の師（サットグル）について、耳に甘美な最上の言葉によって語り示された。万界のただ中にて常に神聖なるリーラーを戯れ給う御方についてである。

Verse 56

इति श्रीशिवमहापुराणे द्विती यायां रुद्रसंहितायां पं० युद्धखंडे बाणासुरगणपत्वप्राप्तिवर्णनं नाम षट्पंचाशत्तमोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部、ルドラ・サンヒターの「ユッダ・カーンダ」において、「バーナースラがシヴァのガナ（眷属）としての位を得たことの叙述」と題する第56章はここに終わる。