अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka (Genealogy and Nature)

Verse 1

नारद उवाच । शंखचूडवधं श्रुत्वा चरितं शशिमौलिनः । अयं तृप्तोऽस्मि नो त्वत्तोऽमृतं पीत्वा यथा जनः

ナーラダは言った。「シャンカチューダの討伐と、月を頂く御主（シヴァ）の聖なる御業を聞き、私は満ち足りた。まるで汝より甘露を飲んだ人が満足するように。」

Verse 2

ब्रह्मन्यच्चरितं तस्य महेशस्य महात्मनः । मायामाश्रित्य सल्लीलां कुर्वतो भक्तमोददाम्

ブラフマンよ、その大いなる魂をもつマヘーシャの、梵に祝福された聖なる御業とは——神なるマーヤーに依り、吉祥なるリーラーを演じて、帰依者に歓喜を授け給うことである。

Verse 3

ब्रह्मोवाच । जलंधरवधं श्रुत्वा व्यासस्सत्यवतीसुतः । अप्राक्षीदिममेवार्थं ब्रह्मपुत्रं मुनीश्वरम्

ブラフマーは言った。「ジャランダラ討伐を聞いた後、サティヤヴァティーの子ヴィヤーサは、この事そのものを、梵天の子たる大聖ムニに問いかけた。」

Verse 4

सनत्कुमारः प्रोवाच व्यासं सत्यवतीसुतम् । सुप्रशंस्य महेशस्य चरितं मंगलायनम्

サナトクマーラは、サティヤヴァティーの子ヴィヤーサに語りかけ、マヘーシャ（主シヴァ）の吉祥にして福を授ける御業を大いに讃嘆したのち、さらに物語を続けた。

Verse 5

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महेशस्य चरितं मंगलायनम् । यथान्धको गाणपत्यं प्राप शंभोः परात्मनः

サナトクマーラは言った。「聞け、ヴィヤーサよ。功徳をもたらす吉祥なるマヘーシャの行伝を。すなわち、至上の自己たるシャンブより、アンダカがいかにしてシヴァのガナたちの主権を得たかを。」

Verse 6

कृत्वा परमसंग्रामं तेन पूर्वं मुनीश्वर । प्रसाद्य तं महेशानं सत्त्वभावात्पुनः पुनः

おお、最勝の聖仙よ。彼はかつて至大の激戦を戦い終えたのち、清浄なるサットヴァの心性より、幾度も幾度も大主マヘーシャーナを歓ばせ、鎮め奉った。

Verse 7

माहात्म्यमद्भुतं शंभोश्शरणागतरक्षिणः । सुभक्तवत्सलस्यैव नानालीलाविहारिणः

シャンブ（Śambhu）の大いなる威徳はまことに妙なるかな。帰依して来る者を護り、真のバクタに常に慈しみ深く、さまざまなる神聖なるリーラーに遊び給う。

Verse 8

माहात्म्यमेतद्वृषभध्वजस्य श्रुत्वा मुनिर्गंधवतीसुतो हि । वचो महार्थं प्रणिपत्य भक्त्या ह्युवाच तं ब्रह्मसुतं मुनींद्रम्

牛幡の主（シヴァ）の威徳の物語を聞くや、ガンダヴァティーの子なる聖仙は、バクティをもって伏して礼拝した。ついでその言葉の深き意義を尊び、梵天の子たる最勝の牟尼に語りかけた。

Verse 9

व्यास उवाच । को ह्यंधको वै भगवन्मुनीश कस्यान्वये वीर्यवतः पृथिव्याम् । जातो महात्मा बलवान् प्रधानः किमात्मकः कस्य सुतोंऽधकश्च

ヴィヤーサは言った。「おお、聖仙の中にて福徳具わる御方よ。このアンダカとはまことに何者か。大地において、この大霊にして強大、第一の者は、いかなる系譜に生まれたのか。いかなる本性を持ち、またアンダカは誰の子なのか。」

Verse 10

एतत्समस्तं सरहस्यमद्य ब्रवीहि मे ब्रह्मसुतप्रसादात् । स्कंदान्मया वै विदितं हि सम्यक् महेशपुत्रादमितावबोधात्

ゆえに今日、ブラフマーの御子の恩寵によって、この一切の事柄を、その内なる秘義とともに私に語ってください。私はすでに、計り知れぬ悟りをもつマハーデーヴァの御子スカンダから、正しくこれを理解したのです。

Verse 11

गाणपत्यं कथं प्राप शंभोः परमतेजसः । सोंधको धन्य एवाति यो वभूव गणेश्वरः

「至上の光輝をもつシャンブ（シヴァ）によって、ソーンダカはいかにしてガナパティの位を得たのか。まことにソーンダカこそ最も祝福された者である。彼はガナたちの主、ガネーシュヴァラとなったのだから。」

Verse 12

ब्रह्मोवाच । व्यासस्य चैतद्वचनं निशम्य प्रोवाच स ब्रह्मसुतस्तदानीम् । महेश्वरोतीः परमाप्तलक्ष्मीस्संश्रोतुकामं जनकं शुकस्य

ブラフマーは語った。ヴィヤーサの言葉を聞くや、ブラフマーの子はその場で、マヘーシュヴァラの至高の聖なる物語を聞きたがるシュカの父に語りかけた。その物語は最高の福徳と霊的成就を授ける。

Verse 13

सनत्कुमार उवाच । पुराऽऽगतो भक्तकृपाकरोऽसौ कैलासतश्शैलसुता गणाढ्यः । विहर्तुकामः किल काशिका वै स्वशैलतो निर्जरचक्रवती

サナトクマーラは語った。昔、信者に慈悲を垂れ恩恵を与える雪山の娘シャイラースター（パールヴァティー）は、ガナたちに豊かに随伴されてカイラーサから来た。遊戯を望み、彼女は自らの山を発って、天なる者たちの従者を伴いカーシカーへ赴いた。

Verse 14

स राजधानीं च विधाय तस्यां चक्रं परोतीः सुखदा जनानाम् । तद्रक्षकं भैरवनामवीरं कृत्वा समं शैलजयाहि बह्वीः

それから彼はそこに王都を定め、その中に民に安楽を授ける守護の聖なる輪（チャクラ）を設けた。さらに、バイラヴァと名づく勇士をその守護者に任じ、彼はシャイラジャー（パールヴァティー）とともに、多くの務めのために先へと進んだ。

Verse 15

स एकदा मंदरनामधेयं गतो नगे तद्वरसुप्रभावात् । तत्रापि मानागणवीरमुख्यैश्शिवासमेतो विजहार भूरि

ある時、その授けられた恩寵のすぐれた力により、彼はマンダラと名高き山へ赴いた。そこでもまた、シヴァとともに、ガナたちの中の最勝の勇将らを伴い、豊かに遊楽した。

Verse 16

पूर्वे दिशो मन्दर शैलसंस्था कपर्द्दिनश्चंडपराकमस्य । चक्रे ततो नेत्रनिमीलनं तु सा पार्वती नर्मयुतं सलीलम्

東方のマンダラ山に在して、パールヴァティーは戯れとやさしい遊び心をもって、結髪の主シヴァ――猛く抗しがたい威力をもつ御方――の御眼をそっと閉じた。

Verse 17

प्रवालहेमाब्जधृतप्रभाभ्यां कराम्बुजाभ्यां निमिमील नेत्रे । हरस्य नेत्रेषु निमीलितेषु क्षणेन जातः सुमहांधकारः

珊瑚と黄金と蓮華のように輝く蓮の御手によって、ハラは御眼を閉じた。主ハラの御眼が閉ざされるや否や、広大で恐るべき闇が瞬時に起こった。

Verse 18

तत्स्पर्शयोगाच्च महेश्वरस्य करौ च तस्याः स्खलितं मदांभः । शंभोर्ललाटे क्षणवह्नितप्तो विनिर्गतो भूरिजलस्य बिन्दुः

マハーデーヴァに触れたその力により、彼女の手からマダ（霊妙な湿り）がすべり落ちた。その一滴はシャンブの額に当たり、瞬時に火のように熱せられて迸り出た――豊かな水の中から現れた一粒の水珠として。

Verse 19

गर्भो बभूवाथ करालवक्त्रो भयंकरः क्रोधपरः कृतघ्नः । अन्धो विरूपी जटिलश्च कृष्णो नरेतरो वैकृतिकस्सुरोमा

すると、怒りの胎がそのまま形を取ったかのような存在が現れた。口は凄惨で、恐ろしく、憤怒に執し、恩を知らぬ者。盲目で醜く、ジャターの髪を乱し、黒き色を帯び、人にあらず――異形の怪物として、全身に剛毛を逆立てていた。

Verse 20

गायन्हसन्प्ररुदन्नृत्यमानो विलेलिहानो घरघोरघोषः । जातेन तेनाद्भुतदर्शनेन गौरीं भवोऽसौ स्मितपूर्वमाह

歌い、笑い、やがて泣きつつ、彼は舞い続けた——唇を舐め、雷鳴のごとき恐ろしき轟音をあげて咆哮した。その驚異の光景を見て、バヴァなる主（シヴァ）はまず微笑み、ついでガウリー（パールヴァティー）に語りかけた。

Verse 21

श्रीमहेश उवाच । निमील्य नेत्राणि कृतं च कर्म बिभेषि साऽस्माद्दयिते कथं त्वम् । गौरी हरात्तद्वचनं निशम्य विहस्यमाना प्रमुमोच नेत्रे

シュリー・マヘーシャは言われた。「愛しき者よ、目を閉じてその行いを成し遂げたのに、なぜ今わたしを恐れるのか。」ハラの言葉を聞いたガウリーは微笑み、目を開いた。

Verse 22

जाते प्रकाशे सति घोररूपो जातोंधकारादपि नेत्रहीनः । तादृग्विधं तं च निरीक्ष्य भूतं पप्रच्छ गौरी पुरुषं महेशम्

光が起こると、闇より生まれながら眼を持たぬ、恐るべき姿の存在が現れた。そのような生きものを見て、ガウリーは至上の御方マヘーシャ（シヴァ）にその者について尋ねた。

Verse 23

गौर्य्युवाच । कोयं विरूपो भगवन्हि जातो नावग्रतो घोरभयंकरश्च । वदस्व सत्यं मम किं निमित्तं सृष्टोऽथ वा केन च कस्य पुत्रः

ガウリーは言った。「主よ、この醜く歪んだ者は誰ですか。生じたばかりなのに、なんと恐ろしく凄惨な姿でしょう。真実をお告げください。何のために造られたのですか。誰によって生み出され、誰の子なのですか。」

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा हरस्तद्वचनं प्रियाया लीलाकरस्सृष्टिकृतोंऽधरूपाम् । लीलाकरायास्त्रिजगज्जनन्या विहस्य किंचिद्भगवानुवाच

サナトクマーラは語った。愛しき妃の言葉—神聖なるリーラーのために創造を生ぜしめる姿を取り、三界を産む母なる御方—それを聞いて、主ハラは少し微笑み、それから語り始めた。

Verse 25

महेश उवाच । शृण्वंबिके ह्यद्भुतवृत्तकारे उत्पन्न एषोऽद्भुतचण्डवीर्यः । निमीलिते चक्षुषि मे भवत्या स स्वेदजो मेंधकनामधेयः

マヘーシャは言った。「聞け、アンビカーよ、驚くべき転変をもたらす者よ。この者が生じた――不思議にして、力は猛々しい。汝がわが眼を閉ざさせたとき、彼はわが汗より生まれた。その名はメーンドハカ（Meṇḍhaka）である。」

Verse 26

त्वं चास्य कर्तास्ययथानुरूपं त्वया ससख्या दयया गणेभ्यः । स रक्षितव्यस्त्व यि तं हि वैकं विचार्य बुद्ध्या करणीयमार्ये

「汝こそ彼の造り手にして、時にふさわしく行ずる者。ガナ（Gaṇas）への友情と慈悲ゆえに、その者は汝ひとりによって守られるべきである。高貴なる者よ、澄みわたる智慧で思惟し、なすべきことをなせ――彼を己がものとして護れ。」

Verse 27

सनत्कुमार उवाच । गौरी ततो भृत्यवचो निशम्य कारुण्यभावात्सहिता सखीभिः । नानाप्रकारैर्बहुभिर्ह्युपायैश्चकार रक्षां स्वसुतस्य यद्वत्

サナトクマーラは語った。ついでガウリーは侍女たちの言葉を聞き、憐れみの情に満ちて友らとともに、わが子のための守護を整えた。さまざまな方法と多くの実際の手立てを用い、まさに母が子を守るがごとくであった。

Verse 28

कालेऽथ तस्मिञ्शिशिरे प्रयातो हिरण्यनेत्रस्त्वथ पुत्रकामः । स्वज्येष्ठबंधोस्तनयप्रतानं संवीक्ष्य चासीत्प्रियया नियुक्तः

やがてその冬の季節、ヒラニヤネートラは子を望み、旅立った。兄の子らの家系が栄え広がるのを見て、愛しき妻に促され（後嗣を求めた）のである。

Verse 29

अरण्यमाश्रित्य तपश्चकारासुरस्तदा कश्यपजस्सुतार्थम् । काष्ठोपमोऽसौ जितरोषदोषस्संदर्शनार्थं तु महेश्वरस्य

そのときそのアスラは森に身を寄せ、カश्यパ（Kaśyapa）より生まれる子を得んとして苦行（タパス）を修した。彼は木片のごとく堅固にして動かず、怒りという過失を克服し、ただマヘーシュヴァラのダルシャナ（darśana）—聖なる拝観—を得るためにその行をなした。

Verse 30

तुष्टः पिनाकी तपसास्य सम्यग्वरप्रदानाय ययौ द्विजेन्द्र । तत्स्थानमासाद्य वृषध्वजोऽसौ जगाद दैत्यप्रवरं महेशः

その厳しい苦行に満足したピナーカ（主シヴァ）は、恩寵を授けようとして、あの地へ赴かれた、ああ最勝の二度生まれよ。そこに到り、牛旗を掲げるマヘーシャは、ダイティヤの最上者に語りかけた。

Verse 31

महेश उवाच । हे दैत्यनाथ कुरु नेन्द्रियसंघपातं किमर्थमेतद्व्रतमाश्रितं ते । प्रब्रूहि कामं वरदो भवोऽहं यदिच्छसि त्वं सकलं ददामि

マヘーシャは言われた。「おおダイティヤの主よ、汝の感官の群れを損なうな。何のためにこの誓戒を受けたのか。心の願いを告げよ。我はバヴァ、恩寵を授ける者—汝の望むすべてを余すところなく与えよう。」

Verse 32

सनत्कुमार उवाच । सरस्यमाकर्ण्य महेशवाक्यं ह्यतिप्रसन्नः कनकाक्षदैत्यः । कृतांजलिर्नम्रशिरा उवाच स्तुत्या च नत्वा विविधं गिरीशम्

サナトクマーラは語った。マヘーシャの御言葉を聞くや、ダイティヤのカナカークシャはこの上なく歓喜した。合掌し、頭を低く垂れ、ギリーシャ（シヴァ）に種々の礼拝と讃歌を捧げてから、彼は口を開いた。

Verse 33

हिरण्याक्ष उवाच । पुत्रस्तु मे चन्द्रललाट नास्ति सुवीर्यवान्दैत्यकुलानुरूपी । तदर्थमेतद्व्रतमास्थितोऽहं तं देहि देवेश सुवीर्यवंतम्

ヒラニヤークシャは言った。「額に月を戴く御方よ、我にはダイティヤの血統にふさわしい、剛勇なる पुत्र（むすこ）がいない。ゆえにこの聖なる誓行を修してきた。されば देव（神々）の主よ、大いなる武勇を具えた पुत्रを我に授け給え。」

Verse 34

यस्माच्च मद्भ्रातुरनंतवीर्याः प्रह्लादपूर्वा अपि पंचपुत्राः । ममेह नास्तीति गतान्वयोऽहं को मामकं राज्यमिदं बुभूषेत्

「さらに、我が兄にはプラフラーダをはじめ、無尽の武勇をもつ五人の पुत्रがいる。だが我が家系はここで断たれ、我に属する者は一人もいない。ならば今、誰がこの我が王国を望むであろうか。」

Verse 35

राज्यं परस्य स्वबलेन हृत्वा भुंक्तेऽथवा स्वं पितुरेव दृष्टम् । च प्रोच्यते पुत्र इह त्वमुत्र पुत्री स तेनापिभवेत्पितासौ

自らの力によって他者の王国を奪い取りそれを享受する者—あるいは父の見地に照らして自分のものを享受する者—は、この世でも来世でも「子（息子）」と呼ばれる。同じ意味において、娘もまた「子（息子）のごとき者」となり、父はその権利と血統の根源として彼女の父と数えられる。

Verse 36

ऊर्द्ध्वं गतिः पुत्रवतां निरुक्ता मनीषिभिर्धर्मभृतां वरिष्ठैः । सर्वाणि भूतानि तदर्थमेवमतः प्रवर्तेत पशून् स्वतेजसः

ダルマを支える者のうち最勝の賢者たちは、ふさわしい子孫を持つ者は上昇の道（より高き帰趣）を得ると宣言した。万有のいのちはまさにその目的のために存するゆえ、各々は自らの霊的な熱（テージャス）によって、家畜と扶養する者たちを正しい道へ導き、正しく教え守護すべきである。

Verse 37

निरन्वयस्याथ न संति लोकास्तदर्थमिच्छंति जनाः सुरेभ्यः । सदा समाराध्य सुरात्रिपंकजं याचंत इत्थं सुतमेकमेव

系譜なき者には、永く保たれる「世界」はない—名と位の継続がない—と説かれる。ゆえに人々はその成就を神々に求める。神々に崇められる蓮華のごとき主を常に礼拝し、彼らはただ一つを祈願する—ただ一人の息子を。

Verse 38

सनत्कुमार उवाच । एतद्भवस्तद्वचनं निशम्य कृपाकरो दैत्यनृपस्य तुष्टः । तमाह दैत्यातप नास्ति पुत्रस्त्वद्वीर्यजः किंतु ददामि पुत्रम्

サナトクマーラは言った。バヴァ（主シヴァ）のこの言葉を聞いて、慈悲深き御方はダーナヴァの王を喜ばれた。そして告げられた。「おおダイティヤータパよ、汝の自らの雄力からは子は生まれぬ。されど、我は汝に一子を授けよう。」

Verse 39

ममात्मजं त्वंधकनामधेयं त्वत्तुल्यवीर्यं त्वपराजितं च । वृणीष्व पुत्रं सकलं विहाय दुःखं प्रतीच्छस्व सुतं त्वमेव

「我が子、名をアンダカという者を受け取れ—その武勇は汝に等しく、しかも不敗である。彼を汝の子として選べ。あらゆる憂いを捨て、この子を受けよ—そうだ、汝自身が彼を我がものとして迎え取るのだ。」

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । हरस्तु गौर्य्या सहितो महात्मा भूतादिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः

サナトクマーラは言った。「かく語り終えて、満悦して、ヒラニヤネートラに一子を授けた。しかもハラ（シヴァ）こそ、ガウリーを伴う大いなる御魂の主、猛き者、衆生の原初の主、トリプラを滅する者として、その恩寵を成就されたのである。」

Verse 41

नतो हरात्प्राप्य सुतं स दैत्यः प्रदक्षिणीकृत्य यथाक्रमेण । स्तोत्रैरनेकैरभिपूज्य रुद्रं तुष्टस्स्वराज्यं गतवान्महात्मा

ハラに礼拝して子を得たそのダイティヤは、作法のままに右繞（プラダクシナ）した。多くの讃歌をもってルドラを礼拝し、大いなる者は満ち足りて、自らの王国へと帰っていった。

Verse 42

ततस्तु पुत्रं गिरिशादवाप्य रसातलं चंडपराक्रमस्तु । इमां धरित्रीमनयत्स्वदेशं दैत्यो विजित्वा त्रिदशानशेषान्

ついでその猛き武威のダイティヤは、ギリーシャ（主シヴァ）より子を得て、ラサータラへと降りた。諸天をことごとく征服し尽くすと、この大地を自国へ運び去った。

Verse 43

ततस्तु देवेर्मुनिभिश्च सिद्धैः सर्वात्मकं यज्ञमयं करालम् । वाराहमाश्रित्य वपुः प्रधानमाराधितो विष्णुरनंतवीर्यः

そのとき神々は、牟尼とシッダたちと共に、無量の威力をもつヴィシュヌを礼拝した。万有に遍満して自我そのものとなる御方である。御方は、祭祀そのものを身とする恐るべきヴァラーハ（猪神）の姿に依り、最上の御身を顕し、かくして正しく供養されて満悦された。

Verse 44

घोणाप्रहारैर्विविधैर्धरित्रीं विदार्य पातालतलं प्रविश्य । तुंडेन दैत्याञ्शतशो विचूर्ण्य दंष्ट्राभिरग्र्याभि अखंडिताभिः

その鼻先のさまざまな打撃によって大地を裂き、パーターラの底界へと潜り入った。そこで嘴にて数百のダイティヤを粉塵に砕き、さらに欠けることなき最上の牙で、幾度も幾度も打ち砕いた。

Verse 45

पादप्रहारैरशनिप्रकाशैरुन्मथ्य सैन्यानि निशाचराणाम् । मार्तंडकोटिप्रतिमेन पश्चात्सुदर्शनेनाद्भुतचंडतेजाः

雷霆のごとく閃く足蹴りで、夜をさまよう者どもの軍勢をかき乱し粉砕した。さらに、千万の太陽にも比すべき驚異にして猛烈な光を放つスダルシャナの輪で、彼らを討ち伏せた。

Verse 46

हिरण्यनेत्रस्य शिरो ज्वलंतं चिच्छेद दैत्यांश्च ददाह दुष्टान् । ततः प्रहृष्टो दितिजेन्द्रराजं स्वमंधकं तत्र स चाभ्यषिंचत्

彼はヒラニヤネートラの燃えさかる首を斬り落とし、邪悪なるダイティヤたちを焼き尽くした。ついで歓喜し、その場で自らのアンダカに灌頂（アビシェーカ）を施し、ダイティヤの王として立てた。

Verse 47

स्वस्थानमागत्य ततो धरित्रीं दृष्ट्वांकुरेणोद्धरतः प्रहृष्टः । भूमिं च पातालतलान्महात्मा पुपोष भागं त्वथ पूर्वकं तु

自らの住処に帰り、芽によって大地が持ち上げられているのを見て、大いなる魂は歓喜した。ついでパーターラの諸層から大地を引き上げ、養い整えて、昔のままにその分を再び定めた。

Verse 48

देवैस्समस्तैर्मुनिभिःप्रहृष्टै रभिषुतः पद्मभुवा च तेन । ययौ स्वलोकं हरिरुग्रकायो वराहरूपस्तु सुकार्यकर्ता

あらゆる神々と歓喜する仙人たちにより讃歌をもって崇められ、さらに蓮生（ブラフマー）によって正しく灌頂された。ヴァラーハの猛々しき姿をとるハリは、尊き務めを成し遂げて、自らの天界へと帰還した。

Verse 49

हिरण्यनेत्रेऽथ हतेऽसुरेशे वराहरूपेण सुरेण देवाः । देवास्समस्ता मुनयश्च सर्वे परे च जीवास्सुखिनो बभूवुः

アスラの主ヒラニヤネトラが、猪（ヴァラーハ）の姿となった神によって倒されたとき、すべての神々、すべての聖者、そして他の生きとし生けるものすべてが幸福と平和を得ました。