Home›Shiva Purana›Rudra Samhita›Yuddha Khanda›Adhyaya 42›Shloka 40
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 40

अन्धक-प्रश्नः — Inquiry into Andhaka

Genealogy and Nature

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्त्वा प्रददौ स तस्मै हिरण्यनेत्राय सुतं प्रसन्नः । हरस्तु गौर्य्या सहितो महात्मा भूतादिनाथस्त्रिपुरारिरुग्रः

Transliteration

sanatkumāra uvāca | ityevamuktvā pradadau sa tasmai hiraṇyanetrāya sutaṃ prasannaḥ | harastu gauryyā sahito mahātmā bhūtādināthastripurārirugraḥ

Translation

サナトクマーラは言った。「かく語り終えて、満悦して、ヒラニヤネートラに一子を授けた。しかもハラ（シヴァ）こそ、ガウリーを伴う大いなる御魂の主、猛き者、衆生の原初の主、トリプラを滅する者として、その恩寵を成就されたのである。」

Word by Word
सनत्-कुमारःSanatkumāra
सनत्-कुमारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (proper name)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्यचिह्न (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय
एवम्in this way
एवम्:
रीति (Manner adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘in this manner’
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः
प्रददौgave
प्रददौ:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र + दा (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/dative), एकवचन
हिरण्य-नेत्रायto Hiraṇyanetra (golden-eyed one)
हिरण्य-नेत्राय:
सम्प्रदान (Recipient; apposition to ‘तस्मै’)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘हिरण्यं नेत्रे यस्य सः’ (one whose eyes are golden)
सुतम्a son
सुतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रसन्नःpleased
प्रसन्नः:
कर्तृविशेषण (Predicate adjective of ‘सः/हरः’)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (pleased)
हरःHara (Śiva)
हरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
गौर्य्याwith Gaurī
गौर्य्या:
सह (Saha/Association; सहकारक)
TypeNoun
Rootगौरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सहितःaccompanied
सहितः:
कर्तृविशेषण (of ‘हरः’)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग/अव्यय) + इ (धातु)
Formक्त (past participle) ‘सहित’ = ‘accompanied’, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (apposition to ‘हरः’)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूत-आदि-नाथःlord of beings and the rest
भूत-आदि-नाथः:
कर्ता (apposition to ‘हरः’)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘भूतानाम् आदीनाम् नाथः’ (lord of beings etc.)
त्रिपुर-अरिःenemy of Tripura
त्रिपुर-अरिः:
कर्ता (apposition to ‘हरः’)
TypeNoun
Rootत्रिपुर (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘त्रिपुरस्य अरिः’
उग्रःfierce
उग्रः:
कर्तृविशेषण (of ‘हरः’)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Tripurāntaka

Shakti Dimension

Shakti Form: Gaurī

Role: nurturing

Characters & Entities
S
Shiva
P
Parvati
S
Sanatkumara
H
Hiranyanetra

FAQs

The verse highlights Śiva’s anugraha (grace): when the Lord is pleased, he can confer auspicious outcomes—even progeny—showing that divine favor, not mere effort, is decisive in fulfilling dharmic aims.

By naming Hara as Tripurāri and Bhūtādinātha and showing him with Gaurī, the verse points to Saguna Śiva—worshipped through the Liṅga and divine names/forms—who responds to devotion and grants boons in the world.

A practical takeaway is to seek Śiva’s prasāda through regular Liṅga-pūjā with pañcākṣarī japa ("Om Namaḥ Śivāya"), remembering him as Tripurāri; such devotion is traditionally held to invite the Lord’s grace.

←Previous Verse
Next Verse→