शङ्खचूडस्य मायायुद्धं तथा माहेश्वरास्त्रप्रभावः | Śaṅkhacūḍa’s Māyā-Warfare and the Power of the Māheśvara Astra

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स्वबलं निहतं दृष्ट्वा मुख्यं बहुतरं ततः । तथा वीरान् प्राणसमान् चुकोपातीव दानवः

サナトクマーラは語った。自軍が—とりわけ主将たちと数多の勇士が—討たれ、さらに命にも等しく愛した英雄たちまでもが倒れたのを見て、そのダーナヴァは烈しい怒りに燃え上がった。

Verse 2

उवाच वचनं शंभुं तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव । किमेतैर्निहतैर्मेद्य संमुखे समरं कुरु

彼はシャンブ（シヴァ）に言った。「我は戦場に堅く立つ—汝も揺るがずあれ。ほかの者どもを討って何になろう。来たれ、我と正面から相対し、我が前で戦え。」

Verse 3

इत्युक्त्वा दानवेन्द्रोसौ सन्नद्धस्समरे मुने । अगच्छन्निश्चयं कृत्वाऽभिमुखं शंकरस्य च

かく言い終えると、聖仙よ、そのダーナヴァの王は戦装束を整え、決意を固めて進み、シャンカラ（主シヴァ）に真っ向から対峙せんと向かった。

Verse 4

दिव्यान्यस्त्राणि चिक्षेप महारुद्राय दानवः । चकार शरवृष्टिञ्च तोयवृष्टिं यथा घनः

ダーナヴァはマハールドラに向けて天上の武器を投げ放ち、雲が豪雨を注ぐがごとく、矢の雨を降らせた。

Verse 5

मायाश्चकार विविधा अदृश्या भयदर्शिताः । अप्रतर्क्याः सुरगणैर्निखिलैरपिः सत्तमैः

さらに彼は種々のマーヤーの力を現した——目には見えぬのに恐怖を顕すもの——その不可思議は、いかに優れた天の軍勢といえども、ことごとく測り知れなかった。

Verse 6

ता दृष्ट्वा शंकरस्तत्र चिक्षे पास्त्रं च लीलया । माहेश्वरं महादिव्यं सर्वमायाविनाशनम्

彼らをそこに見て、シャンカラは戯れのごとく、至上に神聖なる「マヘーシュヴァラの武器」を投げ放った――あらゆるマーヤー（迷妄の力）を滅するもの。

Verse 7

तेजसा तस्य तन्माया नष्टाश्चासन् द्रुतं तदा । दिव्यान्यस्त्राणि तान्येव निस्तेजांस्यभवन्नपि

その光輝によって、彼らのそのマーヤーはたちまち滅び、同じく天界の神武器もまた、神なるものながら輝きを失った。

Verse 8

अथ युद्धे महेशानस्तद्वधाय महाबलः । शूलं जग्राह सहसा दुर्निवार्यं सुतेजसाम्

やがて戦のただ中で、大いなる力をもつ主マヘーシャーナは、彼を討たんとして忽ち三叉戟を執った――烈々たる光威を放ち、最も輝く者といえども抗し難い武器である。

Verse 9

तदैव तन्निषेद्धुं च वाग्बभूवाशरीरिणी । क्षिप शूलं न चेदानीं प्रार्थनां शृणु शंकर

そのとき、それを制止せんとして、身なき声が起こった。「おおシャンカラよ、今は三叉戟を投げ給うな。どうかこの願いを聞き入れ給え。」

Verse 10

सर्वथा त्वं समर्थो हि क्षणाद् ब्रह्माण्डनाशने । किमेकदानवस्येश शङ्खचूडस्य सांप्रतम्

あらゆる点において、あなたは刹那にして全宇宙さえ滅ぼし得るお方。主よ、されば今、このただ一人の魔—シャンカチューダ—があなたにとって何ほどのものだろうか。

Verse 11

तथापि वेदमर्यादा न नाश्या स्वामिना त्वया । तां शृणुष्व महादेव सफलं कुरु सत्यतः

それでもなお、主よ、ヴェーダの聖なる規範（境界）は、主人たるあなたによって破られてはなりません。ゆえに、マハーデーヴァよ、そのヴェーダの戒めをお聞き入れになり、真実にそれを実らせて（守り立てて）ください。

Verse 12

यावदस्य करेऽत्युग्रं कवचं परमं हरेः । यावत्सतीत्वमस्त्येव सत्या अस्य हि योषितः

ハリの、きわめて猛々しく至上の護りの鎧（カヴァチャ）が彼の手にあるかぎり、また、まことに真実なるその妻の貞節（サティートヴァ）が保たれるかぎり、彼は打ち破られない。

Verse 13

तावदस्य जरामृत्युश्शंखचूडस्य शंकर । नास्तीत्यवितथं नाथ विधेहि ब्रह्मणो वचः

シャṅカラよ、この定めが存するかぎり、このシャṅカチューダには老いも死もありません。主よ、ブラフマーの言葉が虚しくならぬよう、そのとおりに成就させてください。

Verse 14

इत्याकर्ण्य नभोवाणीं तथेत्युक्ते हरे तदा । हरेच्छयागतो विष्णुस्तं दिदेश सतां गतिः

天よりの声を聞くや、ハリはただちに「然り、そうあれ」と答えた。ついでハリの御意のままに来臨したヴィシュヌが彼に教示した—ヴィシュヌは善き者の帰依処、そして定めの道である。

Verse 15

वृद्धब्राह्मणवेषेण विष्णुर्मायाविनां वरः । शङ्खचूडोपकंठं च गत्वोवाच स तं तदा

ヴィシュヌ—神なるマーヤーに通じる者の中で最勝—は、老いたブラーフマナの姿を取った。シャンカチューダの傍らへ赴き、その時ただちに彼に語りかけた。

Verse 16

वृद्धब्राह्मण उवाच । देहि भिक्षां दानवेन्द्र मह्यं प्राप्ताय सांप्रतम्

老いたブラーフマナは言った。「ダーナヴァの主よ、今ここに来たこの私に、ただちに施し（ビクシャー）をお与えください。」

Verse 17

नेदानीं कथयिष्यामि प्रकटं दीनवत्सलम् । पश्चात्त्वां कथयिष्यामि पुनस्सत्यं करिष्यसि

今ではない。苦しむ者に憐れみを垂れる御方についての真実を、私は明らかに宣言しよう。後にさらに語る—その時、汝は再び真を守り立てるであろう。

Verse 18

ओमित्युवाच राजेन्द्रः प्रसन्नवदनेक्षणः । कवचार्थी जनश्चाहमित्युवाचेति सच्छलात्

穏やかな面差しとやさしい眼差しで、王は「オーム」と答えた。ついで巧みな口実を用い、「私もまた願い人である——護りの甲冑カヴァチャ（kavaca）を求めて来たのだ」と付け加えた。

Verse 19

तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रोसौ ब्रह्मण्यः सत्यवाग्विभुः । तद्ददौ कवचं दिव्यं विप्राय प्राणसंमतम्

それを聞くや、ダーナヴァの主は—婆羅門を敬い、言葉に真実を宿し、威力に満ちて—その婆羅門に、命にも等しく尊い天なる護身の鎧（カヴァチャ）を授けた。

Verse 20

मायायेत्थं तु कवचं तस्माज्जग्राह वै हरिः । शङ्खचूडस्य रूपेण जगाम तुलसीं प्रति

かくして、マーヤーのはたらきによって、ハリ（ヴィシュヌ）はその鎧を彼から取り、さらにシャンカチューダの姿をまとってトゥラシーのもとへ向かった。シヴァ派の見地より見れば、世の護り（カヴァチャ）も、神々の策謀さえもマーヤーの領域において働くこと、そして究極の勝利は迷妄を超えた主シヴァに帰することが示される。

Verse 21

गत्वा तत्र हरिस्तस्या योनौ मायाविशारदः । वीर्याधानं चकाराशु देवकार्यार्थमीश्वरः

そこへ赴いたハリは—神なるマーヤーに通じて—ただちに彼女の胎に己が種子を授けた。主は神々の目的を成就するために、かく行われた。

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे शंभुमीरयन् स्ववचः प्रभुः । शंखचूडवधार्थाय शूलं जग्राह प्रज्वलत्

その間に、主はみずからの断乎たる御命令を宣し、シャンカチューダ討滅のため、燃え輝く三叉戟（トリシューラ）を取り上げた。

Verse 23

तच्छूलं विजयं नाम शङ्करस्य परमात्मनः । सञ्चकाशे दिशस्सर्वा रोदसी संप्रकाशयन्

その三叉戟は「ヴィジャヤ」と名づけられ、至上の自己たるシャンカラの御具である。四方八方を照らし、天と地の二界をも赫々と輝かせて、まばゆく光り放った。

Verse 24

कोटिमध्याह्नमार्तंडप्रलयाग्निशिखोपमम् । दुर्निवार्यं च दुर्द्धर्षमव्यर्थं वैरिघातकम्

それは劫滅（プララヤ）の火の燃えさかる頂のごとく、真昼の太陽が百万集まったかのよう—抗しがたく、攻め崩せぬもの。決して空しくならず、狙いを外さず敵を打ち倒した。

Verse 25

तेजसां चक्रमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रसायकम् । सुरासुराणां सर्वेषां दुस्सहं च भयंकरम्

それは赫々たる光輝の、きわめて猛き円盤—あらゆる武器、あらゆる飛び道具、あらゆる矢を自らに具え—天も阿修羅も等しく耐え難く、恐るべきものであった。

Verse 26

संहर्तुं सर्वब्रह्माडमवलंब्य च लीलया । संस्थितं परमं तत्र एकत्रीभूय विज्वलत्

全宇宙の「梵卵」を融滅せんと、至上の実在はただ神聖なるリーラーのうちに万有を把持し、そこに一つの塊として集約して、燦然と燃え輝いた。

Verse 27

धनुस्सहस्रं दीर्घेण प्रस्थेन शतहस्तकम् । जीवब्रह्मास्वरूपं च नित्यरूपमनिर्मितम्

それは弓の長さ千に及び、幅は百の手ほど—個我（ジーヴァ）と至上梵（ブラフマン）そのものの性を具え、形は常住にして作られざるものであった。

Verse 28

विभ्रमद् व्योम्नि तच्छूलं शंख चूडोपरि क्षणात् । चकार भस्म तच्छीघ्रं निपत्य शिवशासनात्

虚空に舞い巡ったその三叉戟は、瞬く間にシャンカチューダの上に落ち、シヴァの御命令により、たちまち彼を灰と化した。

Verse 29

अथ शूलं महेशस्य द्रुतमावृत्य शंकरम । ययौ विहायसा विप्रमनोयायि स्वकार्यकृत्

そのとき、マヘーシャの三叉戟は速やかに護りの威力をもってシャンカラを包み、迷いなき意志で虚空を翔け、定められた務めを成就するために進み出た。

Verse 30

नेदुर्दुंदुभयस्स्वर्गे जगुर्गंधर्वकिन्नराः । तुष्टुवुर्मुनयो देवा ननृतुश्चाप्सरोगणाः

天界ではドゥンドゥビーの太鼓が轟き、ガンダルヴァとキンナラが歌った。ムニと神々は讃嘆を捧げ、アプサラスの群れは舞い踊った――宇宙の戦いにおける主の正しき力の勝利を寿いで。

Verse 31

बभूव पुष्पवृष्टिश्च शिवस्योपरि संततम् । प्रशशंस हरिर्ब्रह्मा शक्राद्या मुनयस्तथा

主シヴァの上には絶え間なく花の雨が降り注いだ。ハリ（ヴィシュヌ）、ブラフマー、インドラをはじめ、諸神と聖仙たちもまた主を讃えた。

Verse 32

शंखचूडो दानवेन्द्रः शिवस्य कृपया तदा । शाप मुक्तो बभूवाथ पूर्वरूपमवाप ह

そのときダーナヴァの王シャンカチューダは、主シヴァの慈悲によって呪いから解き放たれ、元の本来の姿を取り戻した。

Verse 33

अस्थिभिश्शंखचूडस्य शंखजातिर्बभूव ह । प्रशस्तं शंखतोयं च सर्वेषां शंकरं विना

シャンカチューダの骨から、まことに法螺貝（シャंख）の一族が生じた。さらにその貝の内の水は万人に称えられたが、シャンカラ（シヴァ）を離れては、真の利益を与える者とも帰依処ともなり得ない。

Verse 34

विशेषेण हरेर्लक्ष्म्याः शंखतोयं महाप्रियम् । संबंधिनां च तस्यापि न हरस्य महामुने

大賢者よ、法螺貝の水はとりわけハリとラクシュミーに愛され、また彼らに縁ある者にも愛される。だがハラ（シヴァ）には、そのように殊更に好まれるものではない。

Verse 35

तमित्थं शंकरो हत्वा शिवलोकं जगाम सः । सुप्रहृष्टो वृषारूढः सोमस्कन्दगणैर्वृतः

かくしてシャンカラは、そのようにして敵を討ち、シヴァローカへと赴かれた。大いに歓喜し、牡牛に乗り、ソーマとスカンダを伴うガナたちに囲まれていた。

Verse 36

हरिर्जगाम वैकुंठं कृष्णस्स्ववस्थो बभूव ह । सुरास्स्वविषयं प्रापुः परमानन्दसंयुताः

ハリはヴァイクンタへ帰り、クリシュナは自らの本来の境地に安住した。神々はそれぞれの住処に至り、無上の歓喜に満たされた—シヴァの主権のもと、宇宙の秩序が吉祥に鎮まったゆえである。

Verse 37

जगत्स्वास्थ्यमतीवाप सर्वनिर्विघ्नमापकम् । निर्मलं चाभवद्व्योम क्षितिस्सर्वा सुमंगला

そのとき世界はことごとく健やかとなり、あらゆる障りが消え去った。天空は垢なく澄みわたり、全大地はあまねく吉祥に満ちた。

Verse 38

इति प्रोक्तं महेशस्य चरितं प्रमुदावहम् । सर्वदुःखहरं श्रीदं सर्वकामप्रपूरकम्

かくして、歓喜をもたらすマヘーシャ（主シヴァ）の聖なる御事績が語られた。あらゆる憂いを除き、シュリー（吉祥と繁栄）を授け、正しき願いをことごとく成就させる。

Verse 39

धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वविघ्ननिवारणम् । भुक्तिदं मुक्तिदं चैव सर्वकामफलप्रदम्

「それは吉祥にして福徳あり、名声と長寿を授け、あらゆる障碍を除く。世の享楽を与え、また解脱（モークシャ）をも与え、正しき願いの果をことごとく授ける。」

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखडे शंखचूडवधोपाख्यानं नाम चत्वारिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二巻「ルドラ・サンヒター」第五部「ユッダ・カーンダ」において、「シャンカチューダ討伐譚」と題する第四十章はここに終わる。

Verse 41

धनं धान्यं सुतं सौख्यं लभेतात्र न संशयः । सर्वान्कामानवाप्नोति शिवभक्तिं विशेषतः

このことにおいて、財宝と穀物、子宝と安楽を得るのは疑いない。まことに、望む目的はことごとく成就し、何よりも主シヴァへの特別なる帰依（バクティ）を得る。

Verse 42

इदमाख्यानमतुलं सर्वोपद्रवनाशनम् । परमज्ञानजननं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

この比類なき聖なる物語は、あらゆる災厄を滅し、至上の霊智を生じさせ、主シヴァへの信愛（バクティ）を増大させる。

Verse 43

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । धनाढ्यो वैश्यजश्शूद्रश्शृण्वन् सत्तमतामियात्

この聖なる物語を聴聞することにより、ブラーフマナはブラフマンの光輝を得、クシャトリヤは勝利し、ヴァイシャは富み、そしてシュードラもまた聴くことで最も徳高き境地に至る――これぞシヴァの教えへのバクティの吉祥なる果報である。