राहोः शिरच्छेदन-कारणकथनम् / The Account of Rāhu’s Beheading (Cause and Background)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एकदा वारिधिसुतो वृन्दापति रुदारधीः । सभार्य्यस्संस्थितो वीरोऽसुरैस्सर्वैः समन्वितः

サナトクマーラは語った。「ある時、ヴァリディの子にして、志猛きヴリンダーパティなる勇士が、妻と共に、すべてのアスラを従えて、行動の備えを整えて立っていた。」

Verse 2

तत्राजगाम सुप्रीतस्सुवर्चास्त्वथ भार्गवः । तेजः पुंजो मूर्त इव भासयन्सकला दिशः

その時、バールガヴァ（ブリグの系譜の仙）が、甚だ歓喜し、光輝に満ちてそこへ来た。凝縮した輝きが形を取ったかのように、あらゆる方角を照らし出した。

Verse 3

तं दृष्ट्वा गुरुमायान्तमसुरास्तेऽखिला द्रुतम् । प्रणेमुः प्रीतमनसस्सिंधुपुत्रोऽपि सादरम्

師が近づいて来るのを見て、すべてのアスラたちは喜悦の心でただちに礼拝した。シンドゥの子もまた、恭しく敬礼を捧げた。

Verse 4

दत्त्वाशीर्वचनं तेभ्यो भार्गवस्तेजसां निधिः । निषसादासने रम्ये संतस्थुस्तेऽपि पूर्ववत्

彼らに祝福の言葉を授けると、バールガヴァ——霊妙なる光輝の尽きぬ宝蔵——は麗しき座に着いた。彼らもまた以前のまま、その場に立ち並んだ。

Verse 5

अथ सिंध्वात्मजो वीरो दृष्ट्वा प्रीत्या निजां सभाम् । जलंधरः प्रसन्नोऽभूदनष्टवरशासनः

そのとき、シンドゥの勇なる子ジャランダラは、喜びをもって自らの सभा（集会）を見て満悦し、妨げられぬ恩寵の賜物の権威に堅くとどまった。

Verse 6

तत्स्थितं छिन्नशिरसं दृष्ट्वा राहुं स दैत्यराट् । पप्रच्छ भार्गवं शीघ्रमिदं सागरनन्दनः

首を断たれながらもそこに立つラーフを見て、ダイティヤの王にしてサーガラの子は、ただちにバールガヴァ（シュクラ）に「これはいかなることか」と問いただした。

Verse 7

जलंधर उवाच । केनेदं विहितं राहोश्शिरच्छेदनकं प्रभो । तद्ब्रूहि निखिलं वृत्तं यथावत्तत्त्वतो गुरो

ジャランダラは言った。「主よ、誰がこのラーフの首断ちを定めたのですか。師よ、真実に即して、正しく余すところなく一切の顛末をお語りください、グルよ。」

Verse 8

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । स्मृत्वा शिवपदांभोजं प्रत्युवाच यथार्थवत्

サナトクマーラは言った。シンドゥの子の言葉を聞いたバールガヴァは、主シヴァの蓮華の御足を念じ、真実にしてふさわしい言葉で答えた。

Verse 9

शुक्र उवाच । जलंधर महावीर सर्वासुरसहायक । शृणु वृत्तांतमखिलं यथावत्कथयामि ते

シュクラは言った。「おおジャランダラよ、大勇者にしてすべてのアスラの支えよ、聞け。起こったことの一切を、ありのままに汝に語ろう。」

Verse 10

पुराभवद्बलिर्वीरो विरोचनसुतो बली । हिरण्यकशिपोश्चैव प्रपौत्रो धर्मवित्तमः

いにしえ、勇猛なるバリがいた。ヴィローチャナの子にして大いなる力を備え、またヒラニヤカシプの曾孫であり、ダルマを知る者の中で最も卓越していた。

Verse 11

पराजितास्सुरास्तेन रमेशं शरणं ययुः । सवासवास्स्ववृत्तांतमाचख्युः स्वार्थसाधकाः

彼に敗れたアスラたちは、ラメーシャ（Rameśa）に帰依して庇護を求めた。ヴァスたちとアーディティヤたちを伴い、起こった一切を余すところなく告げ、自らの目的の成就を願った。

Verse 12

तदाज्ञया सुरैः सार्द्धं चक्रुस्संधिमथो सुराः । स्वकार्यसिद्धये तातच्छलकर्मविचक्षणाः

その御命令に従い、神々はデーヴァたちと共に盟約を結んだ。愛しき者よ、策謀の術に長けた彼らは、自らの事業を成就するためにそうしたのである。

Verse 13

अथामृतार्थे सिंधोश्च मंथनं चक्रुरादरात् । विष्णोस्सहायिनस्ते हि सुरास्सर्वेऽसुरैस्सह

ついに、不死の甘露アムリタを得るため、彼らは敬虔なる熱意をもって大海を攪拌し始めた。まことに、ヴィシュヌの助力を得たすべてのデーヴァは、アスラと共にそれを成し遂げた。

Verse 14

ततो रत्नोपहरणमकार्षुर्दैत्यशत्रवः । जगृहुर्यत्नतो देवाः पपुरप्यमृतं छलात्

その後、ダイティヤの敵たる神々は、貴き宝玉を慎重に運び去った。さらに巧みな策によって、彼らは不死の甘露アムリタをも飲み干した。

Verse 15

ततः पराभवं चक्रुरसुराणां सहायतः । विष्णोस्सुरास्सचक्रास्तेऽमृतापानाद्बलान्विताः

ついに、味方の助けを得て、神々はアスラを打ち破った。甘露アムリタを飲んで力を得たその神々は、ヴィシュヌのもと、円盤（チャクラ）を武器として戦い、勝利した。

Verse 16

शिरश्छेदं चकारासौ पिबतश्चामृतं हरिः । राहोर्देवसभां हि पक्षपाती हरेस्सदा

ハリ（ヴィシュヌ）は、ラーフが甘露アムリタを飲んでいるその最中に、彼の首を斬り落とした。まことに神々の集会において、ハリは常にデーヴァの側に立ち、ラーフに対する。

Verse 17

सनत्कुम्रार उवाच । एवं कविस्तस्य शिरश्छेदं राहोश्शशंस च । अमृतार्थे समुद्रस्य मंथनं देवकारितम्

サナトクマーラは語った。「かくしてカヴィは、ラーフの首が断たれたことを語り告げた。さらにアムリタを得るため、神々は大海の攪拌（マントゥナ）を起こさせたのである。」

Verse 18

रत्नोपहरणं चैव दैत्यानां च पराभवम् । देवैरमृतपानं च कृतं सर्वं च विस्तरात्

彼は、宝々が奪い取られたこと、ダイティヤらが打ち破られたこと、そして神々がアムリタを飲んだことを、余すところなく詳らかに語った。

Verse 19

तदाकर्ण्य महावीरोम्बुधिबालः प्रतापवान् । चुक्रोध क्रोधरक्ताक्षस्स्वपितुर्मंथनं तदा

それを聞くや、武勇と威勢に満ちたアンブディバーラは憤怒に燃え、怒りで眼は赤く染まった。そしてその時、彼は自らの父を煽り立て始めた。

Verse 20

अथ दूतं समाहूय घस्मराभिधमुत्तमम् । सर्वं शशंस चरितं यदाह गुरुरात्मवान्

次いで彼は、ガスマラと名づける優れた使者を召し、賢明にして自制ある師（グル）の教えのままに、事の次第をことごとく語り聞かせた。

Verse 21

अथ तं प्रेषयामास स्वदूतं शक्रसन्निधौ । संमान्य बहुशः प्रीत्याऽभयं दत्त्वा विशारदम्

そして彼は、自らの使者をシャクラ（インドラ）の御前へと遣わした。愛をもって幾度もねぎらい敬い、無畏の保証（アバヤ）を授けて、その熟達の使者を送り出した。

Verse 22

दूतस्त्रिविष्टपं तस्य जगामारमलं सुधीः । घस्मरोंऽबुधिबालस्य सर्वदेवसमन्वितम्

その後、賢明にして清浄なるその使者は、彼のトリヴィシュタパ（天界）—汚れなき天の国—へ赴き、諸天を伴って、理解いまだ幼きガスマラのもとへ向かった。

Verse 23

तत्र गत्वा स दूतस्तु सुधर्मां प्राप्य सत्वरम् । गर्वादखर्वमौलिर्हि देवेन्द्रं वाक्यमब्रवीत्

そこに至るや、その使者は急ぎスダルマーに到着した。ついで驕りに満ち、頭を高く掲げて、デーヴェーンドラ（インドラ）に次の言葉を告げた。

Verse 24

घस्मर उवाच । जलंधरोऽब्धि तनयस्सर्वदैत्यजनेश्वरः । सुप्रतापी महावीरस्स्वयं कविसहायवान्

ガスマラは言った。「海の子ジャランダラは、すべてのダイティヤ軍勢の主君である。武威は盛んにして大英雄、しかもカヴィ自らの助けを受けている。」

Verse 25

दूतोऽहं तस्य वीरस्य घस्मराख्यो न घस्मरः । प्रेषितस्तेन वीरेण त्वत्सकाशमिहागतः

「私はその英雄の使者である——名はガスマラ、ただの貪り食う者ではない。あの勇者に遣わされ、ここに来て汝の御前に立った。」

Verse 26

अव्याहताज्ञस्वर्वत्र जलंधर उदग्रधीः । निर्जिताखिलदैत्यारिस्स यदाह शृणुष्व तत्

ジャランダラの言葉を聞け——その命令はどこでも妨げられず、知略は猛くして断固たるもの、ダイティヤの敵をことごとく征服していた。

Verse 27

जलंधर उवाच । कस्मात्त्वया मम पिता मथितस्सागरोऽद्रिणा । नीतानि सर्वरत्नानि पितुर्मे देवताधम

ジャランダラは言った。「なぜお前は山をもって我が父たる大海を攪拌したのか。なぜ我が父の宝珠のすべてを奪い去ったのか、ああ神々のうち最も卑しき者よ。」

Verse 28

उचितं न कृतं तेऽद्य तानि शीघ्रं प्रयच्छ मे । ममायाहि विचार्येत्थं शरणं दैवतैस्सह

今日に至るまで、お前は然るべきことをしていない。ゆえにそれらを速やかに我に渡せ。かく思案して、神々とともに我がもとへ来て帰依せよ。」

Verse 29

अन्यथा ते भयं भूरि भविष्यति सुराधम । राज्यविध्वंसनं चैव सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

さもなくば、神々のうち最も卑しき者よ、大いなる恐怖が必ずお前に降りかかり、さらにお前の王国も滅びよう。これは真実として我が告げる言葉である。

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति दूतवचः श्रुत्वा विस्मितस्त्रिदशाधिपः । उवाच तं स्मरन्निन्द्रो भयरोषसमन्वितः

サナトクマーラは言った。「このように使者の言葉を聞いて、三十三天の主は驚き立ち尽くした。その言葉を思い起こしつつ、インドラは語った—心は恐れと怒りとに同時に捉えられていた。」

Verse 31

अद्रयो मद्भयात्त्रस्तास्स्वकुक्षिस्था यतः कृताः । अन्येऽपि मद्द्विषस्तेन रक्षिता दितिजाः पुरा

「山々は我が恐るべき威力を畏れて震え、己が『腹』の内にとどまるようにされた（すなわち内なる火と力を封じ込めた）。また昔、我に敵対するディティの子らの阿修羅でさえ、彼によって守られていたのだ。」

Verse 32

तस्मात्तद्रत्नजातं तु मया सर्वं हृतं किल । न तिष्ठति मम द्रोही सुखं सत्यं ब्रवीम्यहम्

それゆえ、あの宝玉の集まりはすべて、まことに我が取り去った。われに背く者は安楽にとどまれぬ――これぞ真実として我が語る。

Verse 33

शंखोप्येव पुरा दैत्यो मां द्विषन्सागरात्मजः । अभवन्मूढचित्तस्तु साधुसंगात्समुज्झित

「かつては海より生まれしダイティヤ、シャンクハ（Śaṅkha）でさえ我を憎んだ。だが聖者の交わりによって、迷える心のその者は変じ、堕落より引き上げられた。」

Verse 34

ममानुजेन हरिणा निहतस्य हि पापधीः । हिंसकस्साधुसंधस्य पापिष्ठस्सागरोदरे

「我が弟ハリは、まことに彼を討ち滅ぼした。あの悪しき心の者――暴虐にして善き者の集いを悩ませ、最も罪深き者――いまや海の腹へと沈み落ちた。」

Verse 35

तद्गच्छ दूत शीघ्रं त्वं कथयस्वास्य तत्त्वतः । अब्धिपुत्रस्य सर्वं हि सिंधोर्मंथनकारणम्

それゆえ、使者よ、速やかに赴き、海の子に関する一切—すなわち海（乳海）攪拌の全因を、真実のまま詳らかに彼に告げよ。

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्थं विसर्जितो दूतो घस्मराख्यस्सुबुद्धिमान् । तदेन्द्रेणागमत्तूर्ण्णं यत्र वीरो जलंधरः

サナトクマーラは言った。「かくして暇を与えられた、ガスマラと名づく賢き使者は、インドラに遣わされて疾く進み、勇士ジャランダラのいる所へ赴いた。」

Verse 37

तदिदं वचनं दैत्यराजो हि तेन धीमता । कथितो निखिलं शक्रप्रोक्तं दूतेन वै तदा

その時、賢き使者は、シャクラ（インドラ）が語った言葉のすべてを、ダイティヤの王に余すところなく伝えた。

Verse 38

तन्निशम्य ततो दैत्यो रोषात्प्रस्फुरिताधरः । उद्योगमकरोत्तूर्णं सर्वदेवजिगीषया

それを聞くや、阿修羅は怒りに唇を震わせ、諸天すべてを征服せんとの欲望に駆られて、ただちに軍備の支度を始めた。

Verse 39

तदोद्योगेऽसुरेन्द्रस्य दिग्भ्यः पातालतस्तथा । दितिजाः प्रत्यपद्यंत कोटिशःकोटिशस्तथा

阿修羅の主が戦いに赴くと、ディティより生まれしダイティヤの魔族は、四方より、さらにパーターラ（地下界）からも、千万また千万と群れ集った。

Verse 40

अथ शुंभनिशुंभाद्यै बलाधिपतिकोटिभिः । निर्जगाम महावीरः सिन्धुपुत्रः प्रतापवान्

ついでシュンバ、ニシュンバらをはじめ、軍の将帥が億（クロール）にも及んで随従し、偉丈夫にして威光あるシンドゥの子は進軍して出でた。

Verse 41

प्राप त्रिविष्टपं सद्यः सर्वसैन्यसमावृतः । दध्मौ शंखं जलधिजो नेदुर्वीराश्च सर्वतः

全軍に囲まれて、彼はたちまちトリヴィシュタパ（天界）に到った。そこで海より生まれし法螺貝が吹き鳴らされ、勇士たちは四方より鬨の声を上げた。

Verse 42

गत्वा त्रिविष्टपं दैत्यो नन्दनाधिष्ठितोऽभवत् । सर्व सैन्यं समावृत्य कुर्वाणः सिंहवद्रवम्

ダイティヤはトリヴィシュタパ（神々の天界）へ赴き、インドラの天苑ナンダナに陣取った。全軍を取り巻き、獅子のごとき咆哮を放って、恐るべく戦の気をみなぎらせた。

Verse 43

पुरमावृत्य तिष्ठत्तद्दृष्ट्वा सैन्यबलं महत् । निर्ययुस्त्वमरावत्या देवा युद्धाय दंशिताः

都市を包囲する大軍を見て、武装し陣を整えた神々は、戦うためにアマラーヴァティーから出撃した。

Verse 44

ततस्समभवद्युद्धं देवदानवसेनयोः । मुसलैः परिघैर्बाणैर्गदापरशुशक्तिभिः

その後、デーヴァ（神々）とダーナヴァ（魔族）の軍勢の間で激しい戦いが始まり、棍棒、矢、斧、槍などが飛び交った。

Verse 45

तेऽन्योन्यं समधावेतां जघ्नतुश्च परस्परम् । क्षणेनाभवतां सेने रुधिरौघपरिप्लुते

彼らは互いに突進し、打ち倒し合った。瞬く間に、両軍は溢れんばかりの血の奔流に飲み込まれた。

Verse 46

पतितैः पात्यमानैश्च गजाश्वरथपत्तिभिः । व्यराजत रणे भूमिस्संध्याभ्रपटलैरिव

その戦いにおいて、象、馬、戦車、歩兵が倒れ伏した大地は、夕暮れ時の雲に彩られた空のように輝いていた。

Verse 47

तत्र युद्धे मृतान्दैत्यान्भार्गवस्तानजीवयत् । विद्ययामृतजीविन्या मंत्रितैस्तोयबिन्दुभिः

その戦いにおいて、バールガヴァ（シュクラーチャーリヤ）は、真言により力を帯びた水の滴を用い、命を甦らせるアムリタジーヴィニーのヴィディヤーによって、討たれたダイティヤたちを蘇生させた。

Verse 48

देवानपि तथा युद्धे तत्राजीवयदंगिराः । दिव्यौषधैस्समानीय द्रोणाद्रेस्स पुनःपुनः

同じ戦いのさなか、聖仙アンギラもまた神々を蘇らせた。彼はドローナ山より天なる霊薬の草を幾度も運び、彼らを繰り返し回復させた。

Verse 49

दृष्टवान्स तथा युद्धे पुनरेव समुत्थितान् । जलंधरः क्रोधवशो भार्गवं वाक्यमब्रवीत्

戦場で彼らが再び起き上がるのを見て、怒りに支配されたジャランダラは、バールガヴァ（シュクラーチャーリヤ）に次の言葉を告げた。

Verse 50

जलंधर उवाच । मया देवा हता युद्धे उत्तिष्ठंति कथं पुनः । ततः संजीविनी विद्या नैवान्यत्रेति वै श्रुता

ジャランダラは言った。「戦において我は神々を討った。なのに、いかにして彼らは再び起き上がるのか。まことに、蘇生の秘法サンジーヴィニー・ヴィディヤーは、あの地以外には無いと聞いている。」

Verse 51

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सिन्धुपुत्रस्य भार्गवः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा गुरुश्शुक्रो जलंधरम्

サナトクマーラは言った。信度の子（ジャランダラ）のその言葉を聞くと、バールガヴァ—師シュクラ—は心静かに、ジャランダラに答えた。

Verse 52

शुक्र उवाच । दिव्यौषधीस्समानीय द्रोणाद्रेरंगिरास्सुरान् । जीवयत्येष वै तात सत्यं जानीहि मे वचः

シュクラは言った。「ドローナ山から天なる霊薬を携え来れば、アンギラーは必ずや諸天を甦らせる、わが子よ。わが言葉が真実であると知れ。」

Verse 53

जयमिच्छसि चेत्तात शृणु मे वचनं शुभम् । ततः सोऽरं भुजाभ्यां त्वं द्रोणमब्धावुपाहर

「もし勝利を望むなら、わが子よ、わが吉祥なる言葉を聞け。しかるのち、両腕をもってそのドローナを運び、海へと置け。」

Verse 54

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तस्स तु दैत्येन्द्रो गुरुणा भार्गवेण ह । द्रुतं जगाम यत्रासावास्ते चैवाद्रिराट् च सः

サナトクマーラは言った。「師バールガヴァにこのように教え諭されて、ダイティヤの王は、山々の王アドリラートが住まう所へと速やかに赴いた。」

Verse 55

भुजाभ्यां तरसा दैत्यो नीत्वा द्रोणं च तं तदा । प्राक्षिपत्सागरे तूर्णं चित्रं न हरतेजसि

そのとき魔族は、猛き力でドローナを両腕に抱え取り、たちまち大海へ投げ入れた――驚くべきことに、ドローナの威光は容易には屈しなかったのである。

Verse 56

पुनरायान्महावीरस्सिन्धुपुत्रो महाहवम् । जघानास्त्रैश्च विविधैस्सुरान्कृत्वा बलं महत्

ついで大勇士、シンドゥの子は、再び大いなる戦場へ進み出た。巨大な軍勢を整え、さまざまな飛び道具の武器で神々を打ち倒した。

Verse 57

अथ देवान्हतान्दृष्ट्वा द्रोणाद्रिमगमद्गुरुः । तावत्तत्र गिरीद्रं तं न ददर्श सुरार्चितः

そのとき、神々が討ち伏せられたのを見て、尊ばれる師はドローナ山へと急いだ。だがその地に至っても、天人に礼拝されてきたはずの山の主の姿は、どこにも見えなかった。

Verse 58

ज्ञात्वा दैत्यहृतं द्रोणं धिषणो भयविह्वलः । आगत्य देवान्प्रोवाच जीवो व्याकुलमानसः

器（ドローナ）がダイティヤらに奪われたと知るや、恐れに打ち震えたディーシャナは神々のもとへ来て、心大いに乱れつつ彼らに告げた。

Verse 59

गुरुरुवाच । पलायध्वं सुरास्सर्वे द्रोणो नास्ति गिरिर्महान् । ध्रुवं ध्वस्तश्च दैत्येन पाथोधितनयेन हि

師は告げた。「諸天よ、皆退け、逃れよ！大いなる山ドローナはもはや在らぬ。まことに、海の子たるダイティヤによって滅ぼされたのだ。」

Verse 60

जलंधरो महादैत्यो नायं जेतुं क्षमो यतः । रुद्रांशसंभवो ह्येष सर्वामरविमर्दनः

「ジャランダラは大いなるダイティヤ、ゆえに常の手立てでは討ち勝てぬ。彼はルドラの威力の一分より生まれ、あらゆるデーヴァを打ち砕く者である。」

Verse 61

मया ज्ञातः प्रभावोऽस्य यथोत्पन्नः स्वयं सुराः । शिवापमानकृच्छक्रचेष्टितं स्मरताखिलम्

「我はこれの真の威力を、その生起のままに悟った。諸天よ、ことごとく想起せよ――インドラがシヴァを侮り辱める罪を犯したとき、いかに振る舞ったかを。」

Verse 62

सनत्कुमार उवाच । श्रुत्वा तद्वचनं देवास्सुराचार्यप्रकीर्तितम् । जयाशां त्यक्तवंतस्ते भयविह्वलितास्तथा

サナトクマーラは言った。「神々の師が告げたその言葉を聞くや、デーヴァたちは勝利の望みを捨て、恐怖に打ち震えた。」

Verse 63

दैत्यराजेन तेनातिहन्यमानास्समंततः । धैर्यं त्यक्त्वा पलायंत दिशो दश सवासवाः

その魔王に四方から激しく攻め立てられ、痛撃を受けたヴァスたちと他の神々は、勇気を捨てて十方へと逃げ散った。

Verse 64

देवान्विद्रावितान्दृष्ट्वा दैत्यस्सागरनंदनः । शंखभेरी जयरवैः प्रविवेशामरावतीम्

神々が追い散らされて逃げるのを見て、魔族——サーガラの子——は、法螺貝と戦鼓の勝ち鬨、そして「勝利、勝利！」の叫びのただ中で、アマラーヴァティーへと入城した。

Verse 65

प्रविष्टे नगरीं दैत्ये देवाः शक्रपुरोगमाः । सुवर्णाद्रिगुहां प्राप्ता न्यवसन्दैत्यतापिताः

ダイティヤが都に入り込むと、シャクラ（インドラ）に率いられた神々は黄金の山の洞窟へと逃れた。ダイティヤの圧迫に苦しめられ、彼らはそこに身を寄せて留まった。

Verse 66

तदैव सर्वेष्वसुरोऽधिकारेष्विन्द्रादिकानां विनिवेश्य सम्यक् । शुंभादिकान्दैत्यवरान् पृथक्पृथक्स्वयं सुवर्णादिगुहां व्यगान्मुने

その時まさに、アスラはインドラら諸神をそれぞれの支配領域に正しく据え、シュンバをはじめとする最上のダイティヤたちを各所の持ち場に別々に配置した。そして自らは、ああ聖仙よ、スヴァルナなどと呼ばれる洞窟へと赴いた。