दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्

ブラフマーは言った。「おお神なる聖仙よ、諸世界の祖父よ——その間に、わたしはその物語を速やかに知り、歓喜に満ちてただちにそこへ赴いた。」

Verse 2

असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्

「以前と同じく分別をもって、わたしはダクシャを慰めた。そうして温かな情愛を育み、そなたの深い満足をもたらした。」

Verse 3

स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह

おお賢仙の中の最勝者よ—わが子にして、神々に愛される者よ。愛をもってそなたを慰め、伴って、わたしは自らの住処へと帰還した。

Verse 4

ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः

その後、私によって和解したプラジャーパティ・ダクシャは、自らの妻によって、吉祥なる六十人の娘たちをもうけた。

Verse 5

तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर

彼は怠ることなき精勤をもって、ダルマおよび他の聖なる規定に従い、彼女たちの婚姻を取り計らった。いま、賢者の中の主よ、喜びの心でその同じ物語を聴け、我がこれを語ろう。

Verse 6

ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे

ダクシャは定められた儀礼に従い、娘十人を聖仙ダルマに、十三人を聖仙カश्यパに、そして二十七人をソーマ—月神—に与えた。

Verse 7

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः

ブーターンギラスはクリシャーシュヴァたちにそれぞれ二人ずつ娘を与え、さらにプラスーティがその子孫を通して生んだ別の一人の娘を、タールクシャに嫁がせた。

Verse 8

त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्

その圧倒的な出来事は三界を満たした。ゆえに、その巨大さと畏るべき威容を恐れて、ここでは詳述しない。

Verse 9

केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत

ある者はその吉祥なる女神を「長女」と呼び、またある者はシヴァーを「中なる者」と称す。さらにある者は「すべての後に生まれし者」、すなわち末生まれと言う。かくのごとくカルパ（宇宙周期）の差異により、三つの説はことごとく真とされる。

Verse 10

अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्

その後、娘たちが生まれると、プラジャーパティたるダクシャは妻とともに大いに歓喜し、心の内にてジャガダンビカー――世界の母なる聖なる女神――を愛敬をもって抱き奉った。

Verse 11

अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः

ゆえに彼は愛に満ち、感涙に声を詰まらせつつシヴァを讃えた。さらに幾度も礼拝して頭を垂れ、合掌して立ち、謙虚さを具えていた。

Verse 12

सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये

そのとき女神は大いに満足し、心中に思惟して決意した――「定められた神聖なる目的を満たすため、勇者の系譜において我は化身として降誕しよう」。

Verse 13

अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम

そのとき世界の母（サティー）はダクシャの心中に住して、そこで激しく聖なる戯れ（リーラー）を現した。ゆえにダクシャは—おお最勝の牟尼よ—内奥に強く揺り動かされた。

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

かくして、聖なる『シヴァ・マハープラーナ』第二（ルドラ）サンヒターのサティー・カンダにおいて、「サティーの誕生と幼少のリーラー（聖なる戯れ）の描写」と題する第十四章はここに終わる。

Verse 15

आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै

まことに、妊娠期の渇望（ドーハダ）のあらゆる徴（しるし）が、はっきりと現れた。

Verse 17

कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः

一族の繁栄のため、ヴェーダの規定にかなうため、そして心を高めるために、ダクシャは歓喜して、プンサヴァナ（puṃsavana）の儀礼をはじめとする吉祥なるサンスカーラ（通過儀礼）を整えた。

Verse 18

उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः

その時、それらの祭式において、大いなる祝祭のごとき気配が生じた。ついでプラジャーパティ（ダクシャ）は、望みのままに二度生まれし者（ドヴィジャ）へ財を施した。

Verse 19

अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः

そしてまさにその時、ハリ（ヴィシュヌ）をはじめとする諸神は、女神がヴィーリニーの胎内に入られたことを悟った。これを知って彼らは歓喜に満たされ、顕現せる有相（サグナ）の世界において、シヴァの神聖なる御意志が吉祥に展開するさまを見た。

Verse 20

तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

そこに到来すると、彼らは皆、宇宙の母ジャガダンビカーを讃えた。諸世界の安寧のために利益をなす御方ゆえ、彼らは幾度も幾度も彼女に礼拝した。

Verse 21

कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः

それから彼らは歓喜の心で、さまざまに称賛を捧げ、ついでダクシャ・プラジャーパティの妻ヴィーリニーの家へと赴いた。

Verse 22

गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद

九か月が過ぎると、シヴァー（サティー）は世俗の定めの流れを進ませてそれを満たし、十か月目に、ああナーラダよ、定められた移行に至った（すなわち満期となり出産した）。

Verse 23

आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके

聖仙よ、そのまさに時、彼女は母の前にただちに顕現した。月と諸惑星と星々が吉祥に調い、安楽をもたらす瑞時であった。

Verse 24

तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्

しかし彼女が生まれるや否や、そのプラジャーパティ（ダクシャ）はこの上なく歓喜した。赫々たる光輝に満ちた彼女を見て、彼は「この子こそ他ならぬデーヴィーそのもの」と念じた。

Verse 25

तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर

そのとき尊き花の雨が降り、雲は水を注ぎ出した。おお、牟尼の主よ、彼女が誕生すると、十方はたちまち静まり安らいだ。

Verse 26

अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्

天を行くデーヴァたちは吉祥の楽器を奏で、聖なる火もまた燦然と燃えながら、なお静かに揺るがなかった。万事はことごとく瑞祥となり—それはシヴァの恩寵と、この神聖な出来事の正しさを示す明白な徴であった。

Verse 27

वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः

ヴィーリナーより生まれし जगदम्बिका（ジャガダンビカー）—宇宙の母—を見て、ダクシャは彼女に礼拝した。合掌して恭しく、信愛をもって長く讃嘆した。

Verse 28

दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि

ダクシャは言った。「おおマヘーシャーニーよ、汝に礼拝する。宇宙の母、永遠なる御方よ。おおマハーデーヴィーよ、我に慈悲を垂れたまえ。真理そのもの、真理を本性とする御方よ。」

Verse 29

शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्

我は汝に礼拝する――静謐なるシヴァー、偉大なるマーヤー、ヨーガの眠り（ヨーガニドラー）、宇宙そのものとして世界に遍満する御方よ。ヴェーダを知る者たちにより説き明かされ、万有に福祉をもたらす汝を拝する。

Verse 30

यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

我は汝に礼拝す――至上のマヘーシュヴァリー、諸世界を支える母よ。汝の威力により、創造主ダータ（梵天）は太初に宇宙を顕現させる務めへと任ぜられた。

Verse 31

यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

汝によりヴィシュヌは宇宙の維持のために任ぜられ、汝によりその務めを常に果たす。至上のマヘーシュヴァリー、諸世界を支える母よ、我は汝に礼拝す。

Verse 32

यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

至上のマヘーシュヴァリーよ、汝の威力によりルドラは諸世界の融解（滅）を司る者として任ぜられ、常にその宇宙の行為を遂げる。世界を支える最上の女神、汝に我は礼拝す。

Verse 33

रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्

我は汝、女神シヴァーに礼拝する。常に一切の業を成就し、ラジャス・サットヴァ・タマスとして顕れ、三神（トリデーヴァ）の聖なる母である御方よ。

Verse 34

यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता

常に汝を念じ観ずる者よ、女神よ—至上にして、ヴィディヤーとアヴィディヤーの本体なる御方—その信者には、享楽と解脱とが常に掌中にあるがごとく備わる。

Verse 35

यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका

女神よ、汝を直に拝する者—清めをもたらす吉祥なるシヴァーの御姿を—その者は必ず解脱を得る。汝はヴィディヤーとアヴィディヤーの光を顕す者ゆえ。

Verse 36

ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति

宇宙の母を讃え、「バヴァーニー」「アンビカー」「ジャガンマイー」「ドゥルガー」と呼ぶ者には、御恩寵によって一切が成就する。

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न

ブラフマーは言った。賢きダクシャにこのように讃えられた宇宙の母—シヴァー（サティー）—はその時ダクシャに語りかけたが、彼は真に聞き入れず、まるで母の言葉を顧みぬかのようであった。

Verse 38

सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी

ダクシャはすっかり迷妄に覆われていたが、それでもその真実を聞くべきである。至上の女神シヴァー（サティー）はこう告げた。「他の道はない。他の勧めもない。」

Verse 39

देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति

女神は言った。「かつて、プラジャーパティよ、汝は子を得んがために我を礼拝した。汝の望みはすでに成就した。ゆえに今、タパス（苦行）を堅く保て。」

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा

ブラフマーは語った。かく言い終えると女神は、自らの神聖なるマーヤーによってダクシャに近づき、幼子の心を装って、母の傍らで泣き始めた。

Verse 41

अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः

その言葉と泣き声を聞くや、女たちは驚き騒ぎつつも愛情をもってただちにそこへ駆けつけた。侍女たちもまた同様に、慌ただしく不安げに集まって来た。

Verse 42

दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा

アシクニーの娘サティーの輝く妙なる御姿を見て、すべての女たちは歓喜し、町の人々もまたその時、大いなる勝利の叫びをあげた。

Verse 43

उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्

歌と楽器の響きに先導されて、盛大な祝祭が催された。娘の吉祥なる面差しを見て、ダクシャとアシクニーは歓喜に満たされた。

Verse 44

दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा

その後ダクシャは、ヴェーダと一族の伝統にかなう作法を、法に則って執り行った。さらに彼は、二度生まれの者（ドヴィジャ）をはじめ他の人々にも、財と糧を施し与えた。

Verse 45

बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्

そのとき四方に歌声が起こり、ふさわしい舞が舞われた。さらに幾度も楽器が鳴り響き、吉祥を告げ知らせた――それはシヴァへの帰依に伴う内なる歓喜の、外に現れたしるしであった。

Verse 46

अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि

ついでハリをはじめ諸天は、従者を伴い、また多くの聖仙の群れとともにそこへ来て、定められた作法のとおりに祭礼を執り行った。

Verse 47

दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः

アンバー――ダクシャの娘にして、至上の女神、諸世界の主宰なる御方――を見たとき、皆は恭しく頭を垂れ、吉祥なる讃歌をもって彼女を讃えた。

Verse 48

ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः

そのとき一同は歓喜に満ち、「ジャヤ、ジャヤ！」と勝利の言葉を唱和した。そして喜びのうちにダクシャを讃え、とりわけヴィーリニーを特別に称揚した。

Verse 49

तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः

その後、彼女の言葉に従い、ダクシャは彼女に「オーマ（Omā）」という名を授けた。彼は歓喜して彼女を讃え—あらゆる高徳に満ちたその存在そのものを喜び称えた。

Verse 50

नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः

そののち、世の人々の間に彼女のほかの御名が生じた。まことにそれらは大いなる吉祥を授け、とりわけ憂いと苦しみを滅する。

Verse 51

दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः

そのときダクシャは、ハリ（ヴィシュヌ）に礼拝し、また我と不死の神々すべてにも礼拝した。合掌して牟尼たちにも敬礼し、讃嘆を捧げたのち、信愛（バクティ）をもって供養した。

Verse 52

अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्

ついでヴィシュヌら諸神は、歓喜を授ける主を大いに讃え、喜びのうちにそれぞれの住処へと去った――心中には、常に自らの神聖なるシャクティと合一する吉祥なるシヴァを念じつつ。

Verse 53

अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ

それゆえ母は、娘にふさわしく浄めの儀礼を正しく施し、定められた乳児の養育法に従って、乳とそのほかの滋養を与えた。

Verse 54

पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्

ヴィーリニーと大心のダクシャに手厚く養われ、彼女は日ごとに成長した—白分（明るい半月）に月の光の分が増してゆくように。

Verse 55

तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः

おお、最勝の再生者よ。あらゆる善き徳が彼女のうちに宿った—若き月にもなお、心を奪うすべての相が内に備わるように。

Verse 56

आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः

サティーが友女たちの中にあっても自らの本性のままに振る舞うとき、彼女は日ごとに幾度も、バルガ（主シヴァ）の御姿を描きつづけた。

Verse 57

यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्

シヴァー（サティー）が少女の頃、年頃にふさわしい甘き歌を口ずさむたび、その瞬間に彼女は心中で、スターヌ—ハラ、ルドラ—カーマ（欲望の神）を懲らしめる主を念じた。

Verse 58

ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः

日ごとに、その夫婦の憐れみの量は増してゆくかのようであった。幼き頃より信心深き彼女ゆえに、彼らは幾度も幾度も、絶えず優しい慈しみをもって世話をした。

Verse 59

सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः

高貴なる乙女にふさわしいあらゆる徳を備え、つねに自らの家の務めに励む彼女は、父母を絶えず喜ばせた—幾度も幾度も、日ごとに。