अनरण्यसुता–पिप्पलादचरितम् / The Episode of Anaraṇya’s Daughter and Sage Pippalāda

Verse 1

नारद उवाच । अनरण्यस्य चरितं सुतादानसमन्वितम् । श्रुत्वा गिरिवरस्तात किं चकार च तद्वद

ナーラダは言った。「愛しき者よ、アナラニヤ（Anaraṇya）の事跡を、子を授けることと併せて聞いたのち、山々の最勝たるヒマーラヤはその後いかなることをなしたのか。どうか語ってくれ。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । अनरण्यस्य चरितं कन्यादानसमन्वितम् । श्रुत्वा पप्रच्छ शैलेशो वसिष्ठं साञ्जलिः पुनः

ブラフマーは言った。「アナラニヤ（Anaraṇya）の事跡を、娘を嫁がせる儀礼と併せて聞き終えると、山主シャイレーシャ（Śaileśa）は合掌して、再びヴァシシュタ（Vasiṣṭha）に問いかけた。」

Verse 3

शैलेश उवाच । वसिष्ठ मुनिशार्दूल ब्रह्मपुत्र कृपानिधे । अनरण्यचरित्रन्ते कथितं परमाद्भुतम्

シャイレーシャは言った。「おおヴァシシュタよ――仙人たちの中の虎、梵天の御子、慈悲の大海よ――あなたは私に、アナラニャのこの上なく驚異なる物語を語ってくださった。」

Verse 4

अनरण्यसुता यस्मात् पिप्पलादं मुनिं पतिम् । सम्प्राप्य किमकार्षीत्सा तच्चरित्रं मुदावहम्

アナラニャの娘が、牟尼ピッパラーダを夫として得たのち、彼女は何をなしたのか。その吉祥にして歓喜をもたらす物語を、いま語るべきである。

Verse 5

वसि । पिप्पलादो मुनिवरो वयसा जर्जरोधिकः । गत्वा निजाश्रमं नार्याऽनरण्यसुतया तया

「おおヴァシよ、最勝の牟尼ピッパラーダは、年老いてひどく衰えながらも、あの女――アナラニャの娘――と共に自らのアーシュラマへ赴いた。」

Verse 6

उवास तत्र सुप्रीत्या तपस्वी नातिलम्पटः । तत्रारण्ये गिरिवर स नित्यं निजधर्मकृत्

おお最勝の山よ、彼はそこに歓びをもって住した――苦行に励む修行者であり、欲楽に溺れぬ者であった。その森において彼は常に揺るがず、日々みずからの正しき法（ダルマ）を行じ続けた。

Verse 7

अथानरण्यकन्या सा सिषेवे भक्तितो मुनिम् । कर्मणा मनसा वाचा लक्ष्मीनारायणं यथा

そののち、その森の乙女は牟尼に帰依して仕えた――行いによって、心によって、言葉によって――あたかもラクシュミーがナーラーヤナに仕えるがごとく。

Verse 8

एकदा स्वर्णदीं स्नातुं गच्छन्तीं सुस्मितां च ताम् । ददर्श पथि धर्मश्च मायया वृषरूपधृक्

ある時、彼女がほほえみをたたえ、スヴァルṇディー河へ沐浴に向かっていたところ、道すがらダルマは彼女を見た。彼は神通のマーヤーにより牡牛の姿を帯びていた。

Verse 9

चारुरत्नरथस्थश्च नानालं कारभूषितः । नवीनयौवनश्श्रीमान्कामदेवसभप्रभः

宝玉をちりばめた輝かしい車に乗り、さまざまな装身具で飾られていた。新たな若さの瑞々しさに満ち、光り輝いて、まるで自らの सभा に坐すカーマデーヴァのごとくであった。

Verse 10

दृष्ट्वा तां सुन्दरीं पद्मामुवाच स वृषो विभुः । विज्ञातुं भावमन्तःस्थं तस्याश्च मुनियोषितः

その麗しきパドマーを見て、力強き牡牛ナンディン――全能なる者――は語った。彼女は牟尼の妻であったゆえ、その胸奥に秘められた想いを知ろうとしたのである。

Verse 11

धर्म उवाच । अयि सुन्दरि लक्ष्मीर्वै राजयोग्ये मनोहरे । अतीव यौवनस्थे च कामिनि स्थिरयौवने

ダルマは言った。「おお麗しき者よ、まことにラクシュミーのごとく、王妃にふさわしく、心を奪う者よ。おお愛しき者よ、青春の盛りに安住し、衰えぬ確かな若さを具えている。」

Verse 12

जरातुरस्य वृद्धस्य पिप्पलादस्य वै मुनेः । सत्यं वदामि तन्वंगि समीपे नैव राजसे

「まことに告げよう、しなやかな肢体の者よ。老い衰え病める牟尼ピッパラーダの傍らでは、そなたは王者の栄光を放ってはいない。」

Verse 13

विप्रं तपस्सु निरतं निर्घृणं मरणोन्मुखम् । त्वक्त्वा मां पश्य राजेन्द्रं रतिशूरं स्मरातुरम्

「われをさておき、王よ、かのバラモンを見よ——苦行（タパス）に没し、憐れみなく、死に向かう者。見よ、彼は愛欲の勇者、欲望に責め苛まれている。」

Verse 14

प्राप्नोति सुन्दरी पुण्यात्सौन्दर्य्यं पूर्वजन्मनः । सफलं तद्भवेत्सर्वं रसिकालिंगनेन च

その聖なる行いの功徳により、美しき女は前生に得た美を得る。そしてそれらすべては、愛の味を知るラシカ（恋人）の慈しみの抱擁によって、まことに成就する。

Verse 15

सहस्रसुन्दरीकान्तं कामशास्त्रविशारदम् । किंकरं कुरु मां कान्ते सम्परित्यज्य तं पतिम्

「愛しき人よ、あの夫を捨て、われを汝のしもべとなせ——千の美女に愛される者、そしてカーマ・シャーストラ（愛の学）に通暁せるこのわれを。」

Verse 16

निर्जने कानने रम्ये शैले शैले नदीतटे । विहरस्व मया सार्द्धं जन्मेदं सफलं कुरु

人けなき麗しき森にて——山々の斜面、川のほとりにて——われと共に戯れよ。この生をまことに実りあるものとなせ。

Verse 17

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्तवन्तं सा स्वरथादवरुह्य च । ग्रहीतुमुत्सुकं हस्ते तमुवाच पतिव्रता

ヴァシシュタは語った。かく言い終えると、その貞節なる妻（パティヴラター）は自らの車から降り、彼の手を取らんと切に願いつつ、彼に語りかけた。

Verse 18

पद्मो वाच । गच्छ दूरं गच्छ दूरं पापिष्ठस्त्वं नराधिप । मां चेत्पश्यसि कामेन सद्यो नष्टो भविष्यसि

パドマーは言った。「去れ、遠くへ去れ、王よ。汝は最も罪深い。欲情をもって我を見れば、たちまち滅びるであろう。」

Verse 19

पिप्पलादं मुनि श्रेष्ठं तपसा पूतविग्रहम् । त्यक्त्वा कथं भजेयं त्वां स्त्रीजितं रतिलम्पटम्

「苦行によってその身さえ清められた最勝の牟尼ピッパラーダを捨てて、どうして私は汝を礼拝できようか——女に屈し、欲楽に貪る者よ。」

Verse 20

स्त्रीजितस्पर्शमात्रेण सर्वं पुण्यं प्रणश्यति । स्त्रीजितः परपापी च तद्दर्शनमघावहम्

女への欲に打ち負かされた者に、ただ触れるだけで、積み重ねた功徳はすべて滅すると説かれる。その者は他者に対して重い罪人となり、姿を見ることさえ罪障を招くと見なされる。

Verse 21

सत्क्रियो ह्यशुचिर्नित्यं स पुमान् यः स्त्रिया जितः । निन्दन्ति पितरो देवा मान वास्सकलाश्च तम्

たとえ外形として正しい儀礼を行っていても、女に打ち負かされた男は、その行いにおいて常に不浄である。ピトリ（祖霊）もデーヴァも、あらゆる人々も彼を非難する。

Verse 22

तस्य किं ज्ञान सुतपो जपहोमप्रपूजनैः । विद्यया दानतः किम्वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम्

女への執着に心を奪われた者に、霊的知識も、厳しい苦行も、ジャパも、ホーマも、荘厳な礼拝も、いったい何の益があろうか。学問や布施もまた、内なる覚知が官能の魅惑にさらわれているなら、何の役に立とうか。

Verse 23

मातरं मां स्त्रियो भावं कृत्वा येन ब्रवीषि ह । भविष्यति क्षयस्तेन कालेन मम शापतः

「そなたは私を女の身であるかのようにして『母』と呼びかけた。ゆえに我が呪いにより、時至れば、そなたは衰滅と破滅に遭うであろう。」

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । श्रुत्वा धर्मस्सतीशापं नृप मूर्तिं विहाय च । धृत्वा स्वमूर्तिं देवेशः कम्पमान उवाच सः

ヴァシシュタは言った。「王よ、サティーがダルマに下した呪いを聞くや、神々の主は仮の姿を捨てた。みずからの真の姿を再び取り、震えながら語った。」

Verse 25

धर्म उवाच । मातर्जानीहि मां धर्मं ज्ञानिनाञ्च गुरो र्गुरुम् । परस्त्रीमातृबुद्धिश्च कुव्वर्न्तं सततं सति

ダルマは言った。「母よ、我をダルマと知りなさい――智者の師、師たちの師たるグルである。おお貞淑なる者よ、我は常に、他人の妻を母として敬う心の姿勢に安住している。」

Verse 26

अहं तवान्तरं ज्ञातुमागतस्तव सन्निधिम् । तवाहञ्च मनो जाने तथापि विधिनोदितः

私はあなたの御前に来て、あなたの内にあるものを知ろうとした。あなたの御心もすでに理解している。されど、宿命の定めと神聖なる秩序に促され、私は語り、問いかけるのである。

Verse 27

कृतं मे दमनं साध्वि न विरुद्धं यथोचितम् । शास्तिः समुत्पथस्थानामीश्वरेण विनिर्मिता

おお貞淑なる御方よ、あなたが私を抑え戒めたことは、不当でも相応しからぬことでもない。道を外れた者に対する懲しめは、主イーシュヴァラご自身が定め給うたのである。

Verse 28

स्वयं प्रदाता सर्वेभ्यः सुखदुःखवरान्क्षमः । सम्पदं विपदं यो हि नमस्तस्मै शिवाय हि

まことに彼のシヴァに帰命する—自ら一切に施与し、楽と苦とをも恩寵として授け、繁栄と逆境とを真実に配分される御方に。

Verse 29

शत्रुं मित्रं सम्विधातुं प्रीतिञ्च कलहं क्षमः । स्रष्टुं नष्टुं च यस्सृष्टिं नमस्तस्मै शिवाय हि

まことに主シヴァに帰命する—敵を友となし、愛をも争いをも起こし、創造の主として宇宙を生み、また融かして滅する御方に。

Verse 30

येन शुक्लीकृतं क्षीरं जले शैत्यं कृतम्पुरा । दाहीकृतो हुता शश्च नमस्तस्मै शिवाय हि

まことに主シヴァに帰命する—その御方により乳は白くされ、水は古より清涼を授かり、供犠の火（フターシャ）は焼き尽くす力をもって燃え上がらされた。

Verse 31

प्रकृतिर्निर्मिता येन तप्त्वाति महदादितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्या नमस्तस्मै शिवाय हि

まことに吉祥なる主シヴァに帰命する—その御方によりプラクリティ（根源の自然）は形づくられ、タパスの大いなる熱ののちにマハットの原理をはじめ諸原理が展開し、またその御方よりブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシャ等の神威が生起する。

Verse 32

ब्रह्मोवाचः । इत्युक्त्वा पुरतस्तस्यास्तस्थौ धर्मो जगद्गुरुः । किञ्चिन्नोवाच चकितस्तत्पातिव्रत्य तोषितः

ブラフマーは言った。「このように語り終えると、世の師であるダルマは彼女の前に立った。貞婦としての揺るがぬ貞節に驚嘆し、満足して、彼はそれ以上何も語らなかった。」

Verse 33

पद्मापि नृपकन्या सा पिप्पलादप्रिसा तदा । साध्वी तं धर्ममाज्ञाय विस्मितोवाच पर्वत

そのとき、ピッパラーダに愛される徳高き王女パドマーは、正しきダルマの道を悟って驚嘆し、パルヴァタは感嘆して語り出した。

Verse 34

पद्मोवाच । त्वमेव धर्म सर्वेषां साक्षी निखिलकर्मणाम् । कथं मनो मे विज्ञातुं विडम्बयसि मां विभो

パドマーは言った。「あなたこそがダルマそのものであり、あらゆる衆生の内なる証人、すべての行いを見知る全知者です。遍満する主よ、どうして私の心を知らぬふりをして、私をからかうのですか。」

Verse 35

यत्तत्सर्वं कृतं ब्रह्मन् नापराधो बभूव मे । त्वञ्च शप्तो मयाऽज्ञानात्स्त्रीस्वभा वाद्वृथा वृष

「おおブラフマーよ、起こったすべてにおいて、まことに私に過ちはありません。しかも私は無知ゆえに、女の性に伴う衝動に任せ、正当な理由もなくあなたを呪ってしまいました――牛旗を掲げる主よ。」

Verse 36

का व्यवस्था भवेत्तस्य चिन्तयामीति साम्प्रतम् । चित्ते स्फुरतु सा बुद्धिर्यया शं संल्लभामि वै

「いかなる修行の道が、あの御方へと私を導くのか――今それを思惟しています。どうかその識別の智慧が我が心に閃き、吉祥を授けるシヴァを真に得られますように。」

Verse 37

आकाशोसौ दिशस्सर्वा यदि नश्यन्तु वायवः । तथापि साध्वीशापस्तु न नश्यति कदाचन

たとえ虚空そのものとあらゆる方角、そして風が滅び去ろうとも、貞節にして正法に立つ女の放つ呪詛は、いかなる時も決して滅びない。

Verse 38

सत्ये पूर्णश्चतुष्पादः पौर्ण मास्यां यथा शशी । विराजसे देवराज सर्वकालं दिवानिशम्

サティヤ・ユガにおいて汝は円満にして、四つの分に堅く立ち、満月の夜の月のごとし。おお神々の主よ、汝は昼夜を問わず常に光輝を放つ。

Verse 39

त्वञ्च नष्टो भवसि चेत्सृष्टिनाशो भवेत्तदा । इति कर्तव्यतामूढा वृथापि च वदाम्यहम्

もし汝が滅びるなら、そのとき造られた秩序は崩壊するであろう。「なすべきことは何か」との思いに惑わされ、たとえ虚しくとも、われはなお語る。

Verse 40

पादक्षयश्च भविता त्रेतायां च सुरोत्तम । पादोपरे द्वापरे च तृतीयोऽपि कलौ विभो

おお神々のうち最勝なる者よ、トレーターの世には（ダルマの）一分が減ずる。ドヴァーパラにはさらに一分が失われ、カリの世には、おお大能者よ、第三の一分もまた衰える。

Verse 41

कलिशेषेऽखिलाश्छिन्ना भविष्यन्ति तवांघ्रयः । पुनस्सत्ये समायाते परिपूर्णो भविष्यसि

カリの世の終わりには、汝の四肢はことごとく断たれるであろう。だがサティヤの世が再び来たるとき、汝はまた円満にして完全となる。

Verse 42

सत्ये सर्वव्यापकस्त्वं तदन्येषु च कु त्रचित् । युगव्यवस्थया स त्वं भविष्यसि तथा तथा

サティヤ・ユガにおいて汝は遍満するが、他の時代にはある特定のあり方としてのみ認識される。ユガの配列に従い、汝はその都度ふさわしい様で顕現するであろう。

Verse 43

इत्येवं वचनं सत्यं ममास्तु सुखदं तव । याम्यहं पतिसेवायै गच्छ त्वं स्वगृहं विभो

「かくあれ。これらの言葉が真実となりますように。汝にとって吉祥となり、安楽をもたらしますように。われはいま夫に仕えるために行く。汝は、ああ大いなる者（vibho）よ、自らの家へ帰りなさい。」

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्सन्तुष्टोभूद्वृषस्स वै । तदेवंवादिनीं साध्वीमुवाच विधिनन्दन

ブラフマーは言った。彼女の言葉を聞いて、その牡牛（ダルマ）はまことに満足した。そこで、摂理を定める者の子（ブラフマー）は、そのように語る貞淑なる婦人に向かい、返答して語った。

Verse 45

धर्म उवाच । धन्यासि पतिभक्तासि स्वस्ति तेस्तु पतिव्रते । वरं गृहाण त्वत्स्वामी त्वत्परित्राणकारणात्

ダルマは言った。「汝は幸いなるかな、夫に帰依する者よ。吉祥あれ、夫に貞節を尽くすパティヴラターよ。願いを受けよ。汝の主たる夫が、汝を守護する因となったのだ。」

Verse 46

युवा भवतु ते भर्ता रतिशूरश्च धार्मिकः । रूपवान् गुणवान्वाग्मी संततस्थिरयौवनः

「汝の夫は常に若くあれ――愛において勇ましく、ダルマにおいて堅固であれ。姿は麗しく、徳に満ち、言葉は雄弁にして、断たれぬ揺るがぬ若さを保て。」

Verse 47

चिरञ्जीवी स भवतु मार्कण्डेयात्प रश्शुभे । कुबेराद्धनवांश्चैव शक्रादैश्वर्य्यवानपि

おお吉祥なる者よ、彼がマールカンデーヤのごとく長寿であり、クベーラのごとく富み、さらにシャクラ（インドラ）のごとく主権と王者の威力を具えますように。

Verse 48

शिवभक्तो हरिसमस्सिद्धस्तु कपिलात्परः । बुद्ध्या बृहस्पतिसमस्समत्वेन विधेस्समः

シヴァに帰依する者はハリ（ヴィシュヌ）のごとく成就し、さらにカピラをも凌ぐ。智慧においてはブリハスパティに等しく、平等なる心の安住においてはヴィディ（ブラフマー）に等しい。

Verse 49

स्वामिसौभाग्यसंयुक्ता भव त्वं जीवनावधि । तथा च सुभगे देवि त्वं भव स्थिरयौवना

「あなたが夫の吉祥なる幸運に結ばれたまま、命の終わりに至るまで在りますように。さらに、吉祥なる女神よ、衰えぬ確かな若さに安住されますように。」

Verse 50

माता त्वं दशपुत्राणां गुणिनां चिरजीविनाम् । स्वभर्तुरधिकानां च भविष्यसि न संशयः

あなたは必ずや、徳にすぐれ長寿なる十人の息子たちの母となる。彼らはその卓越において、あなたの夫をさえ凌ぐであろう。これに疑いはない。

Verse 51

गृहा भवन्तु ते साध्वि सर्वसम्पत्सम न्विताः । प्रकाशमन्तस्सततं कुबेरभवनाधिकाः

おお貞淑なる婦人よ、あなたの家々があらゆる繁栄に満ちますように。内なる光明が常に輝き、クベーラの壮麗なる邸宅をさえ凌ぎますように。

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । इत्येवमुक्ता सन्तस्थौ धर्मस्स गिरिसत्तम । सा तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य स्वगृहं ययौ

ヴァシシュタは言った。「かく教えられたダルマは――おお、山々の最勝よ――堅く揺るがず立っていた。彼女は彼の周りを右繞（プラダクシナー）し、恭しく礼拝して、自らの家へ帰って行った。」

Verse 53

धर्मस्तथाशिषो दत्वा जगाम निजमन्दिरम् । प्रशशंस च तां प्रात्या पद्मां संसदि संसदि

ダルマはそのように祝福を授け、自らの神殿へと去った。帰ってからは、あらゆる集会のたびに、パドマーを繰り返し讃えた。

Verse 54

सा रेमे स्वामिना सार्द्धं यूना रहसि सन्ततम् । पश्चाद्बभूवुऽस्सत्पुत्रास्तद्भर्तुरधिका गुणैः

彼女は若き主君とともに、ひそやかな場所で絶えず歓びを味わった。やがて、父の徳をさえ凌ぐほどの資質を備えた、すぐれた息子たちが生まれた。

Verse 55

बभूव सकला सम्पद्दम्पत्योः सुखवर्द्धिनी । सर्वानन्दवृद्धिकरी परत्रेह च शर्मणे

あらゆる繁栄がその神聖なる夫婦に現れ、幸福はいよいよ増した。すべての歓喜は広がり、この世にも来世にも、安らぎと安泰が授けられた。

Verse 56

शैलेन्द्र कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् । दम्पत्योश्च तयोः प्रीत्या श्रुतं ते परमादरात्

「おおシャイレーンドラよ。シャイレーンドラによって語られたこの古き聖なる物語のすべてを、汝は最上の敬意をもって聴聞した――互いの愛に満ちたあの神聖なる夫婦もまた、相愛のうちにこれを聴いたのである。」

Verse 57

बुद्ध्वा तत्त्वं सुतां देहि पार्वतीमीश्वराय च । कुरुषं त्यज शैलेन्द्र मेनया स्वस्त्रिया सह

タットヴァ（真理）を悟ったなら、汝の娘パールヴァティーを主イーシュヴァラ（シヴァ）に捧げよ。おお山々の王よ、この苛烈を捨て、妻メーナーとともに心を和らげよ。

Verse 58

सप्ताहे समतीते तु दुर्लभेति शुभे क्षणे । लग्नाधिपे च लग्नस्थे चन्द्रेस्वत्नयान्विते

一週が過ぎたのち、その稀有にして吉祥なる刹那——ラグナの主がラグナに安住し、月が自らの子（子星）と合する時——定められた出来事が成就した。

Verse 59

मुदिते रोहिणीयुक्ते विशुद्धे चन्द्रतारके । मार्गमासे चन्द्रवारे सर्वदोषविवर्जिते

月が吉祥にしてローヒニーと結び、月宿が清浄にして輝き、さらにマールガシールシャ月の月曜日であるならば——その時は一切の不吉なる瑕疵を離れると説かれる。

Verse 60

सर्वसद्ग्रहसंसृष्टऽसद्ग्रहदृष्टिवर्जिते । सदपत्यप्रदे जीवे पतिसौभाग्यदायिनि

おお生ける女神よ、あらゆる吉祥の影響より成り、不吉なる執着の視線を離れたまえ——おお善き子孫を授ける方よ、おお夫の福運と夫婦の祝福を与える方よ。

Verse 61

जगदम्बां जगत्पित्रे मूलप्रकृतिमीश्वरीम् । कन्यां प्रदाय गिरिजां कृती त्वं भव पर्वत

おお山（ヒマーラヤ）よ、汝が娘ギリジャー——宇宙の母、自在なる女神、根本プラクリティそのもの——を宇宙の父（シヴァ）に捧げ与えるなら、汝はまことに福を得て、成就を遂げるであろう。

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मुनिशार्दूलो वसिष्ठो ज्ञानिसत्तमः । विरराम शिवं स्मृत्वा नानालीलाकरं प्रभुम्

ブラフマーは言った。「かく語り終えると、賢者の中の虎、智者の最勝たるヴァシシュタは、無量の神聖なるリーラーを顕す至上の主、シヴァを念じて、しばし沈黙した。」