मेना-हिमालयसंवादः (Menā’s Counsel to Himālaya; Response to Slander of Śiva)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् । शोकेनासाधुनयना हृदयेन विदूयता

ブラフマーは言った。ブラーフマナの言葉を聞き終えると、メーナーはヒマーラヤに語りかけた。悲しみによりその眼差しは定まらず、胸の内では心が焼けるように痛んでいた。

Verse 2

मेनोवाच । शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामे सुखावहम् । पृच्छ शैववरान्सर्वान्किमुक्तं ब्राह्मणेन ह

メーナーは言いました。「おお、山の主よ、最後に幸福をもたらす私の言葉を聞いてください。バラモンが何を宣言したのか、シヴァの優れた信者たち全員に尋ねてください。」

Verse 3

निन्दानेन कृता शम्भोर्वैष्णवेन द्विजन्मना । श्रुत्वा तां मे मनोऽतीव निर्विण्णं हि नगेश्वर

おお、山の主よ、ヴァイシュナヴァのバラモンが語ったシャンブへの冒涜を聞いて、私の心は非常に苦しみ、冷めてしまいました。

Verse 4

तस्मै रुद्राय शैलेश न दास्यामि सुतामहम् । कुरूपशीलनम्मे हि सुलक्षणयुतां निजाम्

おお、山の主よ、私は娘をあのルドラには与えません。なぜなら、彼は見苦しい姿と行いをしているのに対し、私の子供は吉祥な印と優れた資質を備えているからです。

Verse 5

न मन्यसे वचो चेन्मे मरिष्यामि न संशयः । त्यक्ष्यामि च गृहं सद्यो भक्षयिष्यामि वा विषम्

もしあなたが私の言葉を聞き入れないなら、私は間違いなく死ぬでしょう。疑いの余地はありません。私はすぐにこの家を去るか、さもなければ毒を飲みます。

Verse 6

गले बद्ध्वांबिकां रज्ज्वा यास्यामि गहनं वनम् । महाम्बुधौ मज्जयिष्ये तस्मै दास्यामि नो सुताम्

「アンビカーの首に縄をかけて縛り、私は深い森へ行く。大海に沈めて溺れさせ、あの者に我らの娘は決して与えぬ。」

Verse 7

इत्युक्त्वाशु तथा गत्वा मेना कोपालयं शुचा । त्यक्त्वा हारं रुदन्ती सा चकार शयनं भुवि

そう言い終えると、メーナーは悲嘆に沈み、急いで自室へと去った。首飾りを投げ捨て、泣きながら地に伏して横たわった。

Verse 8

एतस्मिन्नन्तरे तात शम्भुना सप्त एव ते । संस्मृता ऋषयस्सद्यो विरहव्याकुलात्मना

その間、いとしき者よ、離別の痛みに心乱れたシャンブは、ただちにあの七人の聖仙を想起した。

Verse 9

ऋषयश्चैव ते सर्वे शम्भुना संस्मृता यदा । तदाऽऽजग्मुः स्वयं सद्यः कल्पवृक्षा इवापरे

シャンブがあの聖仙たちすべてを想起すると（神聖なる想念によって召されるかのように）、彼らはただちに自ら来臨した—まるで願いを叶える天上のカルパヴリクシャが忽然と現れるように。

Verse 10

अरुन्धती तथाऽऽयाता साक्षात्सिद्धिरिवापरा । तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान्विजहौ स्वजपं हरः

そのときアルンダティーもまた到来し、まるで別のシッディ（成就）が化身したかのようであった。太陽のごとく輝く彼らを見て、ハラ（主シヴァ）は自らのマントラ・ジャパをひととき止め、脇に置かれた。

Verse 11

स्थित्वाग्रे ऋषयः श्रेष्ठं नत्वा स्तुत्वा शिवं मुने । मेनिरे च तदात्मानं कृतार्थं ते तपस्विनः

前に立つその苦行の聖仙たちは、シヴァに礼拝し讃嘆を捧げたのち、ああ牟尼よ、自らを成就した者と見なし、その身心が真の目的を得たと悟った。

Verse 12

ततो विस्मयमापन्ना नम स्कृत्य स्थिताः पुनः । प्रोचुः प्राञ्जलयस्ते वै शिवं लोकनमस्कृतम्

やがて彼らは驚嘆に打たれ、再び礼拝して立ち上がった。合掌して、万界に礼敬されるシヴァに向かい言葉を述べた。

Verse 13

ऋषय ऊचुः । सर्वोत्कृष्टं महाराज सार्वभौम दिवौकसाम् । स्वभाग्यं वर्ण्यतेऽस्माभिः किं पुनस्सकलोत्तमम्

聖仙たちは言った。「おお大王よ、天界の神々の中の至上の主、普く治める覇者よ。我らが語るのは最も勝れたもの、すなわち我ら自身の福運である。まして万有の中で最上なるものについては、いかばかり語るべきであろうか。」

Verse 14

तपस्तप्तं त्रिधा पूर्वं वेदाध्ययनमुत्तमम् । अग्नयश्च हुताः पूर्वं तीर्थानि विविधानि च

かつて私は三種の苦行を修し、また最上のヴェーダ学習に励んだ。さらに以前、聖なる火には正しく供物を捧げ、さまざまなティールタ（聖地）を巡礼した。

Verse 15

वाङ्मनःकायजं किंचित्पुण्यं स्मरणसम्भवम् । तत्सर्वं संगतं चाद्य स्मरणानुग्रहात्तव

想念によって、私の言葉・心・身体から生じたわずかな功徳であっても、今日それらはすべて、あなたを憶念することから生まれる恩寵により、集まり満ちて成就した。

Verse 16

यो वै भजति नित्यं त्वां कृतकृत्यो भवेन्नरः । किं पुण्यं वर्ण्यते तेषां येषां च स्मरणं तव

常に汝を礼拝する者は、人生の務めを成し遂げた人となる。ましてや、汝を憶念する者たちの功徳を、いかで言い尽くせようか。

Verse 17

सर्वोत्कृष्टा वयं जाताः स्मरणात्ते सदाशिव । मनोरथपथं नैव गच्छसि त्वं कथंचन

おおサダーシヴァよ、ただ汝を憶念するだけで、我らは最上の境地に至った。されど汝は、我らの願い—世俗の空想—の道を、いかなる形でも追随なさらぬ。

Verse 18

वामनस्य फलं यद्वज्जन्मान्धस्य दृशौ यथा । वाचालत्वञ्च मूकस्य रंकस्य निधिदर्शनम्

ここに讃えられるシヴァへの帰依の果は、あたかも小人が十全の丈を得るがごとく、生来の盲人が視力を得るがごとく、唖者が雄弁となるがごとく、貧者が宝蔵を目の当たりにするがごとし—そのような果報である。

Verse 19

पङ्गोर्गिरिवराक्रान्तिर्वन्ध्यायः प्रसवस्तथा । दर्शनं भवतस्तद्वज्जातं नो दुर्लभं प्रभो

主よ、足なえの者が大いなる山をまたぎ越えることがほとんど不可能であり、不妊の女が子を産めぬように、あなたの神聖なるダルシャナ（御姿の拝観）を得ることは本来きわめて難しい—しかし御恩寵により、我らには難事とならなかった、主宰よ。

Verse 20

अद्य प्रभृति लोकेषु मान्याः पूज्या मुनीश्वराः । जातास्ते दर्शनादेव स्वमुच्चैः पदमाश्रिताः

今日より後、諸世界において、かの尊き聖仙たちは敬われ、供養されるにふさわしい者となった。あなたのダルシャナただそれのみによって、彼らは自らの高き境地に到り、最上の位に帰依した。

Verse 21

अत्र किं बहुनोक्तेन सर्व था मान्यतां गताः । दर्शनात्तव देवेश सर्वदेवेश्वरस्य हि

ここで多くを語る必要がありましょうか。あなたを拝見するだけで、神々の主よ、まことに一切の神々の大主宰よ、すべては完全に尊ばれ、受け入れられるのです。

Verse 22

पूर्णानां किञ्च कर्तव्यमस्ति चेत्परमा कृपा । सदृशं सेवकानां तु देयं कार्यं त्वया शुभम्

すでに満ち足りた者たちに、なお為すべきことがあるとすれば、それこそ至上の慈悲です。ゆえに、ふさわしく恵みをもって、従者たちに相応の務めと尊い賜物をお授けください。

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तेषां शम्भुर्महेश्वरः । लौकिकाचारमाश्रित्य रम्यं वाक्यमुपाददे

ブラフマーは言った。かく彼らの言葉を聞いて、シャンブー――マヘーシュヴァラなるマハーデーヴァは、世の作法に則り、優美で心地よい言葉をもって彼らに答えた。

Verse 24

शिव उवाच । ऋषयश्च सदा पूज्या भवन्तश्च विशेषतः । युष्माकं कारणाद्विप्राः स्मरणं च मया कृतम्

シヴァは言った。「リシたちは常に礼拝に値する。ましてや汝ら、尊きバラモンたちは殊更である。まことに汝らのゆえに、われはこの事を想起したのだ。」

Verse 25

ममावस्था भवद्भिश्च ज्ञायते ह्युपकारिका । साधनीया विशेषेण लोकानां सिद्धिहेतवे

汝ら皆が知る我が境地は、まことに利益をもたらす。人々が霊的成就（シッディ）を得る因となるゆえ、殊更に慎み深く修すべきである。

Verse 26

देवानां दुःखमुत्पन्नं ता रकात्सुदुरात्मनः । ब्रह्मणा च वरौ दत्तः किं करोमि दुरासदः

あの邪悪なるターラカによって、神々には大いなる苦しみが生じた。しかもブラフマーが彼に恩寵の賜物を与えた以上、かくも打ち難き者に対して、我に何ができようか。

Verse 27

मूर्तयोऽष्टौ च याः प्रोक्ता मदीयाः परमर्षयः । तास्सर्वा उपकाराय न तु स्वार्थाय तत्स्फुटम्

至高の聖仙たちよ、我がものと説かれた八つの姿は、すべて衆生の利益のためである。明らかに、いささかも私利のためではない。

Verse 28

तथा च कर्तुकामोहं विवाहं शिवया सह । तया वै सुतपस्तप्तं दुष्करं परमर्षिभिः

かくして、シヴァーとの婚姻を成就せんと願い、彼女は至高の聖仙にも難きほどの厳しい苦行を修し、主シヴァを得ようとした。

Verse 29

तस्यै परं फलं देयमभीष्टं तद्धितावहम् । एतादृशः पणो मे हि भक्तानन्दप्रदः स्फुटम्

彼女にはまことに最上の果報を授けるべきである――彼女の望む、真の安寧をもたらす恩寵を。これこそ我が誓願、明らかである：我は我が信奉者に歓喜を授ける。

Verse 30

पार्वतीवचनाद्भिक्षुरूपो यातो गिरेर्गृहम् । अहं पावितवान्कालीं यतो लीलाविशारदः

パールヴァティーの願いにより、我は托鉢僧の姿となって山の住まいへ赴いた。神なるリーラーに通じた我は、カーリーを清め、聖ならしめた。

Verse 31

मां ज्ञात्वा तौ परं ब्रह्म दम्पती परभक्तितः । दातुकामावभूतां च स्वसुतां वेदरीतितः

我を至上のブラフマンと悟ったその夫婦は、最上の帰依によって、ヴェーダの規定に従い、己が娘を婚姻に授けようと望むに至った。

Verse 32

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे सप्तर्ष्यागमनवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第二部「ルドラ・サンヒター」第三分「パールヴァティー・カーンダ」において、「七仙来臨の叙述」と題する第三十二章はここに終わる。

Verse 33

तच्छ्रुत्वा तौ सुनिर्विण्णो तद्धीनौ संबभूवतुः । स्वकन्यां नेच्छतो दातुं मह्यं हि मुनयोऽधुना

それを聞くや、二人は深く落胆し、なすすべもなくなった。「まことに今や、ムニたちは自らの娘を私に与えようとはしないのだ」と彼らは思った。

Verse 34

तस्माद्भवन्तो गच्छन्तु हिमाचलगृहं ध्रुवम् । तत्र गत्वा गिरिवरं तत्पत्नीञ्च प्रबोधय

ゆえに、あなたがたは皆、必ずヒマーチャラの館へ赴きなさい。そこに至ったなら、尊き山王とその妃を目覚めさせ—告げ知らせ、奮い立たせよ。

Verse 35

कथनीयं प्रयत्नेन वचनं वेदसम्मितम् । सर्वथा करणीयन्तद्यथा स्यात्कार्य्यमुत्तमम्

努め励んで、ヴェーダにかなう言葉のみを語るべきである。さらにその教えをあらゆる形で実践し、意図する行いが最上の完成に至るようにせよ。

Verse 36

उद्वाहं कर्तुमिच्छामि तत्पुत्र्या सह सत्तमाः । स्वीकृतस्त द्विवाहो मे वरो दत्तश्च तादृशः

「おお、徳高き者たちの中の最勝よ。われは彼の娘と婚礼を成し遂げたい。われには二重の婚姻が受け入れられ、同様の恩寵もまた授けられた。」

Verse 37

अत्र किं बहुनोक्तेन बोधनीयो हिमालयः । तथा मेना च बोद्धव्या देवानां स्याद्धितं यथा

ここで多くを語る必要があろうか。ヒマーラヤを正しく諭し、またメーナーにも理解させよ。そうしてこそ、神々の利益が成就する。

Verse 38

भवद्भिः कल्पितो यो वै विधिस्स्यादधिकस्ततः । भवताञ्चैव कार्य्यं तु भवन्तः कार्य्यभागिनः

「汝らが案じ定めた作法は、まことに他に勝るであろう。しかもこの務めは汝ら自身も遂行せよ。汝らは儀礼の正当な参与者であり、その分け前を担う者だからである。」

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा मुनयस्तेऽमलाशयाः । आनन्दं लेभिरे सर्वे प्रभुणानुग्रहीकृताः

ブラフマーは言った。「この言葉を聞くや、心清きその聖仙たちは皆、主の恩寵に浴して歓喜に満たされた。」

Verse 40

वयं धन्या अभूवंश्च कृतकृत्याश्च सर्वथा । वंद्या याताश्च सर्वेषां पूजनीया विशेषतः

「我らはまことに福を得、あらゆる面で務めを果たし終えた。すべての者に礼拝されるに足り、ことさらに供養されるにふさわしくなった。」

Verse 41

ब्रह्मणा विष्णुना यो वै वन्द्यस्सर्वार्थसाधकः । सोस्मान्प्रेषयते प्रेष्यान्कार्ये लोकसुखावहे

ブラフマーとヴィシュヌさえ礼拝する、あらゆる正しき願いを成就させる御方—その御方が、我らを御身の僕として遣わし、世に安寧と幸福をもたらす務めを果たさせる。

Verse 42

अयं वै जगतां स्वामी पिता सा जननी मता । अयं युक्तश्च सम्बन्धो वर्द्धतां चन्द्रवत्सदा

この御方こそ諸世界の主にして父、そして彼女は母と仰がれる。両者のふさわしく正しき結びつきが、満ちゆく月のごとく常に栄え増しますように。

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ह्यृषयो दिव्या नमस्कृत्य शिवं तदा । गता आकाशमार्गेण यत्रास्ति हिमवत्पुरम्

ブラフマーは言った。「かく語り終えると、かの神聖なる仙人たちはその時、主シヴァに恭しく礼拝し、天空の道を通って、ヒマヴァーン（ヒマラヤ）の都のある所へと赴いた。」

Verse 44

दृष्ट्वा तां च पुरं दिव्या मृषयस्तेऽतिविस्मिताः । वर्णयन्तश्च स्वं पुण्यमब्रुवन्वै परस्परम्

その神妙なる都を見て、かの仙人たちはひどく驚嘆した。自らの功徳を語り合い、互いに言葉を交わした。

Verse 45

ऋषय ऊचुः । पुण्यवन्तो वयं धन्या दृष्ट्वैतद्धिमव त्पुरम् । यस्मादेवंविधे कार्य्ये शिवेनैव नियोजिताः

聖仙たちは言った。「われらはまことに功徳あり、幸いである。ヒマヴァトの都を拝したからである。このような聖なる務めに、われらはシヴァ自らによって任じられたのだ。」

Verse 46

अलकायाश्च स्वर्गाच्च भोगवत्यास्तथा पुनः । विशेषेणामरावत्या दृश्य ते पुरमुत्तमम्

アラカー、スヴァルガそのもの、さらにボーガヴァティー—とりわけアマラーヴァティー—と比べても、汝のこの最上の都は、すべてに勝っていると見える。

Verse 47

सुगृहाणि सुरम्याणि स्फटिकैर्विविधैर्वरैः । मणिभिर्वा विचित्राणि रचितान्यङ्गणानि च

そこには、さまざまな上質の水晶（スファティカ）で造られた、きわめて麗しい立派な住まいがあり、また多彩な宝珠で飾られた、妙なる中庭も設けられていた。

Verse 48

सूर्यकान्ताश्च मणयश्चन्द्रकान्तास्तथैव च । गृहे गृहे विचित्राश्च वृक्षात्स्वर्गसमुद्भवाः

また、スーリヤカーンタの宝珠、そして同様にチャンドラカーンタの宝珠があり、家ごとに、あの樹より生じた天来の、色とりどりの不思議な宝が備わっていた。

Verse 49

तोरणानां तथा लक्ष्मीर्दृश्यते च गृहेगृहे । विविधानि विचित्राणि शुकहंसैर्विमानकैः

家ごとに、祭礼の門トーラナの吉祥なる輝きが見え、また鸚鵡と白鳥の姿で飾られた、さまざまに妙なるヴィマーナ（天翔る宮殿）が数多くあった。

Verse 50

वितानानि विचित्राणि चैलवत्तोरणैस्सह । जलाशयान्यनेकानि दीर्घिका विविधाः स्थिताः

そこには種々に妙なる天蓋が張られ、布の花綱と布のごときトーラナ門がともに飾られていた。さらに水の貯えも多く、長き池やさまざまな水槽が各所に整えられていた。

Verse 51

उद्यानानि विचित्राणि प्रसन्नैः पूजितान्यथ । नराश्च देवतास्सर्वे स्त्रियश्चाप्सरसस्तथा

そのとき、色とりどりの妙なる園が現れ、喜悦の心をもって供養されていた。そこには人々、あらゆる神々、そして女人たち—さらには天女アプサラー（Apsarā）までも—その聖なる光景に集っていた。

Verse 52

कर्मभूमौ याज्ञिकाश्च पौराणास्स्वर्गकाम्यया । कुर्वन्ति ते वृथा सर्वे विहाय हिमवत्पुरम्

この業の地において、祭式を司る者やプラーナを誦する者が、天界を望むがゆえに行う諸行も、ヒマヴァットの都—パールヴァティーとシヴァの聖なる住処—を捨てるなら、ことごとく空しい。

Verse 53

यावन्न दृष्टमेतच्च तावत्स्वर्गपरा नराः । दृष्ट्रमेतद्यदा विप्राः किं स्वर्गेण प्रयोजनम्

これ（至高のシヴァの実相）を直に見ぬかぎり、人は天界を求め続ける。だがひとたび真実にこれを見たなら、ああブラーフマナたちよ、もはや天界に何の用があろうか。

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्येवमृषिवर्य्यास्ते वर्णयन्तः पुरश्च तत् । गता हैमालयं सर्वे गृहं सर्वसमृद्धिमत्

ブラフマーは言った。「このように、最勝の聖仙たちは、その事を語りつつ先へ進み、やがて皆そろってヒマーラヤへ赴き、あらゆる繁栄に満ちた住まいへと至った。」

Verse 55

तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान् हिमवान्विस्मितोऽब्रवीत् । दूरादाकाशमार्गस्थान्मुनीन्सप्त सुतेजसः

太陽のごとく輝くその聖仙たちを見て、ヒマヴァーンは驚嘆して語った。遠くより、天の道にとどまる光明赫々たる七人の牟尼を見いだした。

Verse 56

हिमवानुवाच । सप्तैते सूर्य्यसंकाशाः समायांति मदन्तिके । पूजा कार्य्या प्रयत्नेन मुनीनां च मयाधुना

ヒマヴァーンは言った。「太陽のごとく輝くこの七聖は、わがもとへ近づいて来られる。ゆえに今、われは力を尽くして牟尼たちに供養（プージャー）を捧げよう。」

Verse 57

वयं धन्या गृहस्थाश्च सर्वेषां सुखदायिनः । येषां गृहे समायान्ति महात्मानो यदीदृशाः

まことに幸いなるかな、われら家住の者は、すべてに喜びを与える者となる。かくのごとき大いなる魂の聖者たちが、わが家に来臨されるのだから。

Verse 58

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे चैवाकाशादेत्य भुवि स्थितान् । सन्मुखे हिमवान्दृष्ट्वा ययौ मानपुरस्सरम्

ブラフマーは語った。そのとき彼は天より降り、地に立つ者たちのもとへ来た。そして眼前のヒマヴァーンを見て進み出で、彼を先頭の座に置き、相応の敬意を示した。

Verse 59

कृतांजलिर्नतस्कन्धः सप्तर्षीन्सुप्रणम्य सः । पूजां चकार तेषां वै बहुमानपुरस्सरम्

合掌して肩を垂れ、彼は七聖仙（サプタ・リシ）に深く礼拝した。ついで敬意を第一として、甚だしい尊崇をもって彼らに供養（プージャー）を捧げた。

Verse 60

हितास्सप्तर्षयस्ते च हिमवन्तन्नगेश्वरम् । गृहीत्वोचुः प्रसन्नास्या वचनं मङ्गलालयम्

そのとき、善意に満ちた七人の聖仙は、山々の主ヒマヴァーンを取り、安らかな面持ちで、吉祥の宿る言葉をもって彼に語りかけた。

Verse 61

यथाग्रतश्च तान्कृत्वा धन्या मम गृहाश्रमः । इत्युक्त्वासनमानीय ददौ भक्तिपुरस्सरम्

「この方々を前にふさわしくお迎えできて、わが家の暮らしはまことに幸いです。」そう言って座を運び、何よりも先に信愛（バクティ）をもって捧げた。

Verse 62

आसनेषूपविष्टेषु तदाज्ञप्तस्स्वयं स्थितः । उवाच हिमवांस्तत्र मुनीञ्ज्योतिर्मयास्तदा

聖仙たちが座に着くと、命じられたとおりその場に自ら立つヒマヴァーンは、霊光に輝くその牟尼たちに向かって語り始めた。

Verse 63

हिमालय उवाच । धन्यो हि कृतकृत्योहं सफलं जीवित मम । लोकेषु दर्शनीयोहं बहुतीर्थसमो मतः

ヒマーラヤは言った。「まことに我は幸いである。なすべき務めは成就し、わが命は実りを得た。諸世界において我は拝観に値し、多くのティールタ（聖なる巡礼地）に等しいと見なされている。」

Verse 64

यस्माद्भवन्तो मद्गेहमागता विष्णुरूपिणः । पूर्णानां भवतां कार्य्यं कृपणानां गृहेषु किम्

あなたがたはヴィシュヌの御姿となって我が家にお越しくださいました。自ら円満なるあなたがたが、われらのような貧しく乏しい者の家に、いかなる御用がおありでしょうか。

Verse 65

तथापि किञ्चित्कार्यं च सदृशं सेवकस्य मे । कथनीयं सुदयया सफलं स्याज्जनुर्मम

それでもなお、あなたの僕である我にふさわしい務めが、いくらか残っております。どうか慈悲をもってそれをお告げください。そうすれば我がこの生は実りあるものとなりましょう。