काम-शक्र-संवादः / Dialogue of Kāma and Śakra (Indra)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् । पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना

ブラフマーは言った。かの神々が去ったのち、シャクラ（インドラ）は、あまりにも邪悪で強大なダイティヤ、ターラカに苦しめられ、まことにスムラ（カーマ）――欲望の神――を想い起こした。

Verse 2

आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः । सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः

その瞬間、カーマ（欲望の神）はヴァサンタ（春）を伴って到来した。ラティに愛され、驕りを帯び、ラティとともに来た――三界の征服者として名高い主、カーマである。

Verse 3

प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः । महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्

そこでスマラ（カーマデーヴァ）は恭しく礼拝し、気高き志をもってその前に立ち、合掌してシャクラ（インドラ）に語りかけた。

Verse 4

काम उवाच । किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना । तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः

カーマは言った。「あなたにどのような務めが生じたのですか。いかなる理由で私を想い起こし（召し）たのですか。おお神々の主よ、真実をお語りください。私はそれを成し遂げるために参りました。」

Verse 5

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः । उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्

ブラフマーは言った。かのカンダルパ（カーマ）の言葉を聞くと、神々の主は喜びをもって答え、彼を讃えて言った。「よく言った。まことに正しく、ふさわしい。」

Verse 6

शक्र उवाच । तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् । तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज

シャクラ（インドラ）は言った。「そなたの企てはまことに吉祥である。わが務めが今ここに現れたのだから。そなたはそれを成し遂げる用意がある。まことに福徳ある者よ、マカラドヴァジャ（カーマ）よ。」

Verse 7

प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः । मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा

いま我が相応しき言葉を聞け。汝の前にて我は語らん。我が務めはいずれも汝の務めでもある—他に違いはない。

Verse 8

मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च । परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्

我には友多く、数も多く、また高き者もいる。されど、真の友よ、覚えておけ—いずこにも汝に等しき者はない。

Verse 9

जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् । वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन

我が勝利のために、愛しき者よ、我はこの無上の武器二つを造りし。金剛杵（ヴァジュラ）すら時に空しくなることあれど、汝は決してそうならぬ—いかなる時も。

Verse 10

यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः । तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि

真の安寧がそこから生ずる者より、いったい誰がそれ以上に愛しきであろうか。ゆえに、汝は友の中の最上であるから、まことに我が務めを成すにふさわしい。

Verse 11

मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् । केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना

我が内に悲しみが起こった——癒し難く、宿業と時のめぐりより生じたもの。汝をおいて、これを遠ざけ得る者は誰もいない。

Verse 12

दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते । आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि

施す者は飢饉において試され、勇士は戦場において試される。友は災厄の時に試され、家はその女たちが苦しみ無力となる時に試される。

Verse 13

विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः । सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्

いとしき者よ、危機が訪れ、へりくだって願いが述べられる時、たとえ真実が直ちに眼前に明らかでなくとも、過たず真心の情をもつ者の言葉は真実と宣せられる—他ではない。

Verse 14

प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि । परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति

まことに、他者のゆえに避けがたき災いが我に降りかかった時、友の中の最上よ、今日こそ汝の真の価値が試される。

Verse 15

न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् । किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः

これはただ我が身のみの、安楽をもたらす務めではない。まことに諸天の神々と他の者たちすべての務めでもある—疑いはない。

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः । उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्

ブラフマーは言った。マガヴァト（インドラ）の言葉を聞くや、マカラドヴァジャ（カーマ、愛の神）は、やさしい微笑みを先に、情愛深き言葉で答えた。

Verse 17

काम उवाच । किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव । उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च

カーマは言った。「なぜそのように言うのか。私は汝に返答しない。この世には作為的で己が利のための恩恵が確かに見られるが、あからさまには語られぬ。」

Verse 18

सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति । तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो

危急の折に長々と語る者が、いかなる実効ある働きを成し得ようか。されども大王よ、私は説き明かそう。聞き給え、主よ。

Verse 19

पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् । पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा

苛烈な苦行によって汝を正しき位より引き離そうとする者がいるなら、我は必ずやその汝の敵をあらゆる手段で打ち倒そう、友よ。

Verse 20

क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः । देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे

一瞬にして、ただ横目の一瞥だけで、その高貴なる女人を堕とそう。神々・聖仙・ダーナヴァに至るまで――人間など我にとって数えるにも値せぬ。

Verse 21

वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः । किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते

金剛杵は遠くに置け、他の数多の武器も脇へ退けよ。われ――汝の友――がここに在るのに、それらが何を成し得ようか。

Verse 22

ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः । अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि

ブラフマーであれハリ（ヴィシュヌ）であれ、疑いなく我は打ち倒せる。他の者など数えるに値せぬ。ハラ（シヴァ）すらも倒し得よう。

Verse 23

पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम । चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता । बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः

我が五つの矢はやわらかく、いずれも花より成る。我が弓もまた三重の花弓、弦は蜂に飾られて甘く唸る。我が力は愛しき者そのもの――まことにヴァサンタ（春）は我が大臣と記憶される。

Verse 24

अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः

おお女神よ、我は五重の力を具えたり。わが盟友は、甘露（アムリタ）の宝蔵なる大海である。

Verse 25

सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः । सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः

我が将はシュリンガーラ、愛と艶の力。兵は、しぐさと恋の表情である。皆やわらかく、ああシャクラよ、我もまた同じく柔らかな性である。

Verse 26

यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् । मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय

賢き者は、事を成就させるその手段をこそ用いるべきである。さらに、我にふさわしき務めは、すべて我に任せよ。

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः । उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्

ブラフマーは語った。かく彼の言葉を聞いて、シャクラは大いに歓喜した。礼拝して頭を垂れ、愛しき妃に安楽をもたらす願いの成就を求めつつ、言葉を発した。

Verse 28

शक्र उवाच । यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव । कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः

シャクラは言った。「愛しきマノーバヴァ（カーマ）よ、我が心に定めて汝に託したその務めは、まことに汝のみが成し遂げ得る。ほかの誰からも、その成就は生じない。」

Verse 29

शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम । यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव

聞け、カーマよ。真実を語ろう、最上の友よ——まさにその事ゆえに、今日おまえに欲望が起こったのだ、マノーバヴァ（心より生まれし者）よ。

Verse 30

तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् । अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः

タ―ラカと名づけられた大いなるアスラは、ブラフマーより驚くべき恩寵を得て、それにより不敗となり、万有に苦しみをもたらした。

Verse 31

तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः । दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः

彼によって世は激しく圧迫され、ダルマは幾多のかたちで滅びた。諸天はみな嘆き、あらゆるリシたちもまた、例外なく苦しんでいる。

Verse 32

देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् । सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा

そこで諸天はそれぞれの力に応じて彼と戦った。だがその遭遇において、彼らの武器はすべて、かつてと同じく効をなさなかった。

Verse 33

भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् । तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना

水界の主のパーシャ（縄）は砕かれ、ハリのスダルシャナ・チャクラもまた鈍った。ヴィシュヌがそれを彼の喉へ投げ放つと、そこに食い込み—その威力は阻まれて空しくなった。

Verse 34

एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः । शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि

プラジャーパティ（梵天）は、この邪悪なる者の死を宣言した――それはシャンブの神威より生まれし童子によってもたらされる。まことにシヴァは至上のヨーガの主である。

Verse 35

एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः । ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्

「この務めは、汝が正しく、最大の努力をもって成し遂げねばならぬ。そうすれば、友の中の最上よ、それは我ら神々にとって無上の歓喜となろう。」

Verse 36

ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् । मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्

ゆえに、我もまた命じたこと――あらゆる世界に安寧と幸福をもたらすこと――を、今こそ汝が行うべきである。真の友の義を心に堅く保ち、ただちに成せ。

Verse 37

शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः । स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः

シャンブは山王の頂において、最上の苦行に安住していた。かの至高の主、自在なるパラメーシュヴァラは、欲望によってすら動かされない。

Verse 38

तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता । सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्

そしてその御側にて、ああ神なる御方よ、パールヴァティーは自らの侍女・友らを伴い、侍立して奉仕しお仕えしている。これは、彼女の父の命として私に告げられたと聞いた。

Verse 39

यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः । जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्

「おおマ―ラ（カーマ）よ、必ずや違わずに事を運べ。自制の主シヴァのうちに、彼女への激しい引き寄せが生ずるようにせよ。」

Verse 40

इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति । लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा

「このように成し遂げれば、汝はまことに聖なる務めを果たした者となる。あらゆる苦しみは滅し、汝の栄光は世に久しくとどまる—まさにそのとおりで、他ではない。」

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज । प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः

ブラフマーは言った。かく告げられると、カーマは蓮華のごとき顔をほころばせ、愛敬をもって देवेश（神々の主）に申し上げた。「おお神々の主よ、必ず成し遂げましょう。疑いはありません。」

Verse 42

इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः । अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः

そう言い終えると、シヴァのマーヤーに惑わされたカーマは、その教えをたちまち受け取り、「然り、オーム」と答えた。

Verse 43

यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः । जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः

ヨーギンたちの主がみずから最上の苦行を修しておられるその場所へ、ヴァサンタは大いに喜び、妻を伴って赴いた。