देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ナーラダは言った。「おおブラフマーよ、偉大なる叡智の御方よ――その一切の出来事を聞き終えた今、真実のままに告げてください。マハーデーヴィーは何をなされたのですか。タットヴァ（真理）に即して聞きたいのです。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्

ブラフマーは言った。「聖仙の中の虎よ、聞きなさい。今日、私は確かで真実なることを語ろう―― जगदंबा（ジャガダンバー）、宇宙の母の聖なる御事跡と、その直後に起こったことを。」

Verse 3

मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे

そのときガナたちはムリダンガとパタハ（太鼓）を鳴らし、かのガナーディパ（ガナの首領）が討たれるや、大いなる祭儀の祝宴を催した。

Verse 4

शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर

聖仙の主よ、シヴァでさえその首を断ち切ったのち、その苦しみが続くかぎり悲嘆を負われた。しかも同じほどの間、ギリジャー女神（パールヴァティー）は激しい憤怒に燃え続けた。

Verse 5

किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना

「私は何をすべきか、どこへ行くべきか。ああ、悲しみが我に降りかかった。この憂いはいかにして滅びるのか。今まさに、耐え難い苦悩が我を覆っている。」

Verse 6

मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्

「わが子は今日、諸神がその眷属とともに討ち滅ぼした。ゆえに我は彼らすべてを滅ぼす。さもなくば、我自らプララヤ（大壊滅・融解）を起こそう。」

Verse 7

इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी

かくして深い悲嘆に沈んだ至上の女神、万界の主宰たる御方は、その瞬間、憤怒により、幾十万ものシャクティ（Śakti・神威）を生み出された。

Verse 8

निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति

そのとき生み出されたシャクティたちは、宇宙の母シヴァーに礼拝して頭を垂れ、光輝く力に燃えながら言った。「母よ、ご命令ください——なすべきことをお示しください。」

Verse 9

तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर

聖仙の主よ、それを聞くや、プラクリティ——シャンブ（Śambhu）のまさにシャクティ——は怒りに心を定め、そしてマハーマーヤーが彼女らすべてに答えた。

Verse 10

देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा

女神は仰せになった。「おお聖なるシャクティたちよ、女神たちよ——今、わが命により、この場にプララヤ（大滅・融解）を起こしなさい。このことに思案は要らぬ。」

Verse 11

देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्

「友よ——力ずくで、神々と聖仙（リシ）を、またヤクシャとラークシャサをも喰らい尽くせ。我らの側の者も、敵方の者も、等しく喰らえ。」

Verse 12

ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः

ブラフマーは語った。「かく命ぜられるや、それらすべてのシャクティは怒りに専念し、神々をはじめ万有を滅ぼさんと備え整えた。」

Verse 13

यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः

火が藁を焼き尽くして滅ぼすように、同じくそれらすべてのシャクティは、滅尽（サンハーラ）を成さんと備えた。

Verse 14

गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा

ガṇパティであれ、ヴィシュヌであれ、ブラフマーであれ、シャンカラであれ、またインドラであれ、ヤクシャの王であれ、スカンダであれ、さらには太陽であれ——至上主の配剤を離れて自立するものと見なしてはならない。

Verse 15

सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः

そしてそのシャクティたちは、あらゆるものの滅尽（サンハーラ）を絶え間なく行じた。いずこで彼女らが見られようとも、そこにこそシャクティは現前し、働いていた。

Verse 16

कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा

そのとき彼女は、凄まじき多様な姿——猛々しく、背は曲がり、足を引き、頭は長く——を現し、手にて神々を掴み取り、口へと投げ入れた。

Verse 17

तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा

その滅尽（サンハーラ）を見たとき、ハラ（シヴァ）、ブラフマー、ハリ（ヴィシュヌ）ならびにインドラをはじめ一切の神々、さらにガナたちとリシたちは、畏敬に打たれ、主の至上の威力を悟った。

Verse 18

किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्

「あの女神は何をなさるのか。定めの時ならぬうちに滅尽をもたらすのだろうか。」そう疑念に沈み、彼女の生への望みは砕け散った。

Verse 19

सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्

ここに皆が集いしゆえ、なすべきことを思案せよ。かく論じ合いながら、彼らはたちまち互いに語り合った。

Verse 20

यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः

ここにおいて女神ギリジャー（パールヴァティー）が真に歓喜して慈恩を垂れ給うとき、まさしく安寧と健やかさが生ずる。ほかの道では起こらぬ—たとえ幾千万の努力を尽くしても。シャイヴァ・シッダーンタの見地では、彼女のアヌグラハ（恩寵）こそが決定因となり、束縛を解き、身を受けた生の調和を回復させる。

Verse 21

शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः

主シヴァさえも、あたかも悲しみに襲われたかのように、そこでは外相として世俗の振る舞いをお取りになった。しかも多くの神聖なるリーラーに通暁し、居合わせた者すべてを惑わせ給うた。

Verse 22

सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्

諸神の腰がことごとく砕けたその時、まさしくシヴァー御自身が直に顕れ、憤怒に満ちて、誰一人として都（城砦）へ進むことを許さなかった。ゆえに誰も前へ踏み出せなかった。

Verse 23

स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः

それが身内であれ他人であれ、デーヴァであれダーナヴァであれ、ガナであれ方位の守護神であれ、ヤクシャ、キンナラ、あるいは聖仙ムニであれ——誰であろうとも、すべてはシヴァの普遍の主権のうちにあり、またその変容をもたらす恩寵の及ぶところにあると知るべきである。

Verse 24

विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने

おお牟尼よ、ヴィシュヌもまた、ブラフマーもまた、そして主たるシャンカラ（シヴァ）でさえ、ギリジャー（女神）の頂に立つことは誰一人として叶わなかった。彼女の神威があまりにも圧倒的であったからである。

Verse 25

जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः

四方から灼きつけるその燃え立つ光輝を見て、皆はいよいよ恐れ、さらに遠くへ退いて立った。

Verse 26

एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे

まさにその時、その場に、天眼を具えたナーラダが到来した。おお牟尼よ、神々の群れに歓喜と安寧をもたらすためである。

Verse 27

ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा

ブラフマーと我とバヴァとヴィシュヌと、そしてシャンカラに礼拝してのち、彼女／彼らは集い、会座に相まみえて語り合い、まことに為すべき事を熟慮した。

Verse 28

सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते

そのとき、すべての देव（神々）は大いなる魂たる汝と共に相談し、ただちにこう問うた。「いかにして苦しみは真に鎮まり、終息するのか」と。

Verse 29

यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा

女神ギリジャーが御慈悲をお授けにならぬかぎり、真の安楽は決して生じない—これ以上の詮議は不要である。

Verse 30

ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्

まことに、汝をはじめとする聖仙たちは主シヴァの御前に赴いた。ついで（主の）憤りを鎮めるため、彼らは皆、シヴァの猛き相を和らげ静める慈母シヴァー（パールヴァティー）を歓ばせ、御加護を乞うた。

Verse 31

पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया

彼らは幾度も幾度も礼拝し、数多の讃歌をもって讃嘆した。皆、愛深き信愛によって主を喜ばせんとして、神々の群の命に従い言葉を述べた。

Verse 32

सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते

天の聖仙たちは言った。「宇宙の母よ、汝に礼拝す。シヴァーよ（シヴァの吉祥なる妃にして力よ）、汝に礼拝す。チャンディカーよ、汝に礼拝す。カリヤーニーよ（福徳を授ける御方よ）、汝に礼拝す。」

Verse 33

आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी

母よ、ただ汝のみがアーディ・シャクティ、常に万有創造の因である。汝のみが護持のシャクティ、また汝のみがプララヤ（大壊滅）をもたらす力である。

Verse 34

प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः

おお女神よ、神々の主宰たる御方よ、どうか慈しみ、安寧をお授けください—あなたに礼拝いたします。まことに、デーヴィよ、あなたの憤りによって三界はことごとく乱れ、力を失います。

Verse 35

ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा

ブラフマーは言った。「このように、あなたがたをはじめとする仙人たちにより至上の女神が讃えられたが、そのときシヴァー女神は怒りの眼差しで彼らを見つめ、ひと言も語らなかった。」

Verse 36

तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः

そのとき、すべての仙人たちはその蓮華のごとき御足にひれ伏して礼拝し、再び信愛をもってシヴァーに申し上げた。合掌（アンジャリ）して、静かに、つつましく語った。

Verse 37

ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके

仙人たちは言った。「おおデーヴィよ、お赦しください。いま、あなたから破滅が起ころうとしております。あなたの主はここにおられます。見よ、見よ、あのお方を、アムビカーよ。」

Verse 38

वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः

「私たちとは何者でしょう。ましてやヴィシュヌやブラフマーなどの神々は何者でしょうか。あなたに属する衆生もまた、皆ここに合掌して立っております。」

Verse 39

क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु

至高の女神よ、すべての者の過ちをお赦しください。今日、皆は衰え欠けた状態に落ちています。ゆえに、シヴァーよ、彼らに安寧と回復をお授けください。

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा

ブラフマーは言った。かく語り終えると、すべての聖仙たちは、いよいよ深い憂いに乱れつつ、合掌してチャンディカーの御前に立ち、恭しく嘆願した。

Verse 41

एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा

かく彼らの言葉を聞きて、チャンディカーは歓喜した。憐れみの心に満たされ、かの聖仙たちに答えた。

Verse 42

देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति

女神は言われた。「もし我が子が生きるべきなら、その命を奪ってはならぬ。やがて時が満ちれば、汝らの中にあって彼もまた礼拝に値する者となる。」

Verse 43

सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ

今日より、ただ一人の至上の統御者を立てよ。汝らがそれを成すなら、世に安寧が生じる。さもなくば、汝らは幸福を得ない。

Verse 44

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्

ブラフマーは言った。「そのように告げられると、あなたがたをはじめとするすべての聖仙たちは神々のもとへ赴き、到着して、起こった一切を余すところなく報告した。」

Verse 45

ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः

それを聞くや、彼らは皆その事をシャンカラに奏上した。シャクラ（インドラ）を先頭とする神々は、合掌して礼拝し、うなだれて憂いを帯びたまま御前に立った。

Verse 46

प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह

神々の言葉を聞き、シヴァは言った。「すべての世界の安寧のために、そのように成されるべきである。」

Verse 47

उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे

再び北の方角へ進みなさい。そこで最初に出会った者の首を取り、体に取り付けなさい。

Verse 48

ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्

ブラフマーは言った。「シヴァの命に従う者たちによって、すべてが成し遂げられた。彼らは体を持ってきて、法に従って清めた。」

Verse 49

पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः

彼らは再び礼拝を捧げ、北に面して進んだ。そこでまず出会ったのは、象頭の御方――エーカダンタ（ガネーシャ）であった。

Verse 50

तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा

それから彼らはその頭をそこへ運び、確かに据え付けた。するとその瞬間、あらゆる神々が集い、シヴァ、ヴィシュヌ、そしてヴィディー（ブラフマー）もまた共に在した。

Verse 51

प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्

彼らは礼拝して言った。「御身の仰せは、われらがすでに成し遂げました。今や、主よ、その務めの残りを御身みずから成就してください。」

Verse 52

ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्

ブラフマーは語った。するとその神なる従者たちと諸天は歓喜に輝いた。シヴァの御言葉を聞き、シヴァの定めたところをしかと守り行った。

Verse 53

ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्

そのときその場で、ブラフマーとヴィシュヌ、そして諸天は語った――三グナを離れた自らの至上の主、主神シヴァに礼拝してから。

Verse 54

यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः

大いなる御心の主よ、われらは皆、あなたの神聖なる光輝より生まれました。ゆえにその光輝が、ヴェーダの真言の霊験によって、いま帰還し再び本源へと融け入りますように。

Verse 56

तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया

その水に触れただけで、意識を宿した少年はたちまち命を取り戻した。ついでシヴァの御意志により、眠りから覚めたかのように、彼は即座に起き上がった。

Verse 57

सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः

彼はこの上なく吉祥にして、比類なく麗しい。象の御面を具え、赤みを帯びた光輝に満ちる。穏やかで慈しみ深い御顔、勝れた輝きを放ち、姿は柔らかく優美—かくして主ガネーシャは讃えられる。

Verse 58

तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्

聖仙の主よ、命を取り戻したその子—シヴァの御子—を見て、そこに居合わせた者は皆歓喜した。彼らのあらゆる悲しみが尽き果てたからである。

Verse 59

देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्

人々は皆、歓喜に満ちて彼を女神（デーヴィー）の御前にお連れした。生きている我が子を見て、女神はさらに大いなる喜びに満たされた。

Verse 95

इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे

かくして、まさにその真言によって最上の水を加持し、ついで主シヴァを念じて、彼らは皆集い、その身にその水を灌いだ。