Sarga 51

Verse 1

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।।।

賢きヴィシュヴァーミトラの言葉を聞くや、シャターナンダ—ゴータマの長子にして、大苦行者、タパスにより光輝を放つ者—は歓喜に身震いした。さらにラーマを拝しただけで、深い驚嘆に包まれた。

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।1.51.1।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।1.51.2।।

ゴータマの長子シャターナンダは、苦行の光に輝き、ただラーマを拝しただけで深い驚嘆に満たされた。

Verse 3

स तौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य सुखासीनौ नृपात्मजौ।शतानन्दो मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथामब्रवीत्।।।।

近くに座して安らかに憩う二人の王子を見て、シャターナンダは、仙人の中の最勝ヴィシュヴァーミトラに語りかけた。

Verse 4

अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी।दर्शिता राजपुत्राय तपो दीर्घमुपागता।।।।

聖仙の虎よ、長くタパス（苦行）を修してきた名高き我が母を、王子にお示しになりましたか。

Verse 5

अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी।वन्यैरुपाहरत्पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम्।।।।

大いなる御方よ、我が名高き母は、森の供物をもって、あらゆる有情により礼拝されるべきラーマに供養を捧げましたか。

Verse 6

अपि रामाय कथितं यथावृत्तं पुरातनम्।मम मातुर्महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम्।।।।

ああ大いなる御心の方よ、ラーマには、古の出来事がありのままに語られましたか――神の過ちによって、わが母が深く辱められたことを。

Verse 7

अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम सङ्गता।मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसन्दर्शनादित:।।।।

カウシカよ、幸いあれ。最上の聖仙よ――母はラーマを拝見した功徳によって、父と再び結ばれましたか。

Verse 8

अपि मे गुरुणा राम: पूजित: कुशिकात्मज।इहागतो महातेजा: पूजां प्राप्तो महात्मन:।।।।

クシカの子よ、父はラーマをしかるべく供養し敬いましたか。さらに、ここへ来られた大いに輝くラーマは、わが高徳の父に礼を尽くされましたか。

Verse 9

अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज ।इहाऽगतेन रामेण प्रयतेनाभिवादित:।।।।

クシカの子よ、ここへ来られたラーマは、戒を守り信心深く、静かな心で父に恭しく礼拝されましたか。

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनि:।प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।

その言葉を聞いて、大聖仙ヴィシュヴァーミトラ—言葉に巧みなる者—は、同じく弁舌に通じたシャターナンダに答えた。

Verse 11

नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया।सङ्गता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका।।।।

「聖仙の中の最勝よ、私は何一つ怠ってはおりません。なすべきことは、すでになしました。聖者の妻は聖者と再び結ばれました—ちょうどレーヌカーがバールガヴァ（ジャマダグニ）と再会したように。」

Verse 12

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य भाषितम् ।शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत्।।।।

ヴィシュヴァーミトラの言葉を聞き終えると、光輝あるシャターナンダはラーマにこのように語りかけた。

Verse 13

स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम्।।।।

「ようこそおいでくださいました、最上の人よ、ラグハヴァよ。幸いにもあなたは到来されました。先導するのは、無敵の大聖仙ヴィシュヴァーミトラです。」

Verse 14

अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरतुलप्रभ:।विश्वामित्रो महातेजा वेत्स्येनं परमां गतिम्।।।।

「大いなる光輝を具えたヴィシュヴァーミトラは、思い量れぬ業を成し遂げ、苦行（タパス）によってブラフマリシとなり、比類なき輝きを得ました。彼を最高の帰依処、至上の到達点として知りなさい。」

Verse 15

नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन।गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तप:।।।।

「ラーマよ、地上であなたほど幸いな者はおりません。クシカの子があなたの守護者です――大いなる苦行（タパス）を成し遂げたお方です。」

Verse 16

श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मन:।यथा बलं यथा वृत्तं तन्मे निगदत: श्रुणु।।।।

「さあお聞きなさい。私は偉大なるクシカの子について、その力と生涯の歩みを語りましょう。私が述べるのをよくお聞きください。」

Verse 17

राजाऽभूदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिन्दम:।धर्मज्ञ: कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रत:।।।।

この王は久しく王位にあり、心正しく、敵を屈する者であった。ダルマに通じ、学芸に熟達し、民の安寧に心を尽くしていた。

Verse 18

प्रजापतिसुतश्चासीत्कुशो नाम महीपति:।कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभस्सुधार्मिक:।।।।

プラジャーパティの子として、クシャという名の大地の王がいた。クシャの子はクシャナーバで、力強く、堅く正法に立つ者であった。

Verse 19

कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येव विश्रृत:।गाधे: पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।।।।

クシャナーバの子はガーディと名高かった。ガーディの子はヴィシュヴァーミトラ—大いなるムニであり、霊妙なる光輝に満ちていた。

Verse 20

विश्वामित्रो महातेजा: पालयामास मेदिनीम्।बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत्।।।।

ヴィシュヴァーミトラは大いなる威光に輝き、大地を守護した。王としては幾千年にもわたり国を治めた。

Verse 21

कदाचित्तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम्।अक्षौहीणीपरिवृत: परिचक्राम मेदिनीम्।।।।

ある時、その大いなる威光の王は軍勢を整え、アクシャウヒニー（akṣauhiṇī）の大軍に囲まれて、王者の巡行として大地を巡った。

Verse 22

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।।।

ラーマよ、彼は都と国々（その領域）を順に巡り、川をたどり、また山々を越え、諸々のアーシュラマ（āśrama）を次々と訪ね歩いて、ついにヴァシシュタ（Vasiṣṭha）の聖なる修行林に到った。そこは多種の樹木が繁り、さまざまな獣の群れが満ち、シッダ（Siddha）とチャーラナ（Cāraṇa）がしばしば訪れていた。デーヴァ（Deva）、ダーナヴァ（Dānava）、ガンダルヴァ（Gandharva）、キンナラ（Kinnara）の臨在によって輝き、穏やかな鹿が群れ、鳥の群れも集っていた。ブラフマリシ（Brahmarṣi）の衆が満ち、デーヴァリシ（Devarṣi）が侍し、さらに苦行（tapas）を成就した大いなる魂が、火のごとく赫々としていた。水を糧とする者、風を糧とする者、落葉を食する者、果実と根を食する者があり、みな自制し、怒りを克服し、諸根を調御していた。ヴァーラキリヤ（Vālakhilya）ら、ジャパ（japa）とホーマ（homa）に専念する聖仙、また他のヴァイカーナサ（Vaikhānasa）たちが、四方からその地を荘厳していた。

Verse 23

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

彼はヴァシシュタのアーシュラマの地に至った。そこは多種の樹木が茂り、さまざまな獣の群れが満ち、シッダやチャーラナが訪れる所であった。

Verse 24

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

そこはデーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、キンナラによって彩られ、穏やかでおとなしい鹿が満ち、またドヴィジャ（主として鳥）の群れがしきりに訪れていた。

Verse 25

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

そこはブラフマリシたちの群れで満ち、デーヴァリシの一団が訪れていた。苦行（タパス）によって成就した大いなる魂が、火のごとく輝いてその地を荘厳していた。

Verse 26

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

そこは四方を苦行者たちが飾っていた。水のみを糧とする者、風のみを糧とする者、落ち葉を食する者、果実と根を食する者—みな自制し、怒りを克服し、感官を制した者たちであった。

Verse 27

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

そこは四方ことごとく聖仙たちにより荘厳されていた。ジャパとホーマに専心するヴァーラキリヤ仙たち、また他のヴァイカーナサたちによって飾られ、道場はあらゆる方角に輝いていた。

Verse 28

वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम्।ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबल:।।।।

そのとき大力のヴィシュヴァーミトラ—勝利者の中の最勝—は、ヴァシシュタの庵を見た。それはまるで第二のブラフマローカであった。