Sarga 77

Verse 1

ततो दशाहेऽतिगते कृतशौचो नृपात्मजः।द्वादशेऽहनि सम्प्राप्ते श्राद्धकर्माण्यकारयत्।।।।

こうして十日が過ぎ、王子は清めの作法を終えると、十二日目に至ってシュラッダ（śrāddha）の儀礼を執り行わせた。

Verse 2

ब्राह्मणेभ्यो ददौ रत्नं धनमन्नं च पुष्कलम्।वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च।।।।

シュラッダー（śrāddha）の供養の折、バラタはバラモンたちに、宝石、財宝、豊かな穀物と食物、きわめて高価な衣、そして種々の宝玉を施した。

Verse 3

बास्तिकं बहु शुक्लं च गाश्चापि शतशस्तथा।दासीदासं च यानं च वेश्मानि सुमहान्ति च।।।।ब्राह्मणेभ्यो ददौ पुत्रो राज्ञस्तस्यौर्ध्वदैहिकम्।

王の来世の安寧を成就する葬送の供養として、王子はバラモンたちに多くの白い山羊、数百の牛、男女の召使い、乗り物、そして広大な邸宅を施した。

Verse 4

ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे।।।।विललाप महाबाहुर्भरत श्शोकमूर्छितः।शब्दापिहितकण्ठस्तु शोधनार्थमुपागतः।।।।चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः।

そして十三日目の暁、強大な腕をもつバラタは悲嘆に打ちひしがれ、浄めの儀のために来た。すすり泣きで喉を塞がれながら、父の火葬の薪の根元で、深い苦しみのうちにこう語った。

Verse 5

ततः प्रभातसमये दिवसेऽथ त्रयोदशे।।2.77.4।।विललाप महाबाहुर्भरत श्शोकमूर्छितः।शब्दापिहितकण्ठस्तु शोधनार्थमुपागतः।।2.77.5।।चितामूले पितुर्वाक्यमिदमाह सुदुःखितः।

十三日目の暁、強大な腕をもつバラタは悲しみに圧され、浄めの儀礼のために来た。すすり泣きで喉を締めつけられつつ、父の火葬の薪の根元でこれらの言葉を語った。

Verse 6

तात यस्मिन्निसृष्टोऽहं त्वया भ्रातरि राघवे।।।।तस्मिन्वनं प्रव्रजिते शून्ये त्यक्तोऽस्म्यहं त्वया।

父上——あなたが私を兄ラाघヴァに託されたその時より、今や兄は森へ追われ、私は虚ろな空しさの中に捨て置かれました。

Verse 7

यस्या गतिरनाथायाः पुत्रः प्रवाजितो वनम्।तामम्बां तात कौसल्यां त्यक्त्वा त्वं क्व गतो नृप।।।।

父上——王よ、どこへ行かれたのですか。守りなき母カウサリヤーを捨て、その唯一の帰依—その子—が森へ追われたというのに。

Verse 8

दृष्ट्वा भस्मारुणं तच्च दग्धास्थि स्थानमण्डलम्।।।।पितु श्शरीरनिर्वाणं निष्टनन्विषसाद सः।

灰に赤く染まり焼けた骨の残るその円き跡—父の御身が鎮まり消えた場所—を見て、彼は嘆き叫び、絶望に沈んだ。

Verse 9

स तु दृष्ट्वा रुदन् दीनः पपात धरणीतले।।।।उत्थाप्यमानश्शक्रस्य यन्त्रध्वज इव च्युतः।

それを見て、彼は哀れに泣きながら地に倒れた—まるでシャクラ（インドラ）の据えられた旗竿が、立て直されつつも滑り落ち崩れるように。

Verse 10

अभिपेतुस्ततस्सर्वे तस्यामात्याश्शुचिव्रतम्।।।।अन्तकाले निपतितं ययातिमृषयो यथा।

そのとき家臣たちは皆、彼のもとへ駆け寄った——清き誓いを守るヤヤーティが最期の時に倒れたとき、リシたちが馳せ集まったように。

Verse 11

शत्रुघ्न श्चापि भरतं दृष्ट्वा शोकम् परिप्लुतः।।।।विसंज्ञो न्यपतद्भूमौ भूमिपालमनुस्मरन्।

シャトルグナもまた、バラタを見て悲嘆に満ち、王を思い起こして意識を失い、地に倒れ伏した。

Verse 12

उन्मत्त इव निश्चेता विललाप सुदुःखितः।।।।स्मृत्वा पितुर्गुणाङ्गानि तानि तानि तथा तथा।

深い悲しみに沈み、心は狂ったかのように定まらず、彼は嘆き続けた――父の数々の徳を何度も何度も思い起こしながら。

Verse 13

मन्थराप्रभवस्तीव्रः कैकेयीग्राहसङ्कुलः।।।।वरदानमयोऽक्षोभ्योऽमञ्जयच्छोकसागरः।

恐るべき悲しみの大海が我らを呑み込んだ――マンタラーより生じ、鰐のごときカイケーイーが群れ、取り消し得ぬ恩寵の誓願となって、激しさ揺るがぬまま横たわる。

Verse 14

सुकुमारं च बालं च सततं लालितं त्वया।।।।क्व तात भरतं हित्वा विलपन्तं गतो भवान्।

父上よ、どこへ行かれたのですか。かくも柔らかく幼く、常にあなたに慈しまれていたバラタを置き去りにし、今は嘆きに沈ませて。

Verse 15

ननु भोज्येषु पानेषु वस्त्रेष्वाभरणेषु च।।।।प्रवारयसि नस्सर्वान् तन्नः कोऽन्यः करिष्यति।

美味なる食と飲み物、衣と飾りに至るまで、いつも私たち皆に選ばせてくださったのはあなたではありませんか。今、誰がそれをしてくださるのでしょう。

Verse 16

अवदारणकाले तु पृथिवी नावदीर्यते।।।।या विहीना त्वया राज्ञा धर्मज्ञेन महात्मना।

裂けるべき時に、大地は裂けない——ダルマを知る大いなる魂の王よ、あなたを失っているというのに。

Verse 17

पितरि स्वर्गमापन्ने रामे चारण्यमाश्रिते।।।।किं मे जीवितसामर्थ्यं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।

父は天に赴き、ラーマは森に身を寄せた。私に生き続ける力がどこにあろうか。私は焼き尽くす火の中へ入ろう。

Verse 18

हीनो भ्रात्रा च पित्रा च शून्यामिक्ष्वाकुपालिताम्।।।।अयोध्यां न प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि तपोवनम्।

兄も父も失った私は、イクシュヴァーク王統の治めを欠いて空しくなったアヨーディヤーには入らない。代わりに、苦行の森へ入ろう。

Verse 19

तयोर्विलपितं श्रुत्वा व्यसनं चान्ववेक्ष्य तत्।।।।भृशमार्ततरा भूयस्सर्वएवानुगामिनः।

二人の兄弟の嘆きを聞き、その災厄を目の当たりにして、従者たちは皆、ふたたびいっそう激しい悲嘆に沈んだ。

Verse 20

ततो विषण्णौ श्रान्तौ च शत्रुघ्नभरतावुभौ।।।।धरण्यां संव्यवेष्टेतां भग्नशृङ्गाविवर्षभौ।

そのときバラタとシャトルグナは、二人とも沈痛し疲れ果て、折れた角を持つ二頭の牡牛のように、地に身をよじって倒れ伏した。

Verse 21

ततः प्रकृतिमान्वैद्यः पितुरेषां पुरोहितः।।।।वसिष्ठो भरतं वाक्यमुत्थाप्य तमुवाच ह।

その後、父王の祭司（プurohita）であり、学識深く心静かなヴァシシュタは、バラタを起こして、次の言葉を告げた。

Verse 22

त्रयोदशोऽयं दिवसः पितुर्वृत्तस्य ते विभो।।।।सावशेषास्थिनिचये किमिह त्वं विलम्भसे।

大いなる御方よ、父君が逝かれてから今日は十三日目。なお遺骨の山が残っているのに、なぜここでためらい留まっておられるのか。

Verse 23

त्रीणि द्वन्द्वानि भूतेषु प्रवृत्तान्यविशेषतः।।।।तेषु चापरिहार्येषु नैवं भवितुमर्हसि।

あらゆる生きとし生けるものには例外なく、三つの対なる相反がはたらき、それは避けがたい。ゆえに、あなたがこのように打ちひしがれるのはふさわしくない。

Verse 24

सुमन्त्रश्चापि शत्रुघ्नमुत्थाप्याभिप्रसाद्य च।।।।श्रावयामास तत्त्वज्ञ स्सर्वभूतभवाभवम्।

またスーマントラも—真理を知る者として—シャトルグナを起こし慰め、あらゆる存在の生起と滅尽についての教えを聞かせた。

Verse 25

उत्थितौ च नरव्याघ्रौ प्रकाशेते यशस्विनौ।।।।वर्षातपपरिक्लिनौ पृथगिन्द्रध्वजाविव।

彼らが立ち上がると、名高き人中の虎たる二人は輝きを放った。だが日と雨に打たれて疲れ、離れて立つインドラの旗のように見えた。

Verse 26

अश्रूणि परिमृद्नन्तौ रक्ताक्षौ दीनभाषिणौ।अमात्यास्त्वरयन्ति स्म तनयौ चापराः क्रियाः।।।।

二人の王子が涙をぬぐい、目を赤くし声を詰まらせていると、家臣たちは残る葬送の儀礼を急いで果たすよう促した。